Ba einhver um aukinn jfnu?

svari fjrmlarherra vi fyrirspurn Sigurjns rarsonar alingismanns Alingi fyrir nokkru kom fram, a jfnuur slandi hefur aukizt til mikilla muna undangengin r. Tlunum, sem fjrmlarherra birti me svari snu, er lst mynd 1. ar er sndur Gini-stuull, sem svo er nefndur, en hann er vitekinn mlikvari jfnu skiptingu tekna milli manna. ur en vi leggjum mat tlurnar mynd 1, urfum vi fyrst a kynnast kvaranum, svo a ekkert fari milli mla.

Gini-stuullinn

Corrado Gini (1884-1965) var tali og birti um sna daga meira en 70 bkur og 700 ritgerir um msar hliar mannvsinda og er n einkum ekktur af stulinum, sem vi hann er kenndur. Stuullinn er reiknaur r ggnum um tekjur manna, yfirleitt skv. skattframtali, og tekur minnsta lagi gildi 0, ef allir hafa smu tekjur (fullkominn jfnuur), og mesta lagi 100, ef allar jartekjurnar falla einum manni skaut (fullkominn jfnuur). Ef horft er til heimsins alls, nr Gini-stuullinn fr tplega 25 Danmrku, ar sem tekjuskiptingin er n jfnust, upp tplega 71 Namibu, ar sem hn er n jfnust. Simbabve, Sle, Suur-Afrka og Brasila eru meal eirra landa, ar sem jfnuur tekjuskiptingu er mestur: Gini-stuullinn essum lndum leikur bilinu 57 til 59.

Aljlegur samanburur Gini-stulum er m.a. eim vandkvum bundinn, a sums staar lsir hann skiptingu tekna milli manna n tillits til jfnunarhrifa skatta og almannatrygginga og annars staar lsir hann skiptingu rstfunartekna ea neyzlu, svo a jfnunarhrif skatta og almannatrygginga eru tekin me reikninginn. Aljabankinn og arar aljastofnanir reyna eftir fngum a samrma tlurnar og gera r samanburarhfar milli landa og reyna jafnframt me tmanum a afla tekjuskiptingartalna um fleiri og fleiri lnd. Upplsingar um tekjuskiptingu um heiminn hafa v teki talsverum framfrum undangengin r. sland er n eina landi OECD-svinu auk Lxemborgar, sem hirir ekki um a halda til haga tlum um tekjuskiptingu og telja r fram skrslur aljastofnana. etta er ekki ntt httalag: tlum um bverndarkostna hr heima var haldi fr OECD rum saman, ar til stjrnvld tldu sig ekki lengur geta stai gegn gfslegum skorunum um a birta r. a vri ngu slmt a liggja Gini-stulunum, ef allt vri me kyrrum kjrum, en a er afleitt a geyma svo mikilvgar statlur bak vi luktar dyr ljsi ess, a tiltkar upplsingar um tekjur manna sna straukinn jfnu sustu r – meiri og skyndilegri aukningu jafnaar en dmi eru um fr nlgum lndum.

 

Umskipti san 1995

Skoum n tlurnar mynd 1. r eiga vi rstfunartekjur hjna og samblisflks me fjrmagnstekjum skv. skattframtali samt barna- og vaxtabtum a frdregnum tekju-, eignar- og fjrmagnstekjuskatti. Hr eru jfnunarhrif skattlagningar og almannatrygginga v tekin me reikninginn. Talan fyrir 2004 er reiknu me smu afer og fyrri tlur fjrmlaruneytisins. Myndin snir, a Gini-stuullinn hefur hkka um eitt stig ri a jafnai san 1995 og vel a. Gini-stuullinn hefur v hkka um tu stig – a gerir helmingshkkun! – aeins nu rum. Mr er ekki kunnugt um, a svo skyndileg umskipti tekjuskiptingu hafi nokkurn tmann tt sr sta nlgum lndum. Tu stiga munur Gini-stulum milli landa svarar til munarins jfnui tekjuskiptingu Noregi og Bretlandi (sj mynd 2, hn snir njustu Gini-stula, sem vl er , fr msum rum bilinu 1990-2000). a yru vntanlega uppi ftur og fit Noregi, ef tekjuskiptingin ar landi hefi tpum ratug frzt sama horf og Bretlandi, n ess a fr v vri greint berandi sta opinberum hagskrslum.

a bregur gagnlegri birtu Gini-stulana myndum 1 og 2 a bera saman vi annan grfari, aureiknanlegri og auskiljanlegri kvara tekjuskiptingu milli manna, 20/20-hlutfalli. Me v er tt vi tekjuhlutfall rkasta og ftkasta fimmtungs mannfjldans. Ef 20/20-hlutfalli er rr, sem felur sr refaldan mun tekjum rkasta og ftkasta fimmtungs mannfjldans, er Gini-stuullinn 25 eins og Danmrku, Japan, Belgu, Svj og Noregi. Ef 20/20-hlutfalli er fjrir, sem ir fjrfaldan mun tekjum rkasta og ftkasta fimmtungsins, er Gini-stuullinn 30 lkt og zkalandi, Austurrki, slandi, Hollandi og Kreu. S 20/20-hlutfalli sex, sem ir sexfaldan mun tekjum rkasta og ftkasta fimmtungsins, er Gini-stuullinn 35 lkt og stralu, Grikklandi, rlandi, talu og Bretlandi. Og s 20/20-hlutfalli tta, sem ir ttfaldan mun tekjum rkasta og ftkasta fimmtungsins, er Gini-stuullinn 40 eins og Bandarkjunum. Reglan er essi: tu stiga hkkun Gini-stuulsins helzt nokkurn veginn hendur vi tvfldun 20/20 hlutfallsins. Rtt er a hafa a hugfast, a 20/20-hlutfalli er nlgun og breytist t.d. ekki, tt tekjur frist til innan fimmtunganna tveggja, en vi a myndi Gini-stuullinn breytast.

Samt er hgt a ra tekjuhlutfall rkasta og ftkasta fimmtungs mannfjldans nokkurn veginn beint af Gini-stulinum og fugt. Hlutfall rstfunartekna rkasta og ftkasta fimmtungs mannfjldans slandi 1995 var 2,5 og svarar til Gini-stuulsins 21. Rstfunartekjuhlutfall rkasta og ftkasta fimmtungs mannfjldans 2004 var komi upp 4,6 – og m af v ra, hversu dregi hefur sundur me rkum og ftkum undangenginn ratug. essi umskipti hafa tt sr sta flestum a vrum, enda hefur agengilegum upplsingum um tekjuskiptingu ekki veri til a dreifa. Haldi Gini-stuullinn hr heima fram a hkka um heilt stig hverju ri eins og hann hefur gert san 1995, verur hann me sama framhaldi kominn upp fyrir Gini-stuul Bandarkjanna eftir ellefu r, og ar er jfnuur tekjuskiptingu n meiri en annars staar OECD-svinu eins og jafnan fyrr. essi run er umhugsunarefni m.a. vegna ess, a njar rannsknir hagfringa benda til ess, a jfnuur geti dregi r hagvexti til langs tma liti.[1]

 

Betri skrslur, takk

Mean hn var og ht, reiknai jhagsstofnun Gini-stula fyrir sland, en n er hn ekki lengur til, svo a handhgar upplsingar um run tekjuskiptingar slandi er hvergi a finna opinberum skrslum. a er v fengur fyrirspurn Sigurjns rarsonar Alingi og svari fjrmlarherra vi henni, enda tt rherra hirti ekki um a svara eim hluta fyrirspurnarinnar, sem snerist um vntanleg hrif nlegra skattalagabreytinga tekjuskiptingu. egar jhagsstofnun hlt essum tekjuskiptingartlum til haga, sndu r, a tekjuskipting slandi var me jafnasta mti heimsvsu, jafnari en annars staar Norurlndum, ef eitthva var. Svar fjrmlarherra vi fyrirspurn ingmannsins snir , a svo er ekki lengur. N er tekjuskiptingin slandi orin mun jafnari en annars staar um Norurlnd, eins og fram kemur mynd 2 og einnig athugunum Stefns lafssonar prfessors (slenska leiin, 1999) og nokkrum prilegum blaagreinum Gumundar Arnar Jnssonar verkfrings. jfnuurinn hr virist enn fara vaxandi. a nr engri tt, a ingmenn stjrnarandstunnar urfi a toga svo mikilvgar upplsingar me tngum t r stjrnvldum. essar upplsingar urfa a vera llum agengilegar opinberum skrslum.

a er v brnt, a Hagstofan ea fjrmlaruneyti reikni og birti tlur um tekjuskiptingu aftur tmann bi me jfnunarhrifum skatta- og tryggingakerfisins og n eirra til samanburar. Stjrnvld urfa jafnframt a sj til ess, a tlurnar um tekjuskiptingu og run hennar gegnum tmann su agengilegar hagskrslum og ni inn aljleg gagnasfn, t.d. hj Aljabankanum og Sameinuu junum. essu verki arf san a halda fram, svo a flki landinu geti eftirleiis n mikillar fyrirhafnar fylgzt sem gerst me v, sem er a gerast jflaginu.


[1] Sj t.d. ritger hfundar ,,Menntun, jfnuur og hagvxtur," sem birtist Vsbendingu rem hlutum 8., 22. og 29. jn 2001. Ritgerin er endurprentu Framtin er anna land (Hsklatgfan, Reykjavk, 2001, 24. kafli).

 

Vsbending, 7. oktber 2005.


Til baka