Kannski tuttugu manns

╔g haf­i komi­ mÚr vel fyrir Ý sŠti mÝnu og sat ■ar ni­ursokkinn Ý bla­, ■egar hann settist vi­ hli­ mÚr, spennti belti­ og byrja­i a­ spjalla vi­ mig. ╔g minntist ■ess ekki a­ hafa hitt hann ß­ur, ■ˇtt Úg ■ekkti hann af afspurn, enda er hann einn af vir­ingarm÷nnum Ýslenzks atvinnulÝfs og vel tengdur. VÚlin var varla komin Ý lofti­, ■egar hann sag­i mÚr ■etta Ý ˇspur­um frÚttum: brß­um fellur stŠrsta bomba, sem falli­ hefur ß Ýslenzkt samfÚlag frß ÷ndver­u. ╔g lag­i frß mÚr bla­i­. Ůa­ ver­ur gefin ˙t ßkŠra ß hendur sex m÷nnum, sag­i hann og nefndi ■ß alla. MÚr ■ˇtti ■etta frˇ­legt m.a. vegna ■ess, a­ ■rj˙ nafnanna haf­i Úg aldrei heyrt nefnd. Ůetta getur­u varla vita­ me­ vissu nema fyrir leka frß l÷greglunni, sag­i Úg. Hann sag­i: ■a­ vita ■etta kannski tuttugu manns. Og ■ß er Úg hinn tuttugasti og fyrsti, hugsa­i Úg, ßn ■ess a­ hafa hugmynd um, hva­an mÚr kŠmi ■essi upphef­ a­ vera tr˙a­ fyrir yfirvofandi ßkŠru rÝkisl÷greglustjˇra ß hendur sex m÷nnum Ý mßli, sem miklir stjˇrnmßlahagsmunir vir­ast vera bundnir vi­. Ůetta hßloftaspjall rifja­ist upp fyrir mÚr um daginn, ■egar rÝkisl÷greglustjˇri birti ßkŠruna ß hendur sexmenningunum, hinum s÷mu og sessunautur minn Ý flugvÚlinni haf­i tali­ upp.

Hva­ ßtti Úg a­ halda? Reynum a­ setja mßli­ Ý samhengi.

═slendingar eru R˙ssar. Vi­ bjuggum eins og ■eir um ßratugaskei­ vi­ hagkerfi, sem rÝki­ nj÷rva­i svo ni­ur, a­ einfaldar athafnir eins og a­ kaupa sÚr gjaldeyri til utanfer­ar e­a taka sÚr lßn Ý banka til a­ byggja bÝlsk˙r ˙theimtu opinbert leyfi e­a a.m.k. sam■ykki, og ■ß kom sÚr vel a­ vera Ý rÚttum samb÷ndum. Ůannig lif­u menn lÝfinu ß ═slandi og Ý R˙sslandi allar g÷tur fram yfir 1990, enda ■ˇtt sß grundvallarmunur vŠri vitaskuld ß l÷ndunum tveim, a­ R˙ssland var sta­na­ einrŠ­is- og l÷greglurÝki og ═sland var lÝflegt lř­rŠ­is- og rÚttarrÝki. Eigi a­ sÝ­ur bar Ýslenzkt efnahagslÝf řmis merki hßlfsovÚzkrar ofstjˇrnar og marka­sfirringar. Ůessi s÷gusko­un Štti a­ vera hafin yfir skynsamlegan ßgreining, svo vendileg skil sem ■essum ■Štti hags÷gu ═slands hafa veri­ ger­ ß prenti, t.d. Ý ritger­asafni PÚturs Benediktssonar bankastjˇra, Millili­ur allra millili­a (1959), og einnig Ý bˇkum sagnfrŠ­inganna Jakobs F. ┴sgeirssonar, Ůjˇ­ Ý hafti (1988), og Ëlafs ┴sgeirssonar, I­nbylting hugarfarsins (1988). Mi­střringin ß m÷rgum svi­um hÚr heima og mi­stjˇrnin fyrir austan tjald voru angar ß einum og sama mei­i: ■etta var valdatafl.

BŠ­i l÷ndin losnu­u ˙r vi­junum um lÝkt leyti. R˙ssland losna­i Ý einum rykk, ■egar hagkerfi komm˙nismans hrundi til grunna 1991, en ═sland losna­i Ý ßf÷ngum, fyrsta ßfanganum var nß­ Ý vi­reisnarbyltingunni 1960 og hinum nřjasta me­ a­ild ═slands a­ Evrˇpska efnahagssvŠ­inu 1994. Umskiptin frß mi­stjˇrn til marka­sb˙skapar hafa einnig a­ řmsu leyti veri­ keimlÝk Ý l÷ndunum tveim. Fßeinir menn hafa au­gazt mj÷g Ý ÷ldurˇtinu, sumpart Ý gegnum einkavŠ­ingu rÝkisfyrirtŠkja og sumpart Ý gegnum ßrangursrÝka rentusˇkn (olÝa fyrir austan, fiskur og grŠnmeti hÚr heima, svo a­ dŠmi sÚu tekin). Upp reis Ý bß­um l÷ndum nř stÚtt au­křfinga, nřtt au­vald. Ůeir trygg­u JeltsÝn, fyrsta forseta R˙sslands, endurkj÷r 1996, og l÷g­u me­ ■vÝ mˇti grunninn a­ veldi P˙tÝns n˙verandi forseta. Einn fßvaldanna var sÝ­an dreginn fyrir dˇm og fundinn sekur um refsivert athŠfi og dŠmdur fyrir sk÷mmu til fangavistar. Hver? Ůa­ var sß ■eirra, sem hŠtti sÚr inn ß yfirrß­asvŠ­i P˙tÝns me­ ■vÝ a­ styrkja stjˇrnarandst÷­uflokka, ˇhß­a fj÷lmi­la o.fl. Hinir fengu a­ vera Ý fri­i, řmist heima fyrir e­a Ý ˙tleg­.

Hverjum Ý hˇpi Ýslenzkra au­křfinga skyldi n˙ hafa veri­ birt opinber ßkŠra fyrir au­gunarbrot? Ůa­ er sß ■eirra, sem ekkert hefur ■egi­ af stjˇrnv÷ldum svo vita­ sÚ nema frelsi­, sem fylgdi EES-samningnum, og jafnframt sß ■eirra, sem hŠtti sÚr ßsamt ÷­rum inn ß helga reiti rÝkisstjˇrnarflokkanna me­ ■vÝ a­ seilast fyrst eftir banka og koma sÝ­an ßsamt ÷­rum fˇtunum undir FrÚttabla­i­. ┴hlaup rÝkisvaldsins gegn Jˇni ┴sgeiri Jˇhannessyni Ý fyrrasumar fˇr ˙t um ■˙fur, ■egar forseti ═slands neita­i a­ sta­festa fj÷lmi­lal÷gin. N˙ vir­ist standa til a­ jafna um Jˇn ┴sgeir og fimm menn a­ra fyrir rÚtti. Hva­ břr a­ baki? Kannski bara skortur ß vir­ingu fyrir marka­sb˙skap og me­fylgjandi valddreifingu og ■ß um lei­ fyrir nau­synlegri a­greiningu framkvŠmdarvalds, l÷ggjafarvalds og dˇmsvalds. Hver veit?

FrÚttabla­i­, 7. j˙lÝ 2005.


Til baka