Kostir langra lfdaga

Sumum mnnum ykir mr rtt a ska sem allra lengstra lfdaga, svo a eir megi f a hla sjlfir dm sgunnar um verk eirra. essi sk hvlir sannmliskenningunni, bst g vi – eirri kenningu, a sannleikurinn s grundvllur rttltisins og mnnum s gert rangt til, fi eir ekki a njta sannmlis. Stundum er saga einstaklinganna ekki ein hfi, heldur saga heillar jar. Tveir slkir menn eru nfallnir fr, annar Bandarkjunum, hinn Sle, bir trisaldri. eir hafa stundum veri spyrtir saman, en a er rangltt gagnvart rum eirra, sem var tvrur afreksmaur, v a hinn var forhertur afbrotamaur. Byrjum sar nefnda. Hann ht Augusto Pinochet og var hershfingi Sle. Herinn ar eins og annars staar Suur-Amerku hefur lngum veri hafur mest til innanlandsnota, og annig gerist a, a rtt kjrinn forseti Sle, Salvador Allende, fl Pinochet hershfingja a koma r og reglu landinu kjlfar uppota 1973. Pinochet frst verki svo vel r hendi, a hann var skipaur yfirmaur heraflans, og neytti hann lags til a rna vldum landinu skmmu sar, og hann stjrnai v san me harri hendi sautjn r. egar hann hvarf fr vldum 1990, bj hann svo um hntana, a hann og menn hans voru snertanlegir a kalla, tt vita vri, a eir bru byrg hvarfi rsklega riggja sunda manna, sumir segja fjgurra sunda, auk skipulegra pyndinga strum stl. Eigi a sur tk hagstjrnin Sle miklum framfrum stjrnart Pinochets: verblgan var kld niur r 400 prsentum 1973 20 prsent 1990, landsframleislan x hraar en ur skjli aukins viskiptafrelsis og missa annarra umbta, og grunnur var lagur a frekari frvingu og framfrum, svo a jartekjur mann Sle eru n risvar sinnum meiri en r voru 1965. Atvinnuleysi er verulegt. Landi er frjlst. Sleska jin var rklofin afstu sinni til essara atbura. rijungur landsmanna ea ar um bil kaus a horfa fram hj mannrttindabrotunum og mri Pinochet fyrir gan rangur efnahagsmlum, og var a gjarnan lti fylgja me, a hann vri strangheiarlegur, hva sem annars mtti um hann segja. Annar rijungur jarinnar leit Pinochet sem harsvraan glpamann. Enn arir tku ekki afstu. Leigublstjri hfuborginni Santag benti mr fyrir nokkrum rum auan stall Stjrnarskrrtorginu framan vi forsetahllina Sle, sem Pinochet fyrirskipai loftrasir 1973, og sagi: tli gamla manninum veri ekki komi fyrir arna? ar eru n rjr styttur, ein eirra af Salvador Allende. Og arna hefi lkneski Pinochets hglega geta risi, hefi hann andazt um ttrtt. En hann entist lengur. Sustu tta rin var hann stofufangelsi, fyrst Bretlandi fyrir tilstilli spnsks dmara, sem kri Pinochet fyrir mannrttindabrot gegn nokkrum Spnverjum Sle, og san heima Sle, ar sem ttinn vi Pinochet fjarai t, egar menn su, a dmskerfi Bretlands hafi n til hans. Rannskn leiddi ljs, a Pinochet hafi safna strf inn erlenda bankareikninga og hlaut v a vera margfaldur mtuegi. Auk ess var hann uppvs a v a hafa teki jargersemar r opinberum sfnum og flutt r heim til sn. Hann lifi ngu lengi til a f a vita, a sleska jin og heimsbyggin ll fkk a endingu a heyra sannleikann um hann, tt honum entist ekki aldur til a f lokadm. g hitti Milton Friedman einu sinni. Hann var um sextugt og kom fr Chicago til Princeton, ar sem g var vi nm, a halda fyrirlestur og kynna ntt ritgerasafn og seldi mr rita eintak. a var kyrr salnum, mrgum heyrendum tti boskapur fyrirlesarans framandlegur. Hundur blinds gistiprfessors gelti miri ru, vi hfum ekki heyrt hann gera a ur. Andrmslofti var lvi blandi. Samt hafi Friedman rttu a standa um flest fundinum. Nokkrum rum sar var hann smdur Nbelsverlaunum hagfri og var vndur um samneyti vi Pinochet, en a var sanngjrn skun, eir hfu hitzt eitt skipti. Arkitektar efnahagsumbtanna Sle hfu sumir lesi hagfri Chicago, en a geri Friedman ekki samsekan Pinochet, fjarri v. Einn helzti styrkur Friedmans sem frimanns var hfileikinn til a mila frum snum til almennings: hann var blaamaur af gus n og hafi smm saman mikil hrif skoanir annarra. Hann lagi grunninn a gengisfloti dollarans gagnvart rum gjaldmilum og a afnmi herskyldu Bandarkjunum. Hann barist til dauadags fyrir auknu valfrelsi sklamlum, kninn fram af umhyggju fyrir menntunarmguleikum ftks flks. Hann lagist hrddur gegn hvers kyns srhagsmunum. Hann reyndi ekki a koma sr mjkinn hj valdhfum, hann urfti ekki v a halda. Sustu rin st hann me plmann hndunum og naut nr skiptrar viringar meal hagfringa. Hann lifi ngu lengi til a f a vita, a hann fkk a endingu a njta sannmlis.

Frttablai, 14. desember 2006.


Til baka