Vi­ sama bor­

Eftir lok heimsstyrjaldarinnar sÝ­ari 1945 tˇku BandarÝkin forustu fyrir hinum frjßlsa heimi. Ůessari sjßlfs÷g­u hlutverkaskipan olli einkum tvennt: annars vegar lykilhlutverk BandarÝkjanna Ý sigri bandamanna ß ■řzkum nasistum og Ýt÷lskum og jap÷nskum me­rei­arm÷nnum ■eirra og hins vegar efnahagsyfirbur­ir BandarÝkjanna umfram ÷nnur i­nrÝki eftir strÝ­. Evrˇpa var Ý sßrum. ┴rin eftir strÝ­ nam landsframlei­sla BandarÝkjanna nŠrri helmingi heimsframlei­slunnar. BandarÝkin voru ■annig sÚ­ hßlfur heimurinn. BandarÝkin nutu vir­ingar vÝ­a um heim og v÷ktu a­dßun, en a­dßunin var ■ˇ ekki ˇskipt. Ůa­ stafa­i m.a. af ■vÝ, a­ BandarÝkin h÷f­u forustu um andst÷­una gegn ˇgnarstjˇrn StalÝns Ý SovÚtrÝkjunum og gegn ÷­rum einrŠ­isstjˇrnum komm˙nista og studdu řmsar a­rar gerrŠ­isstjˇrnir, sem h÷f­u sumar ■a­ eitt sÚr til mßlsbˇta, a­ ■Šr voru andsn˙nar komm˙nistum. Innflytjendur hÚldu ßfram a­ flykkjast til BandarÝkjanna alls sta­ar a­ ˙r heiminum, og BandarÝkjamenn tˇku ■eim opnum ÷rmum. BandarÝkin voru brŠ­slupottur, ■ar sem fˇlk af řmsu ■jˇ­erni bjˇ saman Ý brˇ­erni. BandarÝkin voru land tŠkifŠranna, eins og landsfe­urnir h÷f­u lagt upp me­ 1776: landi­, ■ar sem t.a.m. utanrÝkisrß­herrann tala­i ensku me­ ■ykkum erlendum hreim. BandarÝskir hßskˇlar l÷­u­u til sÝn kennara og nemendur vÝ­s vegar a­. BandarÝsk menning blˇmstra­i: ■etta var ■jˇ­in, sem haf­i gefi­ heiminum djassinn auk allra bݡmyndanna, myndlistar, skßldskapar, tˇnlistar, vÝsinda og frŠ­a Ý fremstu r÷­. EvrˇpurÝkin stˇ­u Ý skugga BandarÝkjanna ■essi ßr, enda var hvert og eitt ■eirra smßvaxi­ mi­a­ vi­ risaveldi­ vestan hafs. Evrˇpa var ÷­rum ■rŠ­i innhverf og loku­. BandarÝkin voru ˙thverf og opin upp ß gßtt. Ůessi heimsmynd eftirstrÝ­sßranna hefur breytzt. Ůa­ stafar ÷­rum ■rŠ­i af ■vÝ, a­ Evrˇpul÷ndin hafa teki­ h÷ndum saman ß vettvangi Evrˇpusambandsins (ESB) og teki­ BandarÝkin a­ sumu leyti sÚr til fyrirmyndar. Evrˇpa ß okkar d÷gum er brŠ­slupottur lÝkt og BandarÝkin. Evrˇpa er ß fleygifer­ Ý řmsar ßttir: lÝfskj÷rin ■ar hafa batna­ til muna, evrˇpsk fyrirtŠki af ÷llu tagi brei­a ˙r sÚr, borgir ßlfunnar blˇmstra sem aldrei fyrr og einnig sveitirnar og menningin me­. Ůřzka bÝlafyrirtŠki­ Daimler-Benz keypti Chrysler fyrir nokkrum ßrum, og evrˇpska flugvÚlaverksmi­jan Airbus selur flugfÚl÷gum heimsins fleiri ■otur en Boeing, og ■annig mŠtti lengi telja. Ůetta er samt ekki h÷fu­markmi­ ESB, ÷­ru nŠr, ■vÝ a­ Evrˇpusambandi­ er Ý fyrsta lagi fri­arsamband. Ă nßnari samvinna Evrˇpu■jˇ­anna a­ efnahagsmßlum og ÷­rum sameiginlegum mßlum stefnir Ý fyrsta lagi a­ ■vÝ a­ tryggja fri­ Ý ßlfunni til framb˙­ar. Ůa­ vir­ist til ■essa hafa tekizt svo vel, a­ fŠstum ■ykir ßstŠ­a til a­ efast e­a ˇttast um framhaldi­. Vi­ ■etta hefur Evrˇpa eflzt svo og dafna­, a­ ESB er n˙ or­i­ fj÷lmennara og fjßrsterkara en BandarÝkin. Sko­um t÷lurnar. Mannfj÷ldi ESB-rÝkjanna 25 er n˙ r÷sklega 450 milljˇnir ß mˇti tŠplega 300 milljˇnum Ý BandarÝkjunum. Landsframlei­sla ß hef­bundinn mŠlikvar­a er n˙ meiri Ý ESB-rÝkjunum Ý heild en Ý BandarÝkjunum. Munurinn er meiri Ý reynd en opinberar t÷lur vitna um, af ■vÝ a­ řmisleg sˇun (t.d. olÝubrennsla og řmis vafas÷m ˙tgj÷ld til varnarmßla), sem hÝfir upp landsframlei­sluna og Štti ■ˇ a­ rÚttu lagi ekki a­ gera ■a­, er meiri Ý BandarÝkjunum en Ý Evrˇpu. Nokkur ESB-l÷nd skila meiri framlei­slu ß hverja vinnustund en BandarÝkin og b˙a vi­ betri lÝfskj÷r ß ■ann kvar­a, eins og Úg lřsti ß ■essum sta­ fyrir viku. Ţmislegt anna­ bendir Ý s÷mu ßtt. Me­alunglingur Ý ESB situr ßri lengur ß skˇlabekk en jafnaldrar hans Ý BandarÝkjunum. ESB-l÷ndin hafa ß a­ skipa um 320 lŠknum ß hverja 100.000 Ýb˙a ß mˇti 280 lŠknum Ý BandarÝkjunum. ═b˙ar ESB-rÝkjanna lifa a­ jafna­i fimmtßn mßnu­um lengur en BandarÝkjamenn. Fimmta hvert barn Ý BandarÝkjunum břr vi­ fßtŠkt skv. skilgreiningu ESB; MexÝkˇ er eina landi­ innan OECD, ■ar sem hlutfallslega fleiri b÷rn lÝ­a skort. TvŠr milljˇnir BandarÝkjamanna sitja Ý fangelsi, og ■a­ er ßtta sinnum hŠrra hlutfall mannfj÷ldans en Ý ESB. Yfirbur­ir BandarÝkjanna eru li­in tÝ­. Sameinu­ Evrˇpa er jafnoki BandarÝkjanna, ■egar ß allt er liti­, og ■arf a­ deila forustunni fyrir hinum frjßlsa heimi me­ BandarÝkjunum og b˙a sig undir a­ bjˇ­a Indlandi og KÝna til sŠtis vi­ sama bor­. Til ■ess ■arf lř­rŠ­i Ý KÝna.

 FrÚttabla­i­, 25. ßg˙st 2005.


Til baka