Rjśkandi rįš

Sumir halda, aš gengisfall krónunnar frį įramótum muni ganga til baka, kannski alla leiš. Ķ žeirri trś felst sś skošun, aš gengiš hafi veriš rétt, žegar dollarinn kostaši 60 krónur seint ķ fyrra og evran kostaši 90 krónur. Sumir töldu einnig, aš gengiš vęri rétt, žegar evran kostaši 80 krónur og danska krónan kostaši tķkall. Rök žeirra voru žau, aš gengi krónunnar ręšst nś į frjįlsum markaši. Hįtt markašsgengi var ķ žeirra augum stašfesting į styrk ķslenzks atvinnulķfs ķ krafti żmislegra umbóta, sem hafa gerbreytt įsjónu og umgerš efnahagslķfsins sķšan 1990. Ef talsmenn hįgengisins voru minntir į, aš hįtt gengi stafaši öšrum žręši af hverfulu innstreymi erlends lįnsfjįr, sögšu žeir, aš lįnsfénu hefši aš mestu leyti veriš variš til aršbęrrar eignamyndunar og aršurinn dygši til aš standa skil į skuldunum. Sumir sögšu, aš erlendar eignir Ķslendinga séu vanmetnar i opinberum tölum, žótt Sešlabankinn fylgi višteknum erlendum stöšlum viš uppgjör erlendra eigna og skulda. Žegar hįgengismönnum var bent į, aš skrįš landsframleišsla į mann į Ķslandi ķ dollurum var ķ fyrra oršin helmingi meiri en framleišsla į mann ķ Bandarķkjunum, var žvķ svaraš til, aš veršlag sé hęrra hér en žar og kaupmįttur tekna į mann hér heima sé eftir sem įšur fimmtungi minni en žar vestra. Žegar žeim var bent į, aš skammtķmaskuldir bankakerfisins vęru oršnar fyrst fimm, sišan tķu, nś fimmtįn sinnum meiri en gjaldeyrisforši Sešlabankans og byšu žvķ bersżnilega heim hęttunni į įhlaupi į krónuna lķkt og geršist ķ Taķlandi og vķšar ķ Asķu fyrir įratug, var viškvęšiš: Ķsland er ekki žróunarland. Gjaldeyrismarkašurinn geigar ekki, sögšu žeir: gengiš er rétt. Gengi krónunnar var of hįtt, žegar dollarinn kostaši 60 krónur og evran kostaši 90 krónur. Gengiš hefur įratugum saman veriš of hįtt. Um žaš mį hafa margt til marks. Śtflutningur hefur stašiš ķ staš sem hlutfall af landsframleišslu frį 1870. Aukning erlendra višskipta umfram innlenda framleišslu hefur veriš reglan ķ krafti sķaukins višskiptafrelsis um heiminn, einkum eftir 1945. Ķ hópi išnrķkjanna er Ķsland eina undantekningin frį žessari reglu. Viš köstušum innilokunarstefnu fyrri tķšar fyrir róša, en żmsir innvišir efnahagslķfsins torvelda samt sem įšur erlend višskipti. Žrennt skiptir mestu. Ķ fyrsta lagi hefur meiri veršbólga hér en ķ flestum višskiptalöndum okkar stušlaš aš hįu gengi. Veršbólga eykur innlendan kostnaš og minnkar hagnaš śtflutningsfyrirtękja lķkt og gengishękkun myndi draga śr tekjum žeirra og hagnaši. Veršbólgulönd eru nęr ęvinlega hįgengislönd. Ķ annan staš vitnar mikill og landlęgur višskiptahalli nęr alltaf um of hįtt gengi. Hįgengiš er notaš til aš hamla veršbólgu og birtist ķ upphlešslu erlendra skulda til aš fjįrmagna falskan kaupmįtt. Ķ žrišja lagi dregur bśverndarstefnan śr eftirspurn eftir innfluttum afuršum – innflutningur bśsafurša er ennžį svo gott sem bannašur meš lögum! – og žį um leiš śr eftirspurn eftir erlendum gjaldeyri. Veršiš į gjaldeyri er žvķ lęgra en ella: žaš žżšir hęrra gengi. Haftalönd eru oftast hįgengislönd. Stušningur rķkisins viš sjįvarśtveginn – fyrst meš bįtagjaldeyri, sķšan meš nišurgreiddum vöxtum og nś meš ókeypis afhendingu aflakvóta – hefur meš lķku lagi stušlaš aš of hįu gengi. Veršbólga, višskiptahalli og verndarstefna hafa lagzt į sömu sveif. Allar žessar įstęšur samrżmast frjįlsri gengismyndun į gjaldeyrismarkaši. Gengiš var of hįtt og žurfti aš lękka. Hįtt gengi reisir jafnan skjaldborg um sjįlft sig. Margir launžegar telja sig hafa hag af hįu gengi: žeim hugnast ekki kjaraskeršingin af völdum lęgra gengis til skamms tķma litiš og skeyta ekki nóg haginn, sem žeir munu hafa meš tķmanum af aukinni grósku ķ erlendum višskiptum. Stjórnvöld sjį sér einnig stundarhag ķ hįu gengi: žeim hugnast ekki aš višurkenna, aš kaupmįtturinn, sem žau höfšu žakkaš góšri hagstjórn, var falskur. Žeim hugnast ekki heldur, aš skrįš landsframleišsla į mann ķ dollurum minnkar ķ réttu hlutfalli viš gengisfall. Gegn žessum sjónarmišum standa žeir, sem telja eflingu utanrķkisvišskipta vera mikilvęgan aflvaka hagvaxtar fram ķ tķmann, og skilja naušsyn žess, aš gengi krónunnar sé rétt skrįš, įšur en Ķsland gengur ķ Evrópusambandiš og tekur upp evruna. Rķkisstjórnin og Sešlabankinn ęttu aš fagna sķšbśinni leišréttingu į gamalgróinni gengisbjögun og leggja til višeigandi umbętur  til aš festa leišréttinguna ķ sessi frekar en aš berjast gegn henni og veifa vandręšalegum samsęriskenningum um erlent įrįsarliš spįkaupmanna. Mįlflutningur formanns bankastjórnar Sešlabankans vitnar um vankunnįttu og veikir bankann.

Fréttablašiš, 3. aprķl 2008.


Til baka