Margt br hinni

Frnsku byltingarmennirnir, sem tku Bastilluna Pars 1789 og breyttu heiminum, voru a jafnai einn og fimmtu h og vgu um 45 kg hver. eir voru eins og fermingarstelpur okkar dgum. Eftir a tk a togna r Frkkum. Evrpumenn voru 20 cm lgri loftinu fyrir 150 rum en eir eru n. slenzkir karlar hafa hkka um 10 cm a jafnai san um aldamtin 1800, konur um 13 cm. Og hva me a? – spyr n lesandinn.

Allt etta skiptir mli, v a lkamsh segir mikla sgu um hagsld jar aftur tmann – um matari, mengun, heilsufar, hsakost, streitu og annig fram. yngdin segir minna: hn rst af funeyzlu umfram orkubrennslu nliinni t. Statlur um lkamsh brega nrri birtu vxt og vigang ja og samanbur lfskjara milli landa og fylla msar eyur, sem rngir hagrnir lfskjarakvarar svo sem jartekjur mann ea vinnustund n ekki a fylla. Hollendingar og slendingar eru einum cm hrri a jafnai en Danir, Normenn og Svar, og eir eru aftur rem cm hrri loftinu en Bretar og Bandarkjamenn. Fyrir 250 rum voru Bandarkjamenn a jafnai sj cm hrri en Bretar. Hvernig vkur essu vi?

H og hagur

Lausn gtunnar virist vera rtt, ea svo segja eir, sem fst vi a rekja lkamsml saman vi lfskjaramlingar. Norurlnd eru fyrsta lagi rk: au hafa lyft sr upp r rbirg til allsngta einni ld, enn hraar en nnur Evrpulnd yfirleitt. Norurlandajirnar eru ru lagi heilsuhraustar, og svo er fyrir a akka m.a. gri heilbrigisjnustu, sem allir eiga greian agang a. Og lfsgunum er rija lagi tiltlulega jafnt skipt milli flks Norurlndum skjli almannatrygginga, svo a enginn arf a bera mjg skaran hlut fr bori. a er rija og sasta atrii, sem einkum greinir Norurlndin fr Bandarkjunum. Rkir Bandarkjamenn n a snnu svipari lkamsh og Norurlandamenn, en jfnuurinn skiptingu aus og tekna Bandarkjunum er slkur, a tugir milljna Bandarkjamanna – eir, sem ala brnin sn upp ftkt, eiga ekki agang a heilbrigistryggingum og lknishjlp og annig fram – n ekki smu lkamsh og hinir. arna virist hundurinn liggja grafinn.

Samhengi milli har og efnahags leynir sr ekki tiltkum statlum. Vestur-jverjar eru t.a.m. einum cm hrri en Austur-jverjar llum aldursflokkum. Hvtir Bandarkjamenn eru a jafnai fimm cm hrri en svartir llum aldri. Htekjumenn ar vestra eru yfirleitt einum til tveim cm hrri en lgtekjumenn, h aldri. Hsklagengnir Bandarkjamenn eru a jafnai rem cm hrri en eir, sem aeins hafa loki grunnsklaprfi, einnig h aldri, og annig fram. Tlur fr rum lndum og rum tmum segja svipaa sgu.

jfnuur hamlar vexti

a er einnig frlegt a skoa, hvernig mannhartlurnar hafa breytzt me tmanum. Bandarkjamenn sjtugsaldri eru tveim til rem cm hrri en jverjar sama aldri. a er trlega til marks um efnahagslega yfirburi Bandarkjanna umfram zkaland eim tma, egar essi kynsl var a vaxa r grasi. Bandarkjamenn rtugsaldri eru hinn bginn tveim til rem cm lgri en jverjar sama reki. Bandarkjamenn hafa m..o. veri a dragast aftur r Evrpu, einkum Norurlndum, enda eru Norurlandamenn vi hrri loftinu en jverjar. Arar vsbendingar leggjast smu sveif. Rsklega fimmti hver kani vi offituvanda a stra, og offita er oft ftktareinkenni. Bandarkjamenn lifa skemur en margar Evrpujir.

Og hr er hugsanlega kominn vsir a lausn gtu, sem hagfringar og arir hafa glmt vi mrg undangengin r. Gtan er essi: hvers vegna virist mikill jfnuur skiptingu aus og tekna Bandarkjunum – mun meiri jfnuur en tkast Evrpu a Bretlandi einu undanskildu – ekki hafa bitna hagsld Bandarkjanna? jartekjur hverja vinnustund Bandarkjunum eru svipaar og mrgum Evrpulndum, svo a hagsldin er ennan kvara svipu bum stum. En jartekjur mann ea vinnustund segja samt ekki alla sguna. jfnuurinn fyrir vestan virist m..o. ekki hafa bitna mealtekjum manna ar, en hann virist hinn bginn hafa bitna svo ftklingum, a eir hafa ekki n smu lkamsh og arir og draga v niur mealh bandarsku jarinnar.

Og hr er einnig komin hugsanleg skring v, hvers vegna a byrjai a togna r Frkkum eftir byltinguna 1789. Afkomendur byltingarmannanna nu me tmanum svipari h og afkomendur aalsins. Frelsi, jafnrtti og brralag gla og bta vxtinn.

Frttablai, 29. jl 2004.


Til baka