Žegar voriš kemur į hverju kvöldi

Žaš var įtjįn stiga hiti inni ķ bķlnum og 36 fyrir utan. Ég spurši bķlstjórann, hvort hann byggi kannski svo vel aš hafa lķka loftkęlingu heima hjį sér. Nei, herra, sagši hann: žaš er of dżrt. Hversu dżrt? – spurši ég. Tķu žśsund cedis į mįnuši bara fyrir rafmagniš, sagši hann. Žaš gerir röska tķu dollara, hugsaši ég. Hann sagšist borga fimmtįn žśsund cedis ķ mįnašarleigu fyrir ķbśšina, žar sem hann bżr meš fjölskyldu sinni ķ mišri Accra, höfušborg Gönu. Hann hlżtur aš kvķša žvķ hįlfpartinn aš fara heim śr vinnunni į kvöldin: aš stķga aš loknu dagsverki śt śr loftkęldum bķl og inn ķ svękjuna heima hjį sér. Ég hlakka į hinn bóginn til aš fara heim į kvöldin, žvķ aš žar er loftiš svalt og veitir velkomna lausn frį svękjunni fyrir utan: žaš er eins og voriš komi į hverju kvöldi.

Žessi tilfinning – aš vera ekki hįlfur mašur vegna hita og svękju – hlżtur aš eiga umtalsveršan žįtt ķ rżrum afköstum vinnandi fólks ķ fįtękum hitabeltislöndum eins og t.a.m. malarķa og ašrir hitabeltissjśkdómar, sem leggja lamandi hönd į lķf fólksins žarna sušur frį. Samt ętti vandinn aš vera aušleystur. Žaš kostar a.m.k. ekki mikiš aš uppręta malarķu og ašra slķka sjśkdóma, eins og Jeffrey Sachs prófessor ķ Kolumbķuhįskólanum ķ New York žreytist aldrei į aš brżna fyrir mönnum: honum finnst žaš ófyrirgefanlegt og nįnast glępsamlegt aš leggja ekki fram žaš fé, sem til žarf. Svipaš į viš um loftkęlingu, enda žótt heitt loft sé ašeins lżjandi og ekki banvęnt eins og mżflugnabitiš žarna sušur frį, įn lyfja. Žannig komust Hong Kong og Singapśr ķ įlnir: meš žvķ m.a. aš kęla loftiš, ekki ašeins į heimilum og vinnustöšum, heldur einnig utan hśss, aš heita mį, žvķ aš žar er hęgt aš ganga langar leišir inni ķ byrgšum loftkęldum verzlunarmišstöšvum: žetta er eins og aš ganga Laugaveginn loftkęldan eša upphitašan eftir atvikum.

Vandinn er ekki bundinn viš fįtęk lönd, eša var žaš a.m.k. ekki til skamms tķma. Loftkęling hķbżla hélt ekki innreiš sķna ķ Bandarķkin fyrr en ķ stjórnartķš Roosevelts forseta į fjórša įratug sķšustu aldar. Loftslagiš ķ Washington D.C. er višlķka heitt og rakt į sumrin og ķ Accra įriš um kring. Mörgum fannst žvķ nįnast ólķft ķ Washington į sumrin allt fram į daga loftkęlingarinnar, viftur hrukku skammt, og sendimönnum erlendra rķkja žar ķ borg var greiddur sérstakur haršręšiskaupauki, en hann lagšist af, žegar loftkęling kom til sögunnar. Žaš heimili er nś varla til ķ Washington, žar sem loftkęling žykir ekki jafnsjįlfsagt heimilistęki og ķsskįpur, sjónvarp og ryksuga. Ķ Afrķku er loftkęling hins vegar sjaldgęfur munašur, sem ašeins efnamenn geta veitt sér.

Hvers vegna žyrfti bķlstjórinn minn ķ Gönu aš greiša nįnast jafnmikiš fyrir rafmagn til loftkęlingar, hefši hann rįš į žvķ, og ķ leigu fyrir litla ķbśš? Orka er heimsmarkašsvara eins og t.a.m. fiskur, kann nś einhver aš hugsa. Rafmagnsreikningurinn ķ Gönu ętti žį aš réttu lagi aš vera jafnhįr og annars stašar, alveg eins og fiskverš er nokkurn veginn hiš sama alls stašar. En rafmagn er ekki heimsmarkašsvara eins og fiskur, a.m.k. ekki enn, žvķ aš raforkunetiš ķ Vestur-Afrķku tengir löndin žar aš vķsu saman (Nķgerķu, Gönu, Fķlabeinsströndina o.fl. lönd), en orkunetiš er samt ekki beintengt viš heimsnetiš. Af žessu leišir, aš raforka Afrķku hentar ekki til beins śtflutnings, enda žótt hęgt sé aš baka hana inn ķ įl og selja hana žannig óbeint į heimsmarkašsverši. Rķkisorkufyrirtękin ķ žessum Afrķkulöndum gętu žvķ bošiš fólkinu ódżra orku og gert žvķ kleift aš kęla hśsin sķn, en žaš gera žau ekki, enda eru žau jafnan óhagkvęm og illa rekin eins og mörg önnur rķkisfyrirtęki žarna sušur frį og vķšar. Raforkan ķ Afrķku į žvķ żmislegt sammerkt meš vörum og žjónustu, sem henta ekki vel til millilandavišskipta, eins og t.a.m. klipping.

Žaš kostar sama og ekki neitt aš lįta klippa sig ķ Afrķku, žvķ aš hįrskerarnir žar keppa ekki viš ašra rakara į heimsmarkaši. Veršiš į klippingu er žvķ ekki hęrra en svo, aš heimamarkašurinn geti boriš žaš. Žetta er einn munurinn į fiski og klippingu. Raforka liggur žarna einhvers stašar mitt į milli og veršur e.t.v. heimsmarkašsvara į endanum meš samtengingu rafmagns um allan heim. Og kannski veršur einhvern tķmann jafndżrt aš lįta klippa sig um allan heim, frį Bolungarvķk til Bangladess. En žaš veršur žó ekki ķ brįš, žvķ aš hvorugt plįssiš liggur nógu nįlęgt alfaraleiš.

Fréttablašiš, 9. desember 2004.


Til baka