Forseti brennir af: Meira

Ákvörđun forseta Íslands ađ stađfesta veiđigjaldslögin frá Alţingi var röng, ţar eđ hún gengur gegn höfuđmarkmiđi málskotsréttarins eins og til hans var stofnađ. Málskotsréttinum var komiđ fyrir í stjórnarskránni 1944 til ađ vernda fólkiđ í landinu gegn ofríki stjórnmálaflokka og hagsmunasamtaka.

Svanur Kristjánsson prófessor lýsir tilurđ málskotsréttarins og lýđveldisstjórnarskrárinnar vel í ritgerđ sinni „Frá nýsköpun lýđrćđis til óhefts flokkavalds: Fjórir forsetar Íslands 1944-1996“ í Skírni 2012. Helzt hefđu alţingismenn ţá margir viljađ koma sér undan málskotsréttinum, enda var honum beinlínis stefnt gegn ţeim. Sveinn Björnsson ríkisstjóri átti ríkan ţátt í ađ fá málskotsréttinum framgengt í lýđveldisstjórnarskránni ásamt ţjóđkjöri forseta í stađ ţingkjörins forseta, sem alţingismenn hefđu heldur kosiđ til ađ geta haft forsetann í vasanum. Málskotsréttinum var og er ćtlađ ađ veita fólkinu í landinu vörn gegn ofríki Alţingis. Ţjóđin er yfirbođari ţingsins og ekki öfugt.

 

Svanur Kristjánsson dregur atvik málsins saman međ ţessum orđum (bls. 61):

„1. Í ađdraganda lýđveldisstofnunar urđu mikil átök um fyrirhugađa stjórnarskrá. Ţar tókust á annars vegar ţingstjórnarsinnar og hins vegar málsvarar nýsköpunar lýđrćđis: valddreifingar, fulltrúalýđrćđis og beins lýđrćđis.

2. Í stjórnarskrá lýđveldisins var ţingstjórninni, alvalda Alţingi, hafnađ međ yfirveguđum, afgerandi og formlegum hćtti.

3. Formlega séđ er í landinu tvíveldi forseta og ţjóđţings án ţess ađ valdsviđ ţeirra sé skýrt afmarkađ.

4. Gert er ráđ fyrir virkum fullveldisrétti fólksins milli ţingkosninga.“

Enginn vafi leikur á, ađ yfirgnćfandi hluti kjósenda hefđi hafnađ veiđigjaldslögunum í ţjóđaratkvćđi. Gćtu ţeir gripiđ í taumana, myndu kjósendur ekki láta ekki bjóđa sér, ađ stjórnmálaflokkar, sem náđu meiri hluta á Alţingi međ ţví ađ lofa ađ lćkka skuldir heimilanna strax, láti ţađ verđa sitt fyrsta verk ađ lćkka veiđigjaldiđ til ađ létta undir međ útvegsmönnum, sem sízt allra ţurfa á frekari međgjöf ađ halda frá okkur hinum. Vilji kjósenda liggur fyrir: 83% ţeirra lýstu stuđningi viđ ákvćđi nýju stjórnarskrárinnar um auđlindir í ţjóđareigu međ fullu gjaldi fyrir afnotaréttinn. Međ ţví ađ stađfesta veiđigjaldslögin međ undirskrift sinni gekk forsetinn gegn vilja kjósenda eins og hann birtist í ţjóđaratkvćđagreiđslunni í fyrra og einnig í fjölmörgum skođanakönnunum mörg undangengin ár. Skv. könnun Fréttablađsins í lok júní voru 71% andvíg lćkkun veiđigjaldsins. Málskotsréttinum var komiđ fyrir í stjórnarskránni gagngert til ađ girđa fyrir löggjöf, sem gengur ţvert á vilja kjósenda.  Ákvörđun forsetans skýrir, hvers vegna forsetanum er ekki einum treystandi fyrir málskotsréttinum. Ţess vegna kveđur nýja stjórnarskráin á um tvöfaldan málskotsrétt: annars vegar óbreyttan rétt forsetans til ađ skjóta málum í ţjóđaratkvćđi og hins vegar nýjan lítils háttar skilyrtan málskotsrétt kjósenda án atbeina forsetans. Hefđi nýja stjórnarskráin ţegar öđlazt gildi svo sem til stóđ og eđlilegt hefđi veriđ, hefđu 24 ţúsund undirskriftir dugađ til ađ tryggja ţjóđaratkvćđi um veiđigjaldslögin, enda heyrir veiđigjald ekki undir skattamál, ţar eđ veiđigjald er leiga, ekki skattur. Ţađ sćtir ţví tíđindum, ađ forseti Íslands skuli hafa leyft sér ađ hunza ţćr 35 ţúsund undirskriftir, sem honum voru afhentar.

Forseti Íslands hefur í tvígang gert sig sekan um ađild ađ valdníđslu Alţingis, fyrst međ ţví ađ liđsinna ţeim öflum á Alţingi, sem létu undir höfuđ leggjast ađ stađfesta vilja ţjóđarinnar og ţingsins í stjórnarskrármálinu, og síđan međ ţví ađ neyta lags í skjóli úreltrar stjórnarskrár til ađ hindra framgang ţjóđarviljans í veiđigjaldsmálinu. Bráđabirgđastjórnarskráin frá 1944 er úrelt eins og sést m.a. á ţví, ađ hún dugir ekki til ađ girđa fyrir valdníđslu Alţingis og forseta Íslands í veiđigjaldsmálinu og tryggja virkan fullveldisrétt fólksins milli ţingkosninga. Úrslit málsins sýna skýrt, hversu brýn hún er ţörfin fyrir nýju stjórnarskrána, sem ţjóđin studdi eindregiđ í ţjóđaratkvćđagreiđslu og hefđi trúlega dugađ til ađ knýja fram ţjóđaratkvćđi um veiđigjaldslögin án atbeina forseta Íslands.

DV, 19. júlí 2013.


Til baka