Erlendir gestir, evran og lungnalęknirinn

Tveir erlendu gestanna į Hörpufundi AGS ķ fyrri viku, Paul Krugman prófessor ķ Princeton og Martin Wolf ašstošarritstjóri Financial Times, lżstu efasemdum um, aš Ķslendingar hefšu gott af aš taka upp evruna. Efasemdir žeirra eiga fullan rétt į sér. Til žess liggja tvęr įstęšur.

Önnur er įstęšan er sś, aš spurningin um ESB og evruna snżst öšrum žręši um stjórnmįl. Žaš er ofurešlilegt, aš menn greini į um stjórnmįl, og gildir žį einu, hvort menn eru hagfręšingar aš starfi, pķpulagningamenn eša prestar. Įgreiningur um stjórnmįl liggur ķ hlutarins ešli.

Hin įstęšan er sś, aš į efnahagshliš evrumįlsins eru bęši ljósir fletir og dökkir. Žaš er ešlilegt, aš hagfręšingar leggi ólķkt mat į kosti og galla evrunnar, hver af sķnum sjónarhóli.

Žaš leysir engan vanda aš taka upp evruna, ef gamla vitfirringin ķ efnahagsmįlum heldur įfram aš vaša uppi aš öšru leyti lķkt og geršist ķ Grikklandi og vķšar. Upptaka evrunnar getur hins vegar oršiš til góšs, ef hśn kallast į viš gagngerar umbętur ķ hagstjórn.

Myndu gagngerar hagstjórnarbętur heima fyrir geta skilaš sama įrangri įn evrunnar? Jį, vissulega. En vandinn er sį, aš įn evrunnar er ólķklegra en ella, aš naušsynlegar umbętur nįi fram aš ganga. Upptaka evrunnar er hvati eins og efnafręšingar myndu segja: hśn knżr į um naušsynlegar umbętur ķ hagstjórn m.a. meš ašhaldi aš utan. Evran er hvort tveggja ķ senn: markmiš og leiš.

Žetta er ein žyngsta röksemdin fyrir upptöku evrunnar hér heima lķkt og t.d. ķ Eystrasaltslöndunum og annars stašar ķ Austur-Evrópu. Löndin žar eru nś loksins laus śr köldum hrammi Rśssa og komin inn ķ hlżjan meginstraum evrópskrar menningar. Žeim tókst žetta hratt og örugglega m.a. vegna žess, aš žau settu markiš į ESB og evruna til aš flżta fyrir sér. Fjarlęgari lönd eins og t.d. Georgķa eiga lengra ķ land, žvķ aš žau settu markiš ekki į ESB og evruna. Žar heldur gamla vitleysan įfram ķ friši fyrir ašhaldi aš utan. Žar vantar agann, sem fylgir vęntanlegri inngöngu ķ ESB og upptöku evrunnar.

Paul Krugman og Martin Wolf eru mešal gleggstu manna, sem fjalla um efnahagsmįl, en žeir viršast samt ekki skeyta nóg um žį lykilstašreynd, aš gengi krónunnar hefur falliš um 99,95% gagnvart dönsku krónunni frį 1939. Sešlabankanum og öšrum stjórnvöldum hafa veriš mislagšar hendur ķ peningamįlum, aš ekki sé meira sagt. Ķsland er alręmt veršbólgubęli. Sešlabankanum hefur nęstum aldrei tekizt aš nį veršbólgumarkmiši sķnu. Enn er veršbólgan langt yfir settu marki eins og löngum fyrr, og sparifé landsmanna brennur ķ bönkunum meš gamla laginu. Žess vegna m.a. eigum viš aš śtsśrsa peningastjórnina, fela hana öšrum.

Fyrirkomulag gengismįla er ofmetiš eins og Gylfi Zoėga prófessor lżsti réttilega ķ Hörpu. Margar žjóšir festa gengi gjaldmišla sinna, ašrar leyfa genginu aš fljóta. Margar žjóšir festa gengiš og lįta žaš fljóta į vķxl eftir ašstęšum. Ólķkar ašstęšur kalla į ólķkar lausnir. Ekkert er viš žaš aš athuga.

Finnar hafa frį öndveršu notaš evru, ekki Svķar. Bįšum žjóšum hefur eigi aš sķšur vegnaš vel ķ hremmingum sķšustu įra, svo aš engan mun sér į.

Ķrar hafa frį öndveršu notaš evru, ekki Ķslendingar. Bįšum žjóšum tókst samt aš koma sér ķ alvarleg vandręši, og mį vart į milli sjį aš öšru leyti en žvķ, aš Ķrar įkvįšu aš borga brśsann sjįlfir. Žaš gįtu Ķslendingar ekki, til žess var vandinn of mikill, holan of djśp.

Žessi dęmi sżna, aš spurningin um upptöku evrunnar er ekki upphaf og endir efnahagsmįlanna. Hitt er annaš mįl, aš žjóš, sem bżr viš ónżtan gjaldmišil, sem enginn tekur lengur mark į, jafnvel ekki rķkisstjórnin sjįlf, og enginn vill eiga, hśn ętti kannski aš gaumgęfa, hvort tķmabęrt sé aš skoša ašra kosti ķ gjaldeyrismįlum. Žetta er ein įstęša žess, aš rķkisstjórnin undanskildi ekki evruna, žegar hśn lagši inn umsókn um ašild aš ESB fyrir tveim įrum.

 

Ef Eistar gįtu tekiš sér tak og tekiš upp evruna meš góšum įrangri, hvers vegna skyldu Ķslendingar ekki geta tekiš sig saman ķ andlitinu og gert žaš lķka? Eša eigum viš heldur aš hafa žetta eins og lungnalęknirinn, vinur minn? Hann segir stundum viš sjśklinga sķna, sem eru aš reyna aš hętta aš reykja: Žś ert aumingi. Žś getur ekki hętt.

DV, 2. nóvember 2011.


Til baka