Rki rkinu
Hardrgir bankamenn eru ekki ntt vandaml. Abraham Lincoln, forseti Bandarkjanna 1861-65, sagist eiga tvo erkivini, hermenn suurrkjanna og bankamenn New York, og sagi san: „Bankamennirnir eru versti vinur minn.” Bankarnir hfu reynt a f Lincoln til a fjrmagna borgarastri me lnum vi okurvxtum, en hann s vi eim og kaus heldur a prenta peninga, eins og stjrn hans var lfa lagi. Theodore Roosevelt forseti landsins 1901-1909 lenti einnig tistum vi aujfra, einkum olu- og jrnbrautafursta, og bau eim byrginn lkt og Lincoln forveri hans og flokksbrir hafi snt bankamnnunum tvo heimana; eir voru bir repblikanar. Roosevelt tk t.d. Standard Oil og skipti olurisanum upp 30 fyrirtki, sem urftu a keppa hvert vi anna. Trust Buster var hann kallaur og ni endurkjri me yfirburum 1904.
N yrftu Bandarkjamenn slkum kjarki rkisstjrnarinnar og ingsins a halda viureign hennar vi bankana, sem halda fram a hega sr eins og rki rkinu. Simon Johnson, prfessor MIT og fyrrum aalhagfringur AGS, og flagi hans James Kwak hafa skrifa frlega bk um vandann, 13 Bankers. ar lsa eir v vel, hvernig rki bjargai bnkunum eftir fall Lehman Brothers 2007 n ess a gera vieigandi gagnrstafanir til a breyta skuldum hlutaf og skipta t hfum eigendum. Sukki bnkunum heldur v fram. Johnson og Kwak eiga von rum skelli me sama framhaldi, nema almannavaldi grpi taumana. Fyrir 30 rum voru meallaun fjrmlafyrirkjum a jafnai tvfld vi nnur fyrirtki eins og Catherine Rampell blaamaur New York Times lsti ar fyrir nokkru. N er munurinn nstum sexfaldur. Hvaa vit er v? – og a atvinnuvegi, sem hefur sett allt efnahagslf Bandarkjanna og Evrpu annan endann.
 
Til greina kemur a lgleia skatt fjrmlagerninga, einkum millifrslur til mjg skamms tma. Bandarkjastjrn hikar af tillitssemi vi bankamenn, en ESB rir mli n fullri alvru. James Tobin, hagfriprfessor Yale-hskla Bandarkjunum og Nbelsverlaunahafi, lagi fyrstur manna til slkan skatt fyrir 39 rum frgum fyrirlestri Princeton. Bretar hreyfa andmlum og segjast munu missa fjrmlaviskipti til Hong Kong og Singapr. Betra vri, segja eir, a allar helztu fjrmlamistvar heimsins kmu sr saman um skatt tiltekna fjrmlagerninga til a draga r braski og sveiflum. annan sta arf a loka msum klskerasaumuum og glrulausum glufum skattalgum. Ein glufan gerir bankajfrum kleift a telja vinnulaun sn fram til skatts sem fjrmagnstekjur, svo r lendi lgra skattrepi. rija lagi arf a vernda bankana fyrir sjlfum sr m.a. me v a skipta eim upp smrri einingar. Ef banki er of str til a falla, er hann of str. Til essa arf ekki rngar spennitreyjur, heldur myndu hraahindranir og arar slkar rstafanir e.t.v. duga til a halda bnkunum skefjum. essu skyni mtti leggja hmlur getu eirra til a gera t innlnstryggingar rkisins og stofna sparifjreigendum annig voa. fjra lagi mtti knja bankana til a geyma gildan varafora, svo a eir geti hreinsa upp eftir sig sjlfir, egar eir spenna bogann of htt. Me essu tryggi atvinnugreinin sjlfa sig fyrir gngum, sem hn gti rata . Hugsunin hr er svipu hugsuninni bak vi tbaksskatta og nnur mengunargjld. fimmta lagi arf a taka fyrir fjrstreymi fr bnkum til stjrnmlamanna og flokka. sjtta lagi arf a skja brotlega bankamenn til saka. Citigroup seldi brf og vejai samt , a au myndu falla veri. Taki menn httu, urfa eir helzt a bera httuna sjlfir. Engum a last a stofna rum httu, enda er a lglegt.
Paul Volcker, selabankastjri 1979-87 og helzti rgjafi Obamas Bandarkjaforseta bankamlum eftir 2007, vildi beita bankana hru. Volcker dugu rjr blasur til a lsa v, sem gera yrfti til a setja bnkunum stlinn fyrir dyrnar. Bankamnnum tkst a ba til r textanum 300 blasna skjal, sem ynnir tillgur Volckers svo t, a r eru ekki svipur hj sjn. r eru betri en ekkert. Volcker fkk ekki stuning ingsins til a skipa bankamnnunum a sitja og standa eins og hann vildi, r v a rki leysti bankana r snrunni, sem eir voru ann veginn a hengja sig og fjlda saklausra vegfarenda. Bankarnir og nnur fjrmlafyrirtki  greiddu stjrnmlamnnum 180 milljnir dollara 2010, ea 60 sent hvern landsmann. ann fjraustur arf a stva, og ekki bara ar vestra.

DV, 4. nvember 2011.


Til baka