Enn um hringa

Fßkeppni tr÷llrÝ­ur enn sem fyrr Ýslenzku efnahagslÝfi eins og Úg hef lřst ß ■essum sta­ tvŠr undanfarnar vikur lÝkt og fÚlagi minn Gu­mundur Andri Thorsson. Byr­arnar sem fˇlki­ Ý landinu ber af v÷ldum fßkeppninnar eru ■ungar eins og fram kemur t.d. Ý dˇmsskj÷lum um samrß­ olÝufÚlaganna 1993-2001. Byr­arnar birtast einkum en ■ˇ ekki eing÷ngu Ý of hßu ver­i til neytenda, ■.e. okri. VÝst mß telja a­ fßkeppni ß bankamarka­i og vÝ­ar leggi me­ lÝku lagi ■ungar byr­ar ß almenning enn sem fyrr. Bankarnir halda ßfram a­ heg­a sÚr eins og rÝki Ý rÝkinu svo sem nř dŠmi vitna um.

HŠgt er a­ meta byr­arnar sem okri­ leggur ß neytendur me­ ■vÝ a­ bera saman ˙tgj÷ld neytenda vi­ rß­andi okurver­i og ˙tgj÷ld ■eirra eins og Štla mß ■au hef­u veri­ vi­ heilbrig­a samkeppni. Ůessi a­fer­ m.a. var notu­ vi­ rannsˇkn ß samrß­i olÝufÚlaganna. SlÝk athugun hefur ekki fari­ fram ß starfsemi bankanna aftur Ý tÝmann.

Svo er ÷nnur fŠr lei­ a­ sama marki. Frekar en a­ reyna a­ slß t÷lulegu mati ß byr­arnar sem neytendur bera vegna okurs ß fßkeppnismarka­i sem ˙theimtir flˇkna ˙treikninga er hŠgt a­ sko­a tŠkifŠrin sem fyrirtŠkjum bjˇ­ast til okurs Ý krafti fßkeppni. Ůetta er gerlegt me­ ■vÝ t.d. a­ sko­a fj÷lda fyrirtŠkja ß marka­i og samanlag­a marka­shlutdeild stŠrstu fyrirtŠkjanna ß hverjum marka­i.

Byrjum Ý BandarÝkjunum. Ůar eru ■rj˙ gamalgrˇin bÝlafyrirtŠki: General Motors, Ford og Chrysler sem heitir n˙ Fiat Chrysler. Samanl÷g­ marka­shlutdeild ■eirra var 45% Ý fyrra, 2016. Innlendu fßkeppnisfyrirtŠkin ■rj˙ seldu m.÷.o. nŠstum annan hvern bÝl Ý landinu. Erlend bÝlafyrirtŠki sjß bandarÝskum neytendum sem sagt fyrir meira en helmingi bÝlaflotans ■ar vestra; hlutdeild japanskra bÝlaframlei­enda ß BandarÝkjamarka­i var 37% 2016. Fßkeppnin milli bandarÝsku bÝlarisanna ■riggja kemur ekki a­ s÷k vegna erlendrar samkeppni.

═ Japan eru starfandi ß ■ri­ja tug innlendra bÝlaframlei­enda, ■. ß m. Toyota, Honda, Daihatsu, Nissan, Suzuki, Mazda, Mitsubishi, Subaru, Isuzu, Kawasaki, Yamaha og Mitsuoka. Ůessi fyrirtŠki eru nˇgu m÷rg til a­ tryggja har­a samkeppni um hylli japanskra neytenda ■ˇtt bÝlainnflutningur til Japans frß ÷­rum l÷ndum sÚ hß­ur str÷ngum h÷mlum. H÷mlurnar gegn bÝlainnflutningi koma ■vÝ ekki a­ s÷k Ý Japan ■ar e­ innlendu framlei­endurnir eru svo margir.

Berum ■essar lřsingar saman vi­ ═sland. HÚr heima er marka­shlutdeild stˇru bankanna ■riggja 97%. Erlend samkeppni er engin Ý ■eim skilningi a­ enginn erlendur banki starfar ß ═slandi. Einstaklingar og flest fyrirtŠki hafa ■vÝ yfirleitt ekki Ý ÷nnur h˙s a­ venda. Bankarnir geta fari­ sÝnu fram eins og jafnan fyrr. Hruni­ hef­i ßtt a­ brřna stjˇrnv÷ld til a­ endursko­a skipulag bankakerfisins en ekki bˇlar enn ß slÝkri endurskipulagningu. Til samanbur­ar er samanl÷g­ marka­shlutdeild ■riggja stŠrstu banka BandarÝkjanna innan vi­ fjˇr­ungur auk ■ess sem bandarÝskir bankar ■urfa a­ keppa vi­ erlenda banka ß heimavelli. Erlend samkeppni ß bankamarka­i er reglan Ý nßlŠgum l÷ndum. ═sland er einst÷k undantekning frß reglunni.

Marka­shlutdeild ■riggja stŠrstu olÝufÚlaganna ß innanlandsmarka­i hÚr heima er yfir 90%. OlÝufÚl÷gin hafa aldrei ■urft a­ sŠta erlendri samkeppni, ekki frekar en bankarnir, og hafa ■vÝ gengi­ ß lagi­, jafnvel me­ l÷gbrotum lÝkt og bankarnir, en n˙ styttist Ý erlenda samkeppni af hßlfu Costco. Marka­shlutdeild ■riggja stŠrstu tryggingafÚlaganna er 90%, engin erlend samkeppni ■ar. Ůau voru ÷ll fundin sek um ˇl÷glegt ver­samrß­ 2002-2005. Tv÷ fyrirtŠki ß byggingav÷rumarka­i h÷f­u lengi um 90% marka­shlutdeild og voru bŠ­i fundin sek um ˇl÷glegt ver­samrß­. Ůřzkt fyrirtŠki hefur veitt ■eim samkeppni sÝ­ustu ßr. Munstri­ er břsna skřrt.

Sumir lÝta svo ß a­ ═sland hljˇti Švinlega a­ vera undirlagt af okri vegna smŠ­ar landsins og vi­ ■vÝ sÚ ekkert a­ gera ■ar e­ ekki sÚ r˙m fyrir fleiri st÷ndug fyrirtŠki en ■rj˙ Ý hverri grein. ╔g er ß ÷­ru mßli. Reynslan utan ˙r heimi sřnir ■vert ß mˇti a­ erlend vi­skipti geta leyst lÝtil l÷nd undan oki smŠ­arinnar. Og ekki bara reynslan utan ˙r heimi: ═slendingar hrintu danskri einokunarverzlun af h÷ndum sÚr ß 19. ÷ld en gŠttu ■ess ekki a­ halda innlendum okrurum Ý skefjum. A­ild ═slands a­ EFTA 1970 og EES 1994 ber einnig vitni; h˙n reisti loksins lagaskor­ur vi­ okrinu.

Til a­ firra almenning okri Ý krafti einokunar e­a fßkeppni ■urfa l÷nd anna­hvort a­ vera stˇr, ■.e. fj÷lmenn, e­a b˙a vi­ heilbrig­a erlenda samkeppni nema hvort tveggja sÚ. FˇlksfŠ­ og fßkeppni eru banvŠn blanda.

FrÚttabla­i­, 4. maÝ 2017.


Til baka