Hvašan koma peningarnir?

Fįar spurningar hafa veriš lagšar jafnoft fyrir mig aš undanförnu hvar sem ég kem. Danir spyrja: hvašan komu peningarnir, sem geršu Ķslendingum kleift aš kaupa hvert fyrirtękiš į fętur öšru ķ Danmörku? – Magasin du Nord, Illum, Hotel d‘Angleterre. Finnar spyrja: hvašan komu peningarnir til aš kaupa stóran hlut ķ Finnair? Bandarķkjamenn spyrja: hvašan komu peningarnir til aš kaupa nķu prósenta hlut ķ American Airlines, stęrsta flugfélagi heims ķ vélum tališ (nęrri žśsund vélar)? Bretar spuršu sömu spurningar. Ritstjóri Financial Times velti spurningunni fyrir sér ķ blaši sķnu. Erlendir sešlabankastjórar hafa spurt mig um sama. Svariš, sem ég hef getaš gefiš hingaš til, er žetta: Greišslujafnašarbókhald Sešlabanka Ķslands fylgir alžjóšlegum reglum og stöšlum og viršist gefa nokkurn veginn rétta mynd af raunveruleikanum. Bókhaldiš sżnir, aš Ķslendingar keyptu fyrirtęki fyrir erlent lįnsfé, žaš er śt į krķt, og sumpart fyrir söluhagnaš af fyrri višskiptum og myndarlega įvöxtun erlends hlutafjįr. Višskiptabankarnir höfšu milligöngu um vęnan hluta žessara višskipta og uxu svo hratt, aš eignir žeirra uršu į skömmum tķma mun meiri ķ hlutfalli viš landsframleišslu hér heima en jafnvel ķ Sviss, rótgróinni fjįrmįlamišstöš, žar sem hlutfalliš er nęsthęst ķ heimi. Žaš er aš vķsu įlitamįl, hvort innlend landsframleišsla er ešlileg višmišun, žar eš bankarnir sękja um helming tekna sinna til śtlanda. Hvaš um žaš, yfirlit Sešlabankans hafa sżnt, aš višskiptahallinn – innflutningur į vörum og žjónustu langt umfram śtflutningstekjur – hefur veriš brśašur meš erlendri lįntöku, einkum meš lįntöku bankanna til skamms tķma, langt umfram erlenda eignasöfnun. Bókhaldiš virtist stemma. Tölur Sešlabankans sżna, aš tekjur Ķslendinga af įvöxtun erlends hlutafjįr tķföldušust frį 2004 til 2007. Sešlabankinn hefur samt veriš gagnrżndur fyrir aš żkja višskiptahallann meš žvķ aš vanmeta eignamyndun Ķslendinga ķ śtlöndum og žį um leiš tekjur af žessum eignum. Žaš er žekkt fyrirbrigši ķ bankavišskiptum, aš žeir, sem kaupa eignir erlendis, geta haft hag af aš ofmeta eignirnar til aš geta žį tekiš enn meiri lįn en ella meš ofmetnar eignir aš veši, einkum žegar mikiš af ódżru lįnsfé er ķ boši. Erlendar skuldir eru į hinn bóginn aušmetnar, žvķ aš lįnardrottnar hafa hag af aš halda śtistandandi skuldum til haga; rķsi vafi, dugir aš spyrja žį. Jafnvel žótt Sešlabankinn kunni aš hafa vanmetiš erlendar eignir Ķslendinga og tekjur af žeim, mį grunur um slķkt vanmat ekki byrgja mönnum sżn į žį grafalvarlegu stöšu, sem upp er komin ķ ķslenzku efnahagslķfi. Undangengin įr hafa yfirlit Sešlabankans um greišslujöfnuš sżnt, hvernig innstreymi erlends lįnsfjįr hefur brśaš biliš milli innflutnings og śtflutnings og milli skuldasöfnunar erlendis og eignamyndunar. Nś bregšur allt ķ einu svo viš, aš talsvert innstreymi lįnsfjįr ķ gegn um višskiptabankana į fyrsta įrsfjóršungi snżst upp ķ grķšarlegt śtstreymi į öšrum įrsfjóršungi. Meš öšrum oršum: višskiptahallinn er enn sem fyrr mikill aš vexti, en Sešlabankinn getur nś ekki lengur gert grein fyrir fjįrmögnun hans. Ef erlent lįnsfé er hętt aš brśa biliš, hvaš kom ķ stašinn? Gjaldeyrisforši Sešlabankans rżrnaši verulega į öšrum įrsfjóršungi, en rżrnun hans fyllir žó ašeins lķtinn hluta eyšunnar. Af žessu leišir, aš lišurinn „skekkjur og vantališ“ ķ yfirliti Sešlabankans er nś jafnmikill gervöllum innflutningi į vörum og žjónustu žessa žrjį mįnuši aprķl, maķ og jśnķ 2008. Svo stór glufa hefur mér vitanlega aldrei įšur myndazt ķ yfirliti nokkurs sešlabanka į byggšu bóli um stöšu žjóšarbśsins gagnvart umheiminum. Žaš er makalaust og meš ólķkindum, aš Sešlabankinn skuli lįta slķkar tölur frį sér fara, enda eru žęr til žess fallnar aš grafa undan tiltrś į ķslenzku efnahagslķfi viš erfišar ašstęšur. Bankanum stošar ekki aš skella skuldinni į fyrirtęki og banka, sem telja gjaldeyrisvišskipti sķn ekki rétt fram eša tķmanlega. Bankastjórninni er ekki heldur sęmandi aš vķsa mįlinu til undirmanna ķ bankanum. Sešlabankinn veršur aš geta svaraš spurningunni: hvašan koma peningarnir?

 

Fréttablašiš, 11. september 2008.


Til baka