Fyrirgefning og fjrml

a hefur veri frlegt a fylgjast me v, hversu flkinu, sem bj gegn vilja snum undir einrisstjrnum kommnista Mi- og Austur-Evrpu hlfa ld ea lengur og mtti una v, a lf ess vri lagt rst, hefur tekizt a fyrirgefa ea a.m.k. sl striki yfir svo miklar misgerir. Og a er mikilvgt a reyna a tta sig v, hvers vegna fyrirgefningin var ofan essum lndum me verulegum undantekningum. Lykillinn a essari kristilegu lausn var s, a gmlu kommnistarnir bust msir afskunar atferli snu einn ea annan htt og lofuu bt og betrun. Enda er enginn greiningur um a lengur essum lndum, a markasbskapur ber af mistjrn og a lri ber af einri eins og gull af eiri: mli er trtt. Forseti Eistlands er t.a.m. fyrrverandi formaur eistneska kommnistaflokksins, forseti Pllands er einnig gamall kommnistarherra og annig fram. essir menn og arir smu sporum kunnu a skammast sn, misvel a vsu: eir bust forlts og voru v teknir stt.

Sagan verur a vera rtt skr

essi lei virtist fr Suur-Afrku eftir valdaskiptin ar sasta ratug, ar e nir landsstjrnendur treystu forverum snum ekki til ess a horfast augu vi fortina a fyrra bragi og bijast afskunar. ess vegna var Sannleiks- og sttanefndin sett laggirnar arna suur fr fyrir atbeina Nelsons Mandela forseta og Desmonds Tt erkibiskups, sem var formaur nefndarinnar. Hugmyndin, sem a baki bj, var einfld og skr: Hr getur aldrei ori friur til frambar, hugsuu eir, nema sagan s ger upp og rtt skr. Lygi og forhering eru llegir frunautar. eim Mandela og Tt og samherjum eirra var ekki mun a refsa eim, sem hfu broti af sr, og hafi Mandela mtt sitja inni 27 r. Nei, Sannleiks- og sttanefndin lt vert mti a bo t ganga, a eir, sem jtuu brot sn, fengju sakaruppgjf a launum, en arir gtu tt lgskn yfir hfi sr, gengju eir ekki a sttatilboi nefndarinnar innan tilskilins tma. etta gekk brilega: margir glpamenn r rum fyrrverandi rkisstjrnar elljsra askilnaarsinna gfu sig fram og uppskru frelsi a launum. Sumar vitnaleislurnar reyndu mjg olrif nefndarinnar, t.d. vitnisburir gegn mialdra lkni doktor Daui var hann kallaur blunum ess efnis, a hann hefi m.a. sprauta eyniveirunni blkkusjklinga sna skv. fyrirmlum fr Pretoru, hfuborginni. Hann fkkst ekki til a jta, svo a ml hans fr fyrir rtt, ar sem hann var sknaur.

Af essum tveim dmum getum vi dregi einfalda reglu. Fyrirgefning theimtir irun. egar menn fst til a jta misgerir snar og bijast velviringar eim, er frekara uppgjr vi fortina arft eins og Austur-Evrpu: einfld fyrirgefning dugir. En egar menn rskallast vi og rta fyrir drgar misgerir, kallar rinn frekara uppgjr eins og Suur-Afrku, til ess eins a tryggt s, a sagan s rtt skr: a er kjarni mlsins bum tilfellum. v a sagan varar veginn fram vi.

Opnum bkurnar

essi dmi eiga erindi vi slendinga, tt blessunarlega s lku saman a jafna a ru leyti. N styttist vonandi a, a stjrnmlaflokkarnir sji sig knna til a opna bkur snar, svo a almenningur fi a kynnast fjrreium flokkanna eftir eirri sjlfsgu reglu, sem tkast flestum nlgum lndum, a stjrnmlaflokkar megi ekki liggja undir grun um, a eir su til slu. Sumir hafa lst eirri skoun, a a s ng, a flokkarnir opni bkur snar han fr og framvegis; eim ykir eftir essu rtt a lta fortina liggja agnarey. Til ess a s lei s fr, yrftu flokkarnir eiginlega a jta a undanbragalaust, a eir hafi egi vieigandi fjrframlg. A rum kosti urfa eir a hreinsa sig af tbreiddum grunsemdum um, a eir hafi egi vafasm framlg af fyrirtkjum og a geta eir ekki gert me gu mti nema me v a opna bkhaldi aftur tmann.essi tillaga um gagnsjar fjrreiur er lg fram enn n til ess eins a reyna a eya tortryggni og stula a v, a jarsagan s rtt skr. Ef stjrnmlaflokkarnir hafa reyndinni egi f af fyrirtkjum og hagsmunahpum strum stl og gengi erinda eirra kostna almennings, verur flki landinu a f a vita um a. a er engum hollt a lifa lfinu undir leyndarhjpi, ekki til lengdar.

Frttablai, 22. ma 2003.


Til baka