Žegar gengiš fellur

Nįlęgar žjóšir nefna žaš skiptahlutfall sem viš köllum gengi. Bęši oršin lżsa žvķ, hversu mikiš af innlendri mynt žarf til aš greiša fyrir erlendan gjaldeyri, til dęmis hversu margar krónur fyrir einn dollara eša eina evru. Gengi hefur žann eiginleika umfram skiptahlutfall, aš oršiš sjįlft tekur afstöšu: žaš er hlašiš. Hįtt gengi er betra en lįgt. Gengisfall er ekki góšs viti. Gengi lżsir meiri samśš tungunnar meš žeim, sem gengisfalliš bitnar į, en hinum, sem žaš hjįlpar. Oršiš lżsir meš öšrum oršum meiri samhug meš launafólki, sem tekur į sig rżrnun kaupmįttar vegna gengisfalls, en meš śtflutningsatvinnuvegunum, sem hagnast į lęgra gengi. Gengisfall krónunnar žżšir gengisfall efnahagslķfsins eins og žaš leggur sig. Žegar dollarinn kostaši 60 krónur ķ fyrra, var landsframleišsla į mann į Ķslandi 66.000 dollarar į móti 43.000 dollurum ķ Bandarķkjunum. Tekjur į mann hér heima voru žvķ oršnar nęr helmingi meiri en ķ Bandarķkjunum. Žeir, sem héldu žvķ fram, aš gengi krónunnar vęri žį rétt skrįš og allt vęri meš felldu, lżstu ķ reynd žeirri skošun, aš Ķslendingar hefšu skotiš Bandarķkjamönnum langt aftur fyrir sig ķ efnahagslegu tilliti. Sama mįli gegnir um žį, sem segjast nś telja, aš gengi krónunnar eigi eftir aš rķsa aftur ķ fyrra horf. Hvernig getur mönnum dottiš annaš eins ķ hug? Hugmyndin um tķmabundiš gengisfall, sem į eftir aš ganga til baka, į sér tvęr skżringar. Önnur skżringin er sś, aš stjórnvöld hafa hag af hįu gengi, žar eš žį viršist žjóšarbśiš standa betur en žaš gerir ķ raun og veru. Stjórnvöld stęra sig jafnan af batnandi efnahag fólks og fyrirtękja og sjį sér žvķ hag ķ aš višhalda blekkingunni. Žau žręta ķ lengstu lög fyrir of hįtt gengi, enda myndi višurkenning žeirra į of hįu gengi verša tślkuš sem fyrirboši gengisfalls. Blekkingin er skašleg vegna žess, aš of hįtt gengi grefur undan śtflutningsatvinnuvegum og innlendri framleišslu ķ erlendri samkeppni og veikir meš žvķ móti innviši efnahagslķfsins og żtir undir skuldasöfnun ķ śtlöndum. Hin skżringin er sś, aš almenningur fyllist vonglašri bjartsżni, žegar kaupmįttur heimilanna hękkar ķ krafti hįgengis, og margir leiša žvķ hjį sér ašvörunarorš žeirra, sem sjį ķ gegnum blekkinguna. Fólk lętur telja sér trś um, aš žaš hafi sjįlft unniš til aukins kaupmįttar, enda žótt hann hvķli aš nokkru leyti į of hįu gengi ķ skjóli skuldasöfnunar. Bjartsżnin getur snśizt upp ķ oflęti. Hagsaga heimsins ber vitni. Žį reynir į stjórnvöld og sešlabanka, sem ber lögbošin skylda til aš standa gegn ofženslu og veršbólgu. Gengi krónunnar hlaut aš falla, svo sem žaš hefur nś gert. Til žess liggja żmsar įstęšur, sem ég rakti sķšast ķ stuttri ritgerš ķ tķmaritinu Heršubreiš ķ sumar leiš. Mikill višskiptahalli įrum saman er nęr ęvinlega órękur vottur um falskan kaupmįtt ķ krafti mikillar skuldasöfnunar. Ég segi nęr ęvinlega, žvķ aš reglan į ekki alls stašar viš. John Connally, fyrrum fjįrmįlarįšherra Bandarķkjanna, sagši einhverju sinni um dollarann viš erlendan višmęlanda sinn: „Dollarinn er okkar mynt og ykkar vandamįl.“ Hann įtti viš, aš Bandarķkjamenn geta safnaš skuldum ķ dollurum og hafa žaš žó ķ hendi sinni aš rżra śtistandandi skuldir sķnar aš veršgildi meš žvķ aš hleypa veršbólgunni į skriš heima fyrir. Žetta geta Ķslendingar ekki gert frekar en flestar ašrar žjóšir, žvķ aš erlendar skuldir okkar eru skrįšar ķ dollurum og evrum, ekki ķ krónum. Krónan er okkar mynt og okkar vandamįl. Mikil skuldasöfnun er einnig aš sķnu leyti vištekinn vottur um falskan kaupmįtt, og śtgjöld um efni fram. Samsetning skuldanna skiptir mįli, einkum skipting žeirra milli skamms og langs tķma. Bankarnir tóku fyrir nokkrum įrum erlend skammtķmalįn ķ stórum stķl til aš fjįrmagna langtķmalįnveitingar til hśsnęšiskaupa. Žeir virtust treysta žvķ aš geta velt skammtķmalįnunum įfram viš žeim lįgu vöxtum, sem žį voru ķ boši. Skammtķmaskuldir bankanna hafa į fįum įrum vaxiš hagkerfinu yfir höfuš og nema nś fimmtįnföldum gjaldeyrisforša Sešlabankans. Sešlabankinn hefur žvķ engin rįš til aš koma krónunni til bjargar ķ ólgusjó gjaldeyrisvišskiptanna. Žegar miklar skammtķmaskuldir višskiptabanka uršu gjaldmišlum nokkurra Asķužjóša aš falli 1997-98, féll gengi žeirra um 40 prósent ķ Kóreu, Malasķu og Taķlandi og 80 prósent ķ Indónesķu. Gengisfalliš gekk aš nokkru leyti til baka ķ Kóreu į nokkrum įrum. Öll löndin réttu śr kśtnum, enda var undirstašan sterk.

Fréttablašiš, 27. marz 2008.


Til baka