Ađ ná endum saman

Hagstofa Íslands birtir á vefsetri sínu nýjar tölur um fjárhag heimilanna eftir forskrift evrópsku hagstofunnar Eurostat. Tölurnar sýna, ađ sjöunda hvert heimili í landinu telur sig eiga mjög erfitt međ ađ ná endum saman. Viđ erum ađ tala um 16.000 heimili af 123.000, eđa 13 prósent af heildinni. Tölurnar eiga viđ 2011. Áriđ áđur, 2010, töldu 17.000 heimili sig eiga mjög erfitt međ ađ ná endum saman. Til samanburđar telja ađeins um  2-4 prósent heimila annars stađar á Norđurlöndum sig eiga mjög erfitt međ ađ ná endum saman. Sama hlutfall er 3 prósent í Ţýzkalandi, 4 prósent í Frakklandi, og 6 prósent á Bretlandi 2010. Hlutfalliđ er hćrra en hér heima í ađeins ţrem Evrópulöndum utan gömlu kommúnistaríkjanna í Austur-Evrópu, og ţau eru Spánn (14 prósent), Portúgal (20 prósent) og Grikkland (24 prósent). Ţetta er ískaldur og ískyggilegur raunveruleikinn á bak viđ biđrađirnar fyrir utan Fjölskylduhjálpina og Mćđrastyrksnefnd og annađ góđgerđarstarf m.a. á vegum Hjálparstofnunnar kirkjunnar og pólskra nunna. Ţessar tölur ţurfa ekki ađ koma á óvart. Áriđ 2004, fjórum árum fyrir hrun, sagđist tíunda hvert heimili á Íslandi eiga mjög erfitt međ ađ ná endum saman boriđ saman viđ 3-4 prósent annars stađar á Norđurlöndum. Takiđ eftir ţessu: hér heima hefur ţeim heimilum fjölgađ, sem eiga mjög erfitt međ ađ ná endum saman, en ţeim hefur fćkkađ í Finnlandi, Noregi og Svíţjóđ. Hér gćtir áhrifa hrunsins á skuldabyrđi heimilanna. Umtalsverđar fjárhagsţrengingar lágtekjufólks fyrir hrun (t.d. 2004) virđast stafa af ţeirri stefnu íslenzkra stjórnvalda fram ađ hruni ađ flytja skattbyrđi af herđum efnafólks yfir á herđar fólks međ lágar tekjur og miđlungstekjur. Af ţessu leiddi aukna misskiptingu svo sem algengt er í ađdraganda fjármálahruns. Heimskreppan 1929-1939 fylgdi í kjölfar aukins ójafnađar í tekjuskiptingu í Bandaríkjunum. Sama á viđ um margar ađrar fjármálakreppur á fyrri tíđ. Hvert er orsakasamhengiđ? Er aukin misskipting sjálfstćđur kreppuvaldur? Varla. Hitt virđist líklegra, ađ aukin misskipting og fjármálakreppur eigi sér sameiginlega undirrót eins og t.d. rangsleitna stjórnarstefnu, sem mylur undir auđmenn á kostnađ venjulegs fólks, svo ađ auđmennirnir kunna sér ekki lćti og keyra bankana í kaf líkt og gerđist hér heima og víđar. Ţegar heimilin voru spurđ, hvort ţau geti mćtt óvćntum útgjöldum upp á 160.000 krónur 2011, sögđust 40 prósent heimilanna ekki geta ţađ 2011 boriđ saman viđ 36 prósent 2004 og 30 prósent 2007. Vandinn er mestur međal ungs fólks. Í aldurshópnum undir 30 ára aldri segjast nćrri 60 prósent ekki geta mćtta óvćntum útgjöldum. Ţegar spurt var, hvort heimilin eigi erfitt, nokkuđ erfitt eđa mjög erfitt međ ađ ná endum saman, sögđust nćrri 63.000 heimili eiga í erfiđleikum 2011, eđa meira en helmingur allra heimila í landinu. Ţessar tölur skerpa myndina af misskiptingunni, sem Stefán Ólafsson prófessor hefur ásamt samverkamönnum sínum kortlagt og skýrt og einnig varađ viđ mörg undangengin ár.

Stundum er sagt, ađ ţjóđin hafi tapađ áttum í ađdraganda hrunsins. Ekki renna tiltćkar hagtölur stođum undir ţá fullyrđingu. Í Tíund, tímariti ríkisskattstjóra, er ađ finna tölur, sem sýna, ađ meira en helmingur allra heimila í landinu var í árslok 2008 svo ađ segja skuldlaus. Ţetta fólk – meiri hluti ţjóđarinnar – tók ekki ţátt í darrađardansinum. Á hinn bóginn skulduđu 244 fjölskyldur 150 milljónir króna eđa meira hver fyrir sig á núgildandi gengi krónunnar og áttu ekki fyrir skuldum. Um 1.400 fjölskyldur áttu eignir, sem námu 150 milljónum króna eđa meira. Tćpur helmingur allra heimila átti eignir, sem nema 5 milljónum króna eđa minna. Ţessar tölur vitna um ójafna skiptingu eigna og skulda og ríma vel viđ skýrar vísbendingar um aukinn ójöfnuđ í tekjuskiptingu ár eftir ár fram ađ hruni. Eftir hrun hefur misskiptingin minnkađ, ţar eđ fjármagnstekjur efnafólks hrundu međ bönkunum.  

 

DV, 6. janúar 2012.


Til baka