Klofningar

Svo vir­ist n˙ geta fari­ a­ Rep˙blikanaflokkurinn Ý BandarÝkjunum klofni vegna forsetakosninganna ■ar vestra Ý haust. FlokkseigendafÚlagi­ sŠttir sig ekki vi­ Donald Trump, kaupsřslumanninn sem vir­ist lÝklegur til a­ hljˇta tilnefningu sem forsetaframbjˇ­andi flokks sÝns ß flokks■inginu nŠsta sumar.

Horfurnar ß klofningi Rep˙blikanaflokksins gefa tilefni til s÷gulegrar upprifjunar. Fimm sinnum og raunar oftar frß 1912 hefur annar hvor flokkurinn, demˇkratar e­a rep˙blikanar, klofna­ fyrir forsetakosningar, fjˇrum sinnum me­ miklum aflei­ingum.

┴ri­ 1912 bu­u rep˙blikanar fram tvo menn ˙r sÝnum r÷­um, Willam Taft sitjandi forseta og Theodore Roosevelt  sem haf­i veri­ forseti 1901-1908. Hann haf­i broti­ upp fyrirtŠkjasamsteypur til hagsbˇta fyrir neytendur og stofna­ ■jˇ­gar­a, fyrsti umhverfisverndarforsetinn. Ůeir tveir, fornvinirnir Roosevelt og Taft, fengu samtals 51% atkvŠ­a. Ůetta ger­i demˇkratanum Woodrow Wilson kleift a­ fara me­ sigur af hˇlmi me­ 42% atkvŠ­a a­ baki sÚr.

NŠst drˇ til sambŠrilegra tÝ­inda 1948 ■egar flokkur demˇkrata klofna­i Ý ■rennt. Su­urrÝkja■ingma­urinn Strom Thurmond, andstŠ­ingur bl÷kkumanna, og umbˇtasinninn Henry Wallace sem haf­i ß­ur veri­ varaforseti Franklins Roosevelt fengu samtals 5% atkvŠ­a. Ůa­ dug­i ekki til a­ fella flokksbrˇ­ur ■eirra Harry Truman forseta sem haf­i nauman sigur og ˇvŠntan me­ tŠpum 50% atkvŠ­a. Ůetta er Ý eina skipti­ sem frambjˇ­andi klofins flokks ber sigur ˙r břtum. Undantekningin sannar regluna.

Su­urrÝkjademˇkratinn George Wallace, rÝkisstjˇri Ý Alabama, klauf flokk sinn 1968, hlaut 14% atkvŠ­a og haf­i sigur Ý fimm su­urrÝkjum me­ hatr÷mmum ßrˇ­ri gegn rÚttindum bl÷kkumanna. Ůannig haf­i hann tr˙lega sigurinn af Hubert Humphrey frambjˇ­anda demˇkrata, varaforseta Lyndons Johnson 1963-1968. Rep˙blikaninn Richard Nixon nß­i ■vÝ kj÷ri me­ 43% atkvŠ­a. VŠnta mß a­ kjˇsendur Wallace hef­u frekar greitt flokksbrˇ­ur sÝnum Humphrey atkvŠ­i sitt en Nixon, en ■a­ er ■ˇ ekki vÝst. Ëvissan stafar af mannrÚttindal÷ggj÷finni sem forsetar ˙r r÷­um demˇkrata, John Kennedy og Lyndon Johnson, beittu sÚr fyrir og Johnson fÚkk sam■ykkta Ý ■inginu 1964-1965. Aukin rÚttindi bl÷kkumanna leiddu til ■ess a­ afkomendur ■rŠlahaldara Ý su­urrÝkjunum sem ß­ur h÷f­u fylgt demˇkr÷tum a­ mßlum tˇku n˙ yfirleitt a­ halla sÚr heldur a­ rep˙blik÷num og hafa gert ■a­ sÝ­an. MannrÚttindal÷ggj÷fin mun kosta okkur, ■.e. demˇkrata, su­urrÝkin Ý heilan mannsaldur, er haft eftir Johnson forseta.

Vi­skiptaj÷furinn Ross Perot bau­ sig fram til forseta 1992 gegn George H. W. Bush sitjandi forseta rep˙blikana og ßskorandanum ˙r r÷­um demˇkrata, Bill Clinton. Perot hlaut 20% atkvŠ­a, fleiri en nokkur annar ■ri­jaflokksma­ur fyrr e­a sÝ­ar. Perot var ekki rep˙blikani, en lÝklegt vir­ist mi­a­ vi­ mßlflutning hans a­ hann hafi dregi­ til sÝn fleiri atkvŠ­i frß Bush en Clinton. Ůannig nß­i Bill Clinton kj÷ri me­ 43% atkvŠ­a lÝkt og Woodrow Wilson haf­i gert 1912 og Nixon 1968.

Sagan ßtti eftir a­ endurtaka sig ßri­ 2000 ■egar neytendafr÷mu­urinn Ralph Nader bau­ sig fram og drˇ til sÝn 3% atkvŠ­a sem flest hef­u tr˙lega falli­ ß Al Gore varaforseta, frambjˇ­anda demˇkrata, og tryggt honum sigur e­a rÚttar sagt for­a­ honum frß a­ lenda Ý klˇnum ß rammpˇlitÝskum hŠstarÚttardˇmurum sem st÷­vu­u endurtalningu atkvŠ­a og dŠmdu rep˙blikananum George W. Bush sigurinn eftir flokkslÝnum og grˇfu ■annig undan trausti almennings ß HŠstarÚtti langt fram Ý tÝmann.

Rep˙blikanar gengu ß lagi­, lřstu nßnast strÝ­i ß hendur demˇkr÷tum ß ■ingi og Barack Obama forseta me­ ■eim aflei­ingum a­ fylkingarnar tvŠr hafa naumast geta­ nß­ saman um nokkurn hlut undangengin ßr. Atgangur rep˙blikana ß ■ingi og Ý řmsum fj÷lmi­lum ß tr˙lega sinn ■ßtt Ý ■vÝ hversu margir kjˇsendur Ý prˇfkj÷rum rep˙blikana taka Donald Trump fram yfir reynda flokksmenn.

FrÚttabla­i­, 10. marz 2016.


Til baka