Frambjóšendur gegn frķverzlun


Rökin fyrir frjįlsum višskiptum og reynslan af žeim hafa haft mikil og góš įhrif į žróun alžjóšavišskipta s.l. sextķu įr. Žetta mį rįša m.a. af žvķ, aš tollar į innflutning hafa lękkaš jafnt og žétt sķšan heimsstyrjöldinni sķšari lauk: žeir voru um 40% į heimsvķsu įriš 1945, ž.e. žeir hękkušu innanlandsverš į innfluttum vörum og žjónustu um 40% aš jafnaši umfram frjįlst heimsmarkašsverš, en žeir eru nś komnir nišur ķ 5% og stefna lęgra. Žess vegna hafa erlend višskipti vaxiš mun örar en heimsframleišslan undangengna įratugi: žjóširnar skipta ę meira hver viš ašra og hagnast į žvķ. En žótt yfirburšir frjįlsra višskipta umfram hömlur og höft séu yfirleitt hafnir yfir skynsamlegan įgreining, žį į frķverzlun eigi aš sķšur öršugt uppdrįttar vķša um lönd. Žess vegna hefur tollalękkunin tekiš allan žennan tķma. Andstašan gegn frjįlsri verzlun į sér žó skiljanlegar skżringar. Skošum žęr.

Sérdręgni

Sumir snśast gegn frjįlsum višskiptum, af žvķ aš žeir eru hallir undir sérhagsmunahópa. Lįtum eitt dęmi duga. Bush Bandarķkjaforseti lagši 30% verndartoll į innflutt stįl 2002 ķ blóra viš alžjóšasamžykktir, enda žótt hann segist vera fylgjandi frķverzlun almennt. Hann lagši tollinn į til aš žóknast stįlframleišendum ķ ryšbeltinu, sem svo er nefnt, einkum Ohio, Pennsylvanķu og Vestur-Virginķu, žvķ aš hann žarf į žessum rķkjum aš halda til aš geta nįš endurkjöri. Hann hirti ekki um žaš, aš tollurinn skerti hag neytenda, sem žurftu aš greiša hęrra verš fyrir stįl en įšur, žvķ aš žeir bśa einkum ķ rķkjum, sem forsetinn gerir sér enga von um aš vinna hvort sem er. Evrópusambandiš, Japan og Kķna kunnu svar viš žessu: žau hótušu aš leggja hefndartoll m.a. į appelsķnur frį Flórķda, žar sem forsetinn mį enn sķšur viš mótbyr en ķ ryšbeltinu, ef eitthvaš er, og Bush féll frį stįltollinum eins og hendi vęri veifaš.

Undirboš

Ašrir andstęšingar višskiptafrelsis bera viš atvinnumissi. Žessu fékk efnahagsrįšunautur Bush forseta aš finna fyrir um daginn. Hann lżsti žvķ réttilega į fundi, svo aš fréttamenn heyršu, hversu hagfellt žaš sé aš kaupa żmsa žjónustu af Indverjum, t.d. sķmažjónustu, gegn lęgra gjaldi en völ er į heima fyrir. Rįšgjafinn hafši į réttu aš standa: hann var bara aš lżsa yfirburšum frķverzlunar umfram hömlur og höft, en žaš varš uppi fótur og fit ķ herbśšum forsetans, og rįšgjafinn var skikkašur til aš draga ķ land. Nokkrir helztu keppinautar demókrata um forsetaśtnefningu flokks sķns gengu į lagiš og lżstu einnig andśš sinni į žessum višskiptum Bandarķkjanna og Indlands, žótt bęši löndin hagnist į višskiptunum. Hagur Bandarķkjamanna er sį, aš žeir fį góša žjónustu gegn lęgra verši en žeim bżšst heima fyrir. Hagur Indverja er sį, aš žeir fį betur launaša vinnu viš žetta en žeir gętu ella fengiš heima hjį sér. Skuggahlišin į mįlinu – og žvķ brugšust frambjóšendurnir ókvęša viš bošskap rįšgjafans – er sś, aš sumir Bandarķkjamenn missa vinnuna, af žvķ aš Indverjarnir bjóša betur. Mönnum hęttir žó til aš sjįst yfir hagręšiš, sem fellur Bandarķkjamönnum ķ skaut, žegar žeir kaupa ódżra žjónustu af Indverjum: žetta hagręši birtist ķ beinhöršum peningum, sem nżtast til nżrrar atvinnu ķ öšrum greinum, svo aš atvinna į landsvķsu žarf ekki aš dragast saman vegna višskiptanna, öšru nęr: hśn eykst yfirleitt, ef eitthvaš er.

Žetta indverska sķmadęmi rifjar upp söguna af žvķ, žegar sjįlfvirki sķminn kom til Ķslands. Sķmameyjar heimastjórnarįranna geršu sem betur fer ekki uppreisn gegn meiri, betri og ódżrari sķmažjónustu en žęr gįtu sjįlfar veitt, enda myndi gervallur mannafli Ķslands varla duga til aš manna sķmstöšvarnar nś meš gamla laginu. Kjarni samanburšarins er žessi: erlend višskipti eru ķgildi tękniframfara. Nż tękni, sem dregur śr sķmkostnaši, og ódżr sķmažjónustu utan śr heimi koma ķ sama staš nišur af sjónarhóli sķmnotandans.

Žjóšrękni

Enn ašrir andstęšingar frjįlsra višskipta bera viš žjóšernisrökum. Žeir óttast opnar gįttir: žeir óttast, aš erlend įhrif kunni aš spilla żmsum žjóšlegum veršmętum. Žjóšmynt hamlar višskiptum, og Evrópusambandsžjóširnar hafa žvķ allar nema žrjįr (Bretar, Danir og Svķar) lagt gamla gjaldmišla sķna til hlišar og tekiš upp evruna ķ stašinn. Žjóštunga er meš lķku lagi ķgildi višskiptahindrunar, rétt er žaš, en engum dettur ķ hug aš reyna aš ryšja tungunni śr vegi til aš greiša fyrir višskiptum. Listin hér er sś aš kunna aš draga mörkin į réttum staš.

Fréttablašiš, 25. marz 2004.


Til baka