Sbi rttlti er ranglti


Tmaskyn skiptir mli. Hefjum sguna Simbabve, sem ht ur Rdesa. ar geisuu hr tk fr 1966 til 1979 milli hvts minni hluta, sem r lgum og lofum um landi, og svarts meiri hluta. Mannfalli var talsvert meal blkkumanna. Skrunum lyktai svo, a Simbabve hlaut sjlfsti 1980, og blkkumenn tku vi stjrn landsins undir forustu Roberts Mugabe, gamals marxista. Landi hafi loti minnihlutastjrn hvtra san 1965 og var ur brezk nlenda. Vi sjlfstistkuna var gert samkomulag um a, a blkkumenn myndu fyrst um sinn – nstu tu rin – ekki gera lagakrfur um endurheimt lands, sem hvtir menn hfu slsa undir sig fyrri t. etta var veri, sem hvti minni hlutinn heimtai fyrir a halda friinn. Samt var a deginum ljsara, a rttur hafi veri brotinn frumbyggjum strum stl fyrri t, egar hvtir menn lgu landi undir sig. Vi sjlfstistkuna 1980 ttu um 4000 hvtir bndur rijung af llu rktanlegu landi Simbabve. Og annig lei fyrsti ratugurinn a fengnu sjlfsti n harra taka um eignarhald landi, enda tt rkisstjrn Mugabes leitai leia ljsi sgunnar til a fra blendur hendur blkkumanna.

Veiileyfi

Fresturinn, sem samkomulag nist um fyrir sjlfstistkuna 1980, rann t 1989. fengu blkkumenn fri a leita rttar sns fyrir dmstlum. Mlin hrguust upp, en eim lyktai nr llum smu lund: dmstlarnir dmdu hvtum landeigendum vil, yfirleitt af tknilegum stum. Dmarnir gengu m..o. hvtum bndum hag ekki vegna ess, a rtturinn vri talinn vera eirra megin, heldur vegna meintra tknigalla mlatilbnai frumbyggjanna, vissu o.fl. egar dmstlaleiin hafi reynzt fr tu r, var rttltiskennd frumbyggjanna svo misboi, a eir misstu margir olinmina, og allt fr bl og brand. Mugabe forseti gaf t veiileyfi hvta landeigendur, og menn hans tku hvern bgarinn eftir rum me valdi, n ess a lgreglan hrri legg ea li. Bskapurinn hrundi, v a nju ,,eigendurnir” kunna ekki a reka b. Eignarnmi snerist upp einkavinavingu.

N hvarflar a ekki a mr a mla Mugabe forseta bt, enda er hann harstjri og a v kominn a leggja landi, sem hann segist elska, rst og tlar a jnta allt rktarland okkabt. En hann hefur etta sr til mlsbta: a var brotinn rttur blkkumnnum, og dmskerfi brst. Heiftin ni yfirhndinni, og friurinn slitnai sundur.

Syndir feranna

Vandinn hr er s, a nlifandi hvtir landeigendur Simbabve hafa fstir gert sig seka um a slsa undir sig land n endurgjalds. Sumir eirra geru a eitt a erfa land eftir feur og mur og afa og mmur, sem hfu ur slsa landi undir sig. Hinir seku eru dauir og grafnir: a er of seint a skja rtt sinn til eirra. Og er spurningin essi: eiga syndir eirra a bitna brnum eirra og barnabrnum? a er ung spurning.

Sanngjarnir erfingjar essara hvtingja myndu reyna eftir fngum a taka byrg gerum forfera sinna og sna aumkt og rlti me v a deila eigum snum me rum og koma annig til mts vi tilraunir rkisstjrnarinnar til a upprta gamalt ranglti. vlk sanngirni er sjaldgf mannlegu flagi, einkum meal frumstra ja. En ekkt er hn ekki. Margir bandarskir aumenn hafa kosi a deila eigum snum me rum. John D. Rockefeller augaist me msu mti, m.a. einokun og msu harri, og hann vari sustu 40 rum vinnar ggerarstarf; egar hann d 1937, hafi hann lti hlfan milljar dollara af hendi rakna. Afkomendur hans geru enn betur. Bill Gates mokar f til ftkra landa, m.a. til a efla heilbrigisjnustu. ennan lista vri hgt a hafa miklu lengri. Aumenn Rsslands hafa ekki snt lndum snum sambrilegt rlti.

Of seint?

tvegsmenn lgu undir sig slandsmi eftir 1984 me leyfi Alingis lkt og hvtingjar lgu rijunginn af blendum Rdesu undir sig sinni t. Alingi hefur ekki hirt um a upprta ranglti, enda tt veiigjald hafi loksins veri leitt lg til mlamynda 2002. tvegsmenn hafa margir nota tmann til a skjta aui snum undan eirri von, a a veri a ngum tma linum tali vera of seint a leirtta ranglti. eir halda sennilega, a eir su hlpnir. eir ttu kannski a kynna sr standi Simbabve.

Frttablai, 1. jl 2004.


Til baka