Sma letri

Lfskjaraskrsla runarstofnunar Sameinuu janna, sem g lsti hr fyrir viku, vakti athygli um allan heim. Hn er sttfull af frleik. mislegt skrslunni kemur vart, til dmis a, a 51. sti listans um bslustu lnd heimsins mlikvara Sameinuu janna er – etta hefir aldrei geta gizka ! – Kba. J, Kba. Af eim 177 lndum, sem skrslan tekur til, eru 50 lnd hrra skr en Kba bsldarkvarann og 126 eru lgra skr. Staa Kbu listanum rst af v, a Kbverjar lifa n a jafnai aeins tu vikum skemur en Bandarkjamenn, ba vi almennt lsi lkt og eir og senda svipa hlutfall af hverjum rgangi skuflks grunnskla og framhaldsskla og Bandarkjamenn, fullt hs ar lka. etta dugir til a fleyta Kbu upp 51. sti rtt fyrir a gizka sjfaldan mun kaupmtti jartekna mann Bandarkjunum og Kbu. Ekki ng me a: munurinn bsldarvsitlu Bandarkjanna og Kbu er aeins rettn prsent. Getur a veri rtt mling lfskjaramuninum lndunum tveim? Nei, munurinn er auvita miklu meiri en svo. Lfskjaravsitlunni er tla a leyfa gri lheilsu og menntun a lyfta lndum upp fyrir stu listanum, sem kaupmttur tekna mann myndi skipa eim n tillits til langlfis og sklagngu, og draga niur eftir listanum au lnd, sem hafa slegi slku vi heilbrigis- og menntaml. Bsldarmunurinn Bandarkjunum og Kbu er vsast miklu nr v a vera sjfaldur en rettn prsent. Ef kaupmttur jartekna mann vri hafur til marks einn sr, vru Bandarkin ru sti listans eftir Lxemborg, og Kba skipai 93. sti, en vri munurinn Kananum og Kbverjum ktur Bandarkjunum vil. Listin er a rata mealveginn. Kjarasamanbururinn Kbu og Bandarkjunum er merkilegur sgulegu samhengi. egar Fdel Kastr og flagar tku vldin Kbu 1959, gat nftt barn ar vnzt ess a n 64 ra aldri mti 70 rum Bandarkjunum og 73 rum slandi. ennan langlfishalla tkst kommunum Kbu a jafna rskum ratug: fr 1972 hefur Kaninn haft aeins um riggja mnaa forskot Kbverja. En vi? a er saga a segja fr v. egar furafi minn fddist 1867, gat hann vnzt ess a vera rtugur. Fjra hvert slenzkt barn hans reki d fyrsta aldursri, og aeins rskur helmingur eirra var enn uppi standandi vi fimmtn ra aldur. sland var verr vegi statt mlikvara barnadaua og langlfis en ll nema allra ftkustu lnd heimsins eru n. Vi upphaf ntmans um aldamtin 1900 hafi standi skna, en samt d eitt af hverjum tta brnum fyrsta ri og eitt af hverjum fimm fyrir fimmtn ra afmli. sland var Afrka, og a er nliin t. essi stareynd tti a vekja vonir um betri t brjstum ftkra ja og tti einnig a minna okkur hin a ganga hgt um gleinnar dyr og gleyma ekki uppruna okkar. Lsi var ori a almenningseign slandi um 1900 bori saman vi 60 prsent fullorinslsi Afrku n. Hr skilur milli feigs og feigs. Almennt lsi geri okkur kleift a nota heimastjrn, fullveldi og sjlfsti til a stkkva inn ntmann. Kannski var lsi sjlfu sr ekki lykillinn a lfskjarabyltingunni hr, heldur hitt, a almennt lsi bar vitni um aga, lghlni og skilvirka stjrnsslu. a var skylt a kenna brnum a lesa, skyldan var h eftirliti, og hn var virt. Bsldarskrsla Sameinuu janna er hafsjr af upplsingum um msa tti, sem orka lfskjr almennings, tt ekki s rm fyrir vsitlunni. Atvinnuleysi hefur va veri minna en hr nema Kbu, Hvta-Rsslandi (a er lklega lglegt ar enn) og feinum rum lndum. Mannsmor eru einnig va frri en slandi mia vi flksfjlda nema Austurrki, Danmrku, Noregi, Japan, Hong Kong og Singapr auk rlands og flestra Arabarkja. Fangar eru mun frri slandi en nokkru ru inrki, jafnvel Japan, tt ar su framin helmingi frri mor en hr heima mia vi mannfjlda. slendingar afnmu dauarefsingu 1928, mrgum ratugum undan Svum (1972), Dnum (1978) og Normnnum (1979). Sasta aftakan hr fr fram 1830. Aeins eitt inrki utan Asu heldur fram a beita dauarefsingu, Bandarkin. Rssar httu a beita dauarefsingu 1999, en Kbverjar rghalda hana lkt og Kaninn, og Knverjar. slendingar hafa a skipa fleiri lknum mann en allir arir nema Belgar, talar og Grikkir auk Kbverja, Eista, Rssa og nokkurra annarra austrnna ja, sem reykja flestar miklu meira en vi samkvmt skrslunni gu, lknarnir lka. Allt etta lyftir okkur upp, og margt anna. Gott.

Frttablai, 6. desember 2007.


Til baka