Vor Ý FŠreyjum

Kreppan, sem herja­i ß FŠreyjar 1989-1994, olli miklu umrˇti ■ar, en h˙n vakti samt enga athygli utan FŠreyja, ═slands og Danmerkur. En h˙n vakti landsmenn, a.m.k. suma ■eirra, af vŠrum svefni. Ůa­ var lßn Ý ˇlßni. ŮvÝ kreppan var dj˙p – jafndj˙p og kreppan Ý řmsum fyrrverandi komm˙nistal÷ndum ß sama tÝma, enda haf­i ˇstjˇrnin Ý efnahagsmßlum FŠreyja einkennzt af nŠr algeru ßbyrg­ar- og fyrirhyggjuleysi. StjˇrnmßlastÚttin vissi ekki sitt rj˙kandi rß­. Kreppan afhj˙pa­i dj˙par sprungur Ý ■jˇ­fÚlagsger­ FŠreyja, svo sem E­var­ T. Jˇnsson frÚttama­ur lřsti afar vel Ý bˇk sinni, Hlutskipti FŠreyja (1994).

Landsframlei­sla FŠreyinga drˇst saman um meira en ■ri­jung ■essi fimm ßr lÝkt og Ý Eystrasaltsl÷ndunum, R˙sslandi og R˙menÝu. Erlendar skuldir hr÷nnu­ust upp og ur­u meiri mi­a­ vi­ landsframlei­slu en nokkurs annars sta­ar nema Ý fßeinum ÷rvasa AfrÝkurÝkjum. NŠstum fjˇr­i hver FŠreyingur missti vinnuna, svo a­ atvinnuleysi­ var meira ■ar ß eyjunum en nokkurs annars sta­ar Ý Evrˇpu nema ß Spßni, sem var ■ß alrŠmt atvinnuleysisbŠli. NŠstum tÝundi hver FŠreyingur fˇr burt, fl˙­i land, ungt og efnilegt fˇlk ekki sÝzt. Frˇ­skaparsetrinu var loka­ a­ hluta; fŠreyskukennsla ■ar ß setrinu var felld ni­ur um skei­. Ůetta var harmleikur.

Nřr tˇnn

En n˙ blßsa ferskir vindar um FŠreyjar. N˙ heyrast ■ar margar skynsamlegar raddir – raddir, sem krefjast aukinnar fj÷lbreytni Ý fŠreysku efnahagslÝfi Ý sta­ ■ess a­ einblÝna ß dau­an fisk – raddir, sem heyr­ust ekki Ý kreppunni fyrir hßva­anum Ý ˙tvegsm÷nnum og leppum ■eirra Ý flokkunum og ß bl÷­unum. Ůß voru a­ s÷gn ekki nema tˇlf hagfrŠ­ingar ß eyjunum, ■ar af nÝu flokksmenn, og hinir ■rÝr voru Šptir ni­ur. N˙ eru hagfrŠ­ingarnir fleiri, og ■eir flytja mßl sitt vel, og nř kynslˇ­ stjˇrnmßlamanna er reynslunni rÝkari.

Hva­ segja ■essir vormenn FŠreyja? Ůeir stefna a­ fullveldi ßn ■ess ■ˇ a­ Štla sÚr a­ yfirgefa danska sambandsveldi­. Ůeir eru a­ leita a­ millivegi milli fullveldis eins og ■ess, sem vi­ ═slendingar fengum 1918, og lř­veldisins, sem vi­ stofnu­um 1944. Ůeir eru a­ leita a­ ■jˇ­rÚttarskipan, sem myndi t.a.m. duga ■eim til a­ fß a­gang a­ al■jˇ­astofnunum ß eigin spřtur. Og ■eim er mj÷g Ý mun standa ß eigin fˇtum: ■eir vilja af■akka rÝkisstyrk Dana til FŠreyja, en hann nemur n˙ 10% af landsframlei­slu FŠreyja ß hverju ßri.

N˙ kve­ur sem sagt vi­ nřjan tˇn. ┴ratugum saman lÚtu bß­ir fulltr˙ar FŠreyja Ý danska ■inginu ■a­ jafnan vera sitt fyrsta verk a­ ganga til li­s vi­ rÝkisstjˇrnina ■ar, hver sem h˙n var, til a­ eiga sem hŠgast um vik a­ mjˇlka danska skattgrei­endur. N˙ hefur annar fŠreyski fulltr˙inn, H°gni Hoydal ˙r Ůjˇ­veldisflokknum, gengi­ til li­s vi­ bß­a fulltr˙a GrŠnlands Ý ■inginu og stofna­ me­ ■eim sÚrstakan ■ingflokk, enda eru bß­ir grŠnlenzku ■ingmennirnir a­skilna­arsinnar eins og H°gni. Vandi GrŠnlands er a­ vÝsu mun meiri en vandi FŠreyja, enda nemur rÝkisstyrkurinn frß Danm÷rku 30% af landsframlei­slu GrŠnlendinga ß hverju ßri. GrŠnland er dřrt Ý rekstri, ■ar e­ menntun ■jˇ­arinnar er enn mj÷g ßbˇtavant og ■jˇ­in er dreif­ yfir firnastˇrt svŠ­i. Hinn fulltr˙i FŠreyinga Ý danska ■inginu er sambandsma­ur og tˇk sÚr sŠti Ý flokki forsŠtisrß­herrans me­ gamla laginu. 

Ůverklofin ■jˇ­

FŠreyskir lř­veldissinnar eiga vi­ ramman reip a­ draga. Sambandsflokkurinn er ÷flugur. Sambandsmenn hafa alltaf haldi­ ■eirri sko­un a­ FŠreyingum, a­ ■eim vŠri um megn a­ standa ß eigin fˇtum. Ůa­ er skiljanlegt sjˇnarmi­, ■ˇtt ekki lřsi ■a­ miklum metna­i. Ůeir vilja halda rÝkisstyrknum. Lř­veldissinnar vilja hafna styrknum me­ ■eim r÷kum, a­ styrkurinn hafi slŠvt sjßlfsßbyrg­artilfinningu FŠreyinga og sjßlfsbjargarvi­leitni. Ůjˇ­in er ■verklofin Ý afst÷­u sinni til ■essara andstŠ­u sjˇnarmi­a, en lř­veldism÷nnum vir­ist vera a­ vaxa ßsmegin. Ůjˇ­veldisflokkurinn er n˙ stŠrsti flokkurinn ß ■inginu Ý Ůˇrsh÷fn.

Danir afskrifu­u erlendar skuldir FŠreyinga Ý kreppunni a­ jafnvir­i allrar framlei­slu eyjarskeggja ß einu ßri. Ůannig stendur ß ■vÝ, a­ FŠreyingar hafa safna­ eignum Ý ˙tl÷ndum undangengin ßr, ekki skuldum eins og ß­ur. Vi­ ■etta bŠtast mokvei­i og hßtt ver­ ß fiski. Hvort tveggja breg­ur birtu ß ■a­, hversu grei­lega FŠreyingum gekk a­ rÚtta ˙r k˙tnum eftir kreppuna. Hvorugt er ■ˇ til ■ess falli­ a­ skerpa skilning ■eirra ß ■vÝ, a­ sjßvar˙tvegur getur ekki tryggt ■eim ■au lÝfskj÷r, sem ■eir gera sÚr vonir um og afkomendum sÝnum. Ůeir ver­a a­ renna fleiri og styrkari sto­um undir ■jˇ­arb˙skapinn. GrŠnlendingar lÝka. 

FrÚttabla­i­, 3. j˙nÝ 2004.


Til baka