Hagkerfi į fleygiferš

Hvernig er hęgt aš nį óhreyfšri mynd af hagkerfi į fleygiferš? Landslag efnahagslķfsins hefur gerbreytzt į fįeinum įrum og heldur įfram aš breytast nįlega frį degi til dags. Nś heyrist enginn lengur lżsa sjįvarśtvegi sem undirstöšu efnahagslķfsins, skįrra vęri žaš, enda minnkaši hlutdeild śtvegsins ķ landsframleišslunni śr 15% 1990 ķ 7% 2005. Į sama tķma hefur skerfur fjįrmįlažjónustu til landsframleišslunnar aukizt śr 18% ķ 24%. Samt halda heilir stjórnmįlaflokkar – og Morgunblašiš! – įfram aš berjast gegn umsókn um ašild Ķslands aš Evrópusambandinu meš žeim höfušrökum, aš ašild aš Sambandinu samrżmist ekki hagsmunum sjįvarśtvegsins. Um hitt er ekki skeytt, aš ašild Ķslands aš ESB og upptaka evrunnar hér myndu styrkja til muna samkeppnisstöšu banka og annarra fjįrmįlafyrirtękja og višskiptavina žeirra meš žvķ aš minnka vaxtamuninn milli Ķslands og annarra landa og draga meš žvķ móti śr hęttunni, sem fylgir miklum gengissveiflum. Žessum skjótu umskiptum ķ atvinnusamsetningu efnahagslķfsins hefur fylgt talsvert umrót og rask, en žó ekki atvinnuleysi. Kort af eignarhaldi ķslenzkra fyrirtękja śreldast hratt, žvķ aš fyrirtękin og eignarhlutir ķ žeim eru sķfellt aš skipta um hendur, svo aš fįir hirša um slķka kortagerš. Samt eru of flókin og of nįin vķxltengsl ķ eignarhaldi fyrirtękja alvarlegur hęttuvaldur ķ efnahagslķfi žjóšar, žvķ aš of flókin og nįin tengsl draga śr višnįmsžrótti fyrirtękjanna frammi fyrir skakkaföllum. Ef einu fyrirtęki hlekkist į og žaš er tengt öšrum fyrirtękjum of nįnum böndum, žį geta žau dregiš hvert annaš meš sér nišur ķ fallinu. Óljós og sķbreytileg eignatengsl torvelda lögbundiš heilbrigšiseftirlit almannavaldsins į vettvangi efnahagslķfsins. Žaš hefur žvķ ekki veriš alls kostar aušvelt aš gera sér skżra grein fyrir įstandi efnahagsmįlanna undangengin misseri. Rykiš žarf aš setjast og sęmileg kyrrš žarf aš komast į, svo aš hęgt sé aš meta stöšuna vandlega, en kyrršin lętur į sér standa. Žess vegna er aš svo stöddu ómögulegt aš vita meš nokkurri vissu, hvort hagkerfiš getur haldiš įfram enn um sinn žeirri siglingu, sem žaš hefur veriš į, eša hvort žaš žarf aš hęgja į sér – eša siglir ķ strand. Eitt er žó deginum ljósara. Heimilin og fyrirtękin halda įfram aš safna skuldum, svo aš engan žarf aš undra į uppganginum: bķlakaupunum, byggingunum og žannig įfram. Višskiptahallinn ķ įr veršur meiri en ķ fyrra, en žį nam hallinn 16% af landsframleišslu og hafši aldrei veriš meiri. Erlendar skuldir žjóšarbśsins jukust śr 290% af landsframleišslu ķ įrslok 2005 ķ 346% um mitt įr 2006, sumpart vegna gengisfalls krónunnar; erlendar eignir jukust mun hęgar. Aukning erlendra skulda fyrstu sex mįnuši žessa įrs nam žvķ röskum helmingi landsframleišslunnar (56%). Mestur hluti aukningarinnar (37 milljaršar króna af 56) į fyrri hluta įrsins var aukning skammtķmaskulda, sem falla ķ gjalddaga innan įrs. Skammtķmaskuldir žjóšarbśsins viš śtlönd nema nś 85% af landsframleišslu boriš saman viš 18% įriš 2000. Mikiš verk bķšur bankanna, žegar žessar skuldir falla ķ gjalddaga. Bönkunum hefur til žessa tekizt aš endurfjįrmagna skammtķmaskuldir sķnar, en žaš getur oršiš žungur róšur fyrir žį aš velta skuldunum įfram eša breyta žeim ķ langtķmaskuldir. Óvķst er, hvort žeim bjóšast žį sömu kjör og įšur. Žessi hętta vofir įvallt yfir žeim, sem fleyta sér įfram į skammtķmalįnum. Hękkandi vextir į heimsmarkaši hljóta aš hękka lįntökukostnaš Ķslendinga erlendis į nęstu misserum. Nś rķšur į žvķ sem aldrei fyrr, aš lįnsfénu hafi veriš vel variš. Skyndileg aukning skammtķmaskulda žjóšarbśsins hefur leitt til žess, aš žęr nįmu um mitt žetta įr nęr tķföldum gjaldeyrisforša Sešlabankans. Sešlabankinn hefur vanrękt aš byggja upp gjaldeyrisforša sinn til mótvęgis viš aukningu skammtķmaskuldanna. Ef erlendir lįnardrottnar kippa aš sér hendinni og neita aš framlengja lįn til Ķslands eins og geršist ķ Taķlandi 1997, til žess žarf ekki nema nokkrar neikvęšar umsagnir erlendra bankagreiningardeilda lķkt og ķ vor leiš, žį dugir gjaldeyrisforšinn ekki til aš greiša nema lķtiš brot af skuldunum. Žį hrapar gengiš. En gengi krónunnar er ķ öllu falli of hįtt skrįš eins og višskiptahallinn og vaxtamunurinn milli Ķslands og annarra Evrópulanda bera meš sér og hlżtur žvķ aš lįta undan sķga innan tķšar. Hvenęr? Žaš veit enginn. Meira nęst.

Fréttablašiš, 5. október 2006.


Til baka