Land, j og tunga

Vinur minn einn sagi mr fyrir mrgum rum sguna af v, egar hann var ti gari einu sinni sem oftar a leika sr barn a aldri og mamma hans st yfir pottunum inni eldhsi a tba hdegisverinn handa eim. Nema s hann skyndilega skrbjartan blossa, svo bjartan, a hann s ekki handa sinna skil, og heyri san han hvell, svo han, a hann hefur san bi vi skerta heyrn ru eyra. etta var Varsj, ri var 1944. zk herflugvl hafi varpa sprengju hsi, eitt broti hfi mur drengsins og dr hana til daua. Fair drengsins var gyingur, en hafi teki kalska tr murinnar og meira a segja skipt um nafn til enn frekara ryggis. Heimilisfairinn reyndi a skla fjlskyldunni me v a ba sjlfur rum borgarhluta. Mir og sonur hfu komi feinum sinnum a heimskja furinn; syninum var upplagt a ra pabba sinn til a vekja ekki grunsemdir hnsinna ngranna um blbnd. Fjlskyldan tti a samt httu, a upp kmist um gyinglegan uppruna furins. hefu au ll veri send til Auschwitz. Og n st drengurinn uppi murlaus. Hann var tta ra.

 

Fairinn komst ekki fr Pllandi, landi var loka, en hann lt smygla drengnum norur yfir Eystrasalti til Svjar, og ar var honum fyrst um sinn komi fyrir munaarleysingjahli og san heimavistarskla hj kalskum nunnum Stokkhlmi. Fyrsta daginn sklanum var drengurinn leiddur inn tta ra bekk, mllaus og nr lamaur af angist: augu allra barnanna bekknum beindust a honum. Hann greip hnd kennslukonunnar hjlparlausu fti og rsti a vrum sr og kyssti hana. etta var plsk kurteisi. Brnin sprungu r hltri. Umkomuleysinginn tti sk heitasta, a glfi – nei, jrin! – gleypti hann. eirri stundu tk hann kvrun: hann einsetti sr, a hann skyldi lra ml hinna, snsku – svo vel, a enginn skyldi hlja a honum. Sex ea sj rum sar skrifai hann ritger um reynslu sna, ritger, sem hann tti einu snju vlrituu handriti og sndi nnum vinum snum, ef tilefni gafst. Ritgerin heitir Hvers vegna? Hn er neyarp fimmtn ra unglings frammi fyrir vonzku heimsins og lsir ningsverkum nasista Pllandi og rum hrmungum af sjaldgfum sjnarhli. Ritgerin er skrifu fegurri snsku en flestir innfddir Svar hafa valdi snu.

 

Hfundurinn heitir Marian Radetzki og er einn helzti hagfringur Sva. Hann hefur n sent fr sr sjlfsvisgu (Sverige, Sverige! Fosterland?, 2005). ar raar hann saman sgunum r fort sinni og fjlskyldu sinnar eins og perlum band og birtir n fyrsta skipti bernskuritger sna. Hn er ekki sur hrifamikil prenti n en hn var fyrir mrgum rum flnuu handriti hfundarins. En fortin er samt ekki aalefni bkarinnar ea helzta hugaml hfundarins, heldur framtin. Hann tmlar fyrir lesendum snum mikilvgustu kvrun vi sinnar: a n valdi tungu fsturlandsins nja og semja sig a sium ess til a eiga a sur httu a hafna utan gars samflaginu. essi boskapur Radetzkis brnt erindi vi marga nba Svjar og annarra Evrpulanda, v a margir eirra lifa eins og eigin heimi, einangrair a kalla fr heimamnnum. Evrpa er brslupottur ekki sur en Bandarkin: hlutfall nba bafjldanum er n ori svipa bum stum. Munurinn er s, a Bandarkin hafa veri brslupottur fr fyrstu t. Evrpa er anna ml: ar ba lkar jir hver snum sta og hafa gert um aldir og rsundir, og r hafa ekki langa reynslu af v a taka vi nbum vs vegar a. Evrpu er a v skapi meiri vandi hndum en Bandarkjunum samskiptum vi nba. eim mun brnni er boskapur Radetzkis til nbanna: Lri mli! Temji ykkur sii heimamanna! When in Rome, do as the Romans do! Radetzki tekur rauninni undir me Snorra Hjartarsyni, ar sem skldi segir: ,,Land j og tunga, renning snn og ein, r var g gefinn barn murkn”. En murmissir og furlands arf ekki a dma menn r leik njum sta, ef eir skilja nausyn ess a breia t faminn mti nju landi, nrri j, nrri tungu. Einmitt etta er hfustyrkur Bandarkjanna. Af essu getur Evrpa lrt. Og sland. Vi ll.

Frttablai, 20. aprl 2006.


Til baka