Sjßlfs er h÷ndin hollust

Hvernig er rÚtt a­ skipta 63 ■ingsŠtum milli frambo­slista a­ loknum kosningum? Spurningin svarar sÚr sjßlf: skiptingin Štti a­ vera Ý sem nßnustu samrŠmi vi­ hlutfallsskiptingu atkvŠ­amagns milli listanna, ■annig a­ listi me­ t.d. ■ri­jung atkvŠ­a fengi ■ß ■ri­jung ■ingsŠta Ý sinn hlut e­a ■vÝ sem nŠst. Ůetta sjˇnarmi­ ßtti ß brattann a­ sŠkja Ý bŠndasamfÚlagi fyrri tÝ­ar, en n˙ er ÷ldin ÷nnur: jafna­arsjˇnarmi­i­ nřtur n˙ almennrar vi­urkenningar, enda hafa allar breytingar ß kosningal÷ggj÷finni undangengna ßratugi mi­a­ til ■ess a­ ■oka ßstandinu nŠr fullum j÷fnu­i ßn ■ess ■ˇ a­ nß Ý mark.

Menn nota tvŠr megina­fer­ir til a­ skipta ■ingsŠtum milli flokka. Ínnur dregur nafn sitt af franska stŠr­frŠ­ingnum AndrÚ Sainte-LaguŰ, og h˙n hefur ■ann kost, a­ h˙n tryggir j÷fnu­ milli kjˇsenda til langs tÝma liti­. H˙n tryggir m.÷.o. fullt samrŠmi milli hlutfallskiptingar atkvŠ­a og ■ingsŠta til lengdar. Ef haldnar vŠru ■˙sund kosningar me­ svipa­ri atkvŠ­askiptingu og tiltekinn flokkur fengi ■ri­jung atkvŠ­a a­ jafna­i Ý ■eim ÷llum, ■ß fengi hann ■vÝ sem nŠst nßkvŠmlega ■ri­jung ■ingsŠta a­ me­altali. A­fer­ Sainte-LaguŰs er notu­ a­ hluta vi­ ˙thlutun ■ingsŠta m.a. Ý Danm÷rku, Noregi og SvÝ■jˇ­. Hin a­fer­in er kennd vi­ belgÝska l÷gfrŠ­inginn Victor d’Hondt, og h˙n hefur ■ann galla, a­ h˙n getur leitt til ˇjafna­ar me­al kjˇsenda me­ ■vÝ a­ hygla stˇrum flokkum ß kostna­ minni flokka. Stˇrir flokkar bera ■vÝ jafnan nokkru hŠrra hlutfall ■ingsŠta ˙r břtum skv. reglu d’Hondts en atkvŠ­amagn ■eirra rÝs undir, og litlir flokkar fß a­ ■vÝ skapi fŠrri sŠti Ý sinn hlut. Regla d’Hondts er notu­ vi­ ˙thlutun ■ingsŠta m.a. Ý BelgÝu, Finnlandi, Hollandi og hÚr heima. Ůessar tvŠr ˙thlutunarreglur hafa a­ s÷nnu bŠ­i kosti og galla hvor um sig, enda kjˇsa sumar ■jˇ­ir a­ra regluna vitandi vits og a­rar hina. J÷fnu­ur Ý ˙thlutun ■ingsŠta er Šskilegur a­ flestra dˇmi, en ÷nnur sjˇnarmi­ koma einnig til ßlita svo sem ■a­, a­ margir smßflokkar kunna a­ kynda undir sundrungu.

Ef allt vŠri eins og ■a­ Štti a­ vera, vŠru ßkvar­anir um reglur um ˙thlutun ■ingsŠta Ý h÷ndum ˇvilhallra a­ila – einhverra, sem hafa engan hag af ni­urst÷­unni. Ůessu er ■ˇ ekki a­ heilsa. Al■ingi setur landinu l÷g og ■ß einnig kosningal÷g, nema hva­, og la­ast a­ ■eirri ˙thlutunarreglu, sem rß­andi ■ingmeirihluti hefur mestan hag af. Ůessi skipan hefur hamla­ og tafi­ j÷fnun atkvŠ­isrÚttar landsmanna. Eftir sÝ­ustu Al■ingiskosningar komu 34 ■ingsŠti Ý hlut rÝkisstjˇrnarflokkanna eftir reglu d’Hondts, og 29 komu Ý hlut stjˇrnarandst÷­uflokkanna. Hef­i regla Sainte-LaguŰs veri­ notu­, hef­i ni­ursta­an or­i­ 32 ■ingsŠti gegn 31, ■ar e­ Frjßlslyndi flokkurinn hef­i ■ß fengi­ mann kj÷rinn Ý ÷llum kj÷rdŠmum og nß­ me­ ■vÝ mˇti tveim ■ingsŠtum frß stjˇrnarflokkunum, einu frß hvorum. Ůß vŠri ■ingstyrkur stjˇrnar og stjˇrnarandst÷­u Ý nßnara samrŠmi vi­ atkvŠ­amagn ■eirra ß landsvÝsu en hann er n˙.

┴­ur fyrr ßkva­ Al■ingi laun al■ingismanna. Ůa­ ■ˇtti ˇheppilegt, og kalla menn ■ˇ ekki allt ÷mmu sÝna vi­ Austurv÷ll, svo a­ launamßlum ■ingmanna var ■ß vÝsa­ til Kjaradˇms. Eftir ■eirri reglu, a­ enginn getur dŠmt um eigin s÷k, ■yrfti me­ lÝku lagi a­ taka samningu ˙thlutunarreglna um ■ingsŠtaskipan ˙r h÷ndum Al■ingis og fela hana t.d. Kjaradˇmi e­a HŠstarÚtti (e­a Landsdˇmi!) til a­ gir­a fyrir hagsmunaßrekstur. SlÝkar hugmyndir eiga ■ˇ ekki upp ß pallbor­i­ eins og sakir standa. Vi­ b˙um Ý samfÚlagi, ■ar sem sjßlftaka hlunninda hefur fŠrzt Ý v÷xt, ef eitthva­ er, ■egar ß allt er liti­. Al■ingi sker sjßlft ˙r ßgreiningi um kosninga˙rslit, eins og Úg rifja­i upp ß ■essum sta­ fyrir viku: stjˇrnarmeirihlutinn ß Al■ingi hafna­i kr÷fu Frjßlslynda flokksins um endurtalningu, ■egar einn frambjˇ­anda flokksins vanta­i a­eins 13 atkvŠ­i ß landsvÝsu til a­ nß kj÷ri og fella einn stjˇrnar■ingmanninn – og ■a­ Ý ReykjavÝk nor­ur, ■ar sem ˇgildir kj÷rse­lar voru tvisvar sinnum fleiri en Ý ReykjavÝk su­ur me­ nokkurn veginn jafnmarga kjˇsendur. ┌tger­armenn sk÷mmtu­u sÚr sjßlfir yfirrß­ yfir fiskinum Ý sjˇnum, sameign ■jˇ­arinnar: ■eir s÷mdu lagatextann me­ eigin hendi. Menn hafa skipa­ sjßlfa sig Ý bankastjˇrast÷­ur ßn ■ess a­ blikna. Og svo var ■a­ kvikmyndama­urinn, sem stofna­i Edduver­launin og fÚkk sjßlfur – surprise, surprise! – fyrstu ver­laun. Vandinn er ekki bundinn vi­ Al■ingi.

FrÚttabla­i­, 10. marz 2005.


Til baka