Vi hldum hpinn

Sameinuu jirnar birtu fyrradag nja skrslu um lfskjr, Human Development Report 2007. a vekur athygli og fgnu, a sland er n fyrsta sinn efsta sti listans um lfskjr eirra 177 ja, sem listinn nr yfir, en rin 2001-2006 var Noregur efsta stinu og ar ur Kanada 1990-2000, nema Japan skauzt tvisvar upp efsta sti (1991 og 1993). Noregur er n ru sti, san koma strala og Kanada. Tlurnar taka til rsins 2005. a vekur einnig athygli, en kemur kannski ekki lengur vart, a Bandarkin skipa n tlfta sti listans. Bandarkin hafa smm saman okazt niur eftir essum lfskjaralista. au voru – samt slandi – ru til rija sti listans 1980, og hldu ru stinu 1985 og 1990 eftir Kanada og sukku san niur sjtta sti 1995 og ttunda sti 2000. a er eftirtektarvert, a ll efstu lndin listanum eru gamalgrin velferarrki, jafnaarlnd. hpi tuttugu efstu landanna er tekjuskiptingin langsamlega jfnust Bandarkjunum. Tekjuskiptingin Kanada og stralu er svipu og Frakklandi. Tekjuskiptingin Bretlandi ber meiri svip af Frakklandi en Bandarkjunum. sland hefur ekki enn fengizt til a telja fram tekjuskiptingartlur rtt fyrir trekaar skoranir til Hagstofu slands. Hva sem llu essu lur og runarlndunum, sem eru aalefni skrslunnar, tti eitt atrii a vekja srstaka athygli okkar heimshluta, og a er etta: Inrkin halda hpinn. Lndin efst listanum standa svo tt saman, a lfskjaramunurinn eim er varla marktkur. Lfskjaravsitala slands efsta stinu er einni prsentu hrri en vsitala Svjar sjtta sti. Og munurinn Svum sjtta stinu og Bretum sextnda sti er ekki heldur nema eitt prsent. Ekki ng me a: munurinn Bretlandi sextnda sti og zkalandi 23. sti er einnig eitt prsent, og tk zkaland upp sna arma sextn milljnir ftkra Austur-jverja vi sameiningu landsins 1990. a var vel af sr viki. Til samanburar er kjaravsitala Indlands tlf prsentum hrri en vsitala Pakistans. Vsitala Botsvnu er helmingi hrri en vsitala Sambu samkvmt skrslunni, svo a tv nnur grannlnd su hf til marks. En inrkin vaxa saman, og eim fer fjlgandi. rar voru 22. sti listans 1980-1990, lyftu sr san upp sextnda sti 2000 og sitja n fimmta stinu, nst eftir Kanada. Gott hj eim. Og gott hj okkur. Yfirleitt hafa menn lti sr duga a reisa samanbur rangri ja efnahagsmlum tiltkum jhagsreikningatlum um tekjur mann. essi hefbundni mlikvari er a msu leyti of rngur, og ess vegna tku Sameinuu jirnar njan kvara notkun tilraunaskyni. Vandinn vi a einblna tekjur mann me gamla laginu er rum ri s, a jartekjum er misvel vari. Ef tvr jir hafa smu tekjur mann og nnur ltur heilbrigisml og menntaml reka reianum, svo a fjldi flks lur fyrir heilsuleysi og menntunarskort, br hin jin, sem lagi rkt vi heilbrigisml og menntun, klrlega vi betri kjr heildina liti. etta er inntaki lfskjaravsitlu Sameinuu janna. Hn er mealtal riggja talna: (a) vsitlu langlfis, sem nfdd brn eiga vndum; (b) vsitlu menntunar, sem rst a einum rija af fullorinslsi og a tveim riju af samanlagri sklaskn llum sklastigum, n tillits til ga sklanna;  og (c) vsitlu kaupmttar jartekna mann, ar sem ess er gtt, a verlag er af msum stum mishtt eftir lndum. a kostar minna a lta klippa sig Kalkttu en Kpaskeri. Hugsunin bak vi vsitluna er me rum orum s, a kaupmttur jartekna mann ni a fanga tti lfskjaranna, sem lheilsa og menntunarstig n ekki til. Vsitalan er spor rtta tt, en hn nr ekki alla lei a settu marki, eins og hfundar vsitlunnar viurkenna fslega. Tvennt ea rennt vantar enn vsitluna. fyrsta lagi yrfti a skoa tekjur hverja vinnustund frekar en tekjur mann til a taka fyrirhfnina bak vi tekjuflunina me reikninginn. etta skiptir mli inrkjunum, ar sem vinnulagi er bsna lkt eftir lndum. annan sta yrfti a skoa, hvernig tekjurnar vera til og hvort r eru sjlfbrar. Sums staar halda menn uppi hum tekjum me v a ganga eignir snar og annarra, til dmis umhverfi, og safna skuldum, og a tti a rttu lagi a draga vsitluna niur tka t frekar en eftir dk og disk. rija lagi gti urft a taka mi af v, a mikil misskipting aus og tekna getur bitna lfskjrum almennings umfram au hrif, sem birtast menntunarskorti og skertu langlfi margra ftklinga.

Frttablai, 29. nvember 2007.


Til baka