Langdrg neyarr

Neyarrstafanir eiga a vera skammvinnar. a liggur hlutarins eli, v a ney er eli snu tmabundi stand. Neyin kennir naktri konu a spinna, segir mltki. slenzk neyarr hafa sum enzt lengi. Sumir gera t au og hagnast eim kostna almennings.

Byrjum kreppunni miklu fjra ratug sustu aldar. Innflutnings- og gjaldeyrishft voru tekin upp regluger 1931 skjli eldri heimilda lgum. etta var gert meal annars til a hlfa bndum vi verfalli bsafura tlndum vegna kreppunnar. essi kreppurstfun tti a vera tmabundin. v var heiti ingi, a hftunum yri afltt, egar heimsbskapurinn rtti r ktnum. a heit var ekki efnt. Haftasinnum x smegin millitinni, og san hafa eir hvorki mtt til ess hugsa n heyra, a hftunum vri lyft til hagsbta fyrir flki landinu. Enda eru gmlu kreppuhftin – bann vi innfluttu kjti og ostum nema smri vi okurveri – a mestu leyti enn vi li, 80 rum sar, tt trlegt s. standi speglar landlgt skeytingarleysi stjrnmlastttarinnar um almannahag. Misvgi atkvisrttar eftir bsetu hefur ri miklu um essa niurstu.

Anna dmi smu ttar er vertryggingin, sem var leidd lg af illri nausyn 1979. Vandinn var s, a verblgan ddi fram og t upp sparif almennings, sem fkk engum vrnum vi komi rum en a reyna a fora sparif snu me v a eya llu tiltku f og kynda annig enn frekar undir verblgu. Vertryggingu fjrskuldbindinga var tla a verja sparif landsmanna og skapa me v mti skilyri til a hemja verblgu og gera vertryggingu arfa. Raunar kemur ekki fram ggnum mlsins Alingi, a vertryggingu vri tla a vera tmabundin, trlega af v a a tti svo sjlfsagt, a ekki urfti a taka a fram. Vertrygging veitti lnveitendum langr skjl og skerti getu gmlu rkisbankanna til a skammta lnsf.

Sumir telja vertryggingu allra fjrskuldbindinga skilega undir llum kringumstum, svo a sparif almennings haldi vallt vergildi snu. Arir lta svo , a almenn vertrygging dragi r algunarhfni hagkerfisins lkt og vsitlubinding launa, sem a fenginni reynslu var bnnu me lgum um tma, og komi v ekki til greina sem varanleg skipan, en arf a halda verblgu skefjum. Mikil verblga me gamla laginu n vtkrar vertryggingar kemur ekki lengur til lita.

N, rskum 30 rum eftir a vertrygging fjrskuldbindinga var leidd lg, er hn enn snum sta. Hvers vegna? a stafar af v, a stjrnvldum hefur ekki tekizt a hemja verblguna ng til ess, a htt yki a hverfa fr notkun vertryggingar fjrmlaviskiptum. Vertryggingin eyddi sumum alvarlegustu afleiingum verblgunnar og dr um lei r huga stjrnvalda a kvea verblguna niur. v m segja, a vertryggingin hafi ori til ess a vihalda verblgunni. slendingar ba enn sem jafnan fyrr vi mesta verblgu Evrpu a Tyrkjum einum undanskildum og a kreppu. Efnahagstlun stjrnvalda samstarfi vi Aljgjaldeyrissjinn og Norurlnd er tla a n verblgunni niur n. Mikil verblga er alls staar og vinlega til marks um vonda hagstjrn og veika innvii. egar neyarlgin voru sett eftir hrun bankanna 2008, var r fyrir v gert, a gjaldeyrishftin yru tmabundin. Hftin voru neyarrstfun, enda samrmast au hvorki gum hagstjrnarhttum n aild slands a Evrpska efnahagssvinu. Hftin ttu a standa tv r ea ar um bil. S tmi er n a mestu liinn, en ekki blar enn afnmi haftanna. Hvers vegna ekki? a stafar af v, a rkisstjrnin hefur ekki megna a gera a, sem gera arf, til a hgt s a afnema hftin. ar munar mest um tafirnar afgreislu IceSave-mlsins og um lei framgangi efnahagstlunar stjrnvalda. Rkisstjrnin getur ekki einu sinni komi sr saman um a fkka runeytum r tlf nu, svo sjlfsagt sem a er og reyndar ekki ng, v a runeytin yrftu ekki a vera nema sj ea tta eins og g lsti hr blainu 31. ma 2007. Hvernig tti svo veikri rkisstjrn a takast a koma sr saman um mun erfiari umbtur, sem arf til a hgt s a afnema gjaldeyrishftin? Hvaa peningastefnu tla stjrnvld sr a fylgja til a tryggja stugt verlag og laa tortryggi fjrmagn n a landinu? Spurningin er brn, v a peningastefnan er enn hin sama og fyrir hrun, tt hn hafi bei skipbrot. Spurningunni er enn svara. Ef hftin festast sessi og anna verur eftir v, verur sland eftirbtur Norurlanda. ess getur ori langt a ba, a slendingar standi aftur jafnftis Dnum efnahagslegu tilliti.

 

Frttablai, 15. jl 2010.


Til baka