LoftkŠling hitabeltisins

Meira sÝ­ar: ■essu lofa­i Úg lesendum mÝnum a­ lei­arlokum fyrir hßlfum mßnu­i. Mßlsefni­ var ÷rbirg­ AfrÝku og fŠrar lei­ir til a­ sigrast ß henni. Kannski virkjun? – spur­i Úg. ╔g ßtti ekki vi­ Kßrahnj˙ka, hafi einhver haldi­ ■a­, heldur Kongˇ.

Kongˇ? Jß, Kongˇ.

Mßli­ er ■etta. AfrÝka ß vi­ mikil og margslungin vandamßl a­ strÝ­a, og sum ■eirra vekja athygli umheimsins langt umfram ÷nnur. Allir vita um heilbrig­isvandann (ey­ni, malarÝu o.fl.), ˇnˇga menntun, hindurvitni, ˙tbreidda spillingu o.s.frv. Hitt vita fŠrri, a­ orkumßl ßlfunnar eru Ý ˇlestri – ■ess konar ˇlestri, sem leggur lamandi h÷nd ß lÝf fˇlksins ■arna su­ur frß. ╔g hef lřst ■vÝ ß­ur Ý ■essu plßssi, a­ raforkan Ý AfrÝku er svo dřr, a­ venjulegt fˇlk hefur ekki rß­ ß ■vÝ a­ kŠla h˙sin sÝn ■rßtt fyrir ■r˙gandi hita vÝ­ast hvar, endar slagar rafmagnskostna­urinn vi­ loftkŠlingu hßtt upp Ý h˙saleiguna. Menn eiga flestir fullt Ý fangi me­ a­ standa Ý skilum me­ leiguna, ■ˇtt ■eir ■urfi ekki lÝka a­ punga ˙t allt a­ ■vÝ ÷­ru eins fyrir l˙xus ß bor­ vi­ loftkŠlingu. NŠrri mß geta, hversu dřrt m÷nnum reynist ■a­ ■ß a­ raflřsa h˙sin sÝn og borgir og bŠi ■arna ni­ur frß. Hei­rÝk nŠturmynd af AfrÝku segir Ý reyndinni allt, sem segja ■arf um ■etta mßl: rafvŠ­ingu ßlfunnar miklu er ßbˇtavant. Myrkur og svŠkja draga mßtt ˙r fˇlkinu.

En loftkŠling er ekki l˙xus Ý hitabeltinu, ef a­ er gß­, heldur beinlÝnis lÝfsnau­syn. Lee Kwan Yew, landsfa­ir og fyrrv. forsŠtisrß­herra Singap˙r, lřsir ■vÝ Ý sjßlfsŠvis÷gu sinni, hversu almenn loftkŠling skipti sk÷pum fyrir fram■rˇunina ■ar Ý landi: fˇlki­ gekk bˇkstaflega Ý gegnum endurnřjun lÝfdaganna, ■egar svŠkjan innan dyra vÚk fyrir sv÷lu lofti. HvÝ skyldi hi­ sama ■ß ekki eiga vi­ annars sta­ar Ý hitabeltinu? Ef ■a­ tŠkist a­ ˙tvega AfrÝku ˇdřrt rafmagn, myndu vellÝ­an og lÝfskj÷r fˇlksins ■ar klßrlega taka kipp.

┴standi­ Ý orkumßlum AfrÝku er a­kallandi m.a. vegna ■ess, a­ Kongˇfljˇt břr yfir sj÷ttungi alls virkjanlegs vatnsafls Ý heiminum. Ůessi mikla mˇ­a liggur mi­svŠ­is um ßlfuna og er mikilvŠg samg÷nguŠ­ og er ■ˇ enn a­ mestu leyti ˇvirkju­. En n˙ er a­ vÝsu breyting Ý vŠndum. Su­urafrÝskt orkufyrirtŠki, Eskom a­ nafni, břst n˙ til a­ byggja stŠrstu vatnsvirkjun heimsins Ý ßrmynninu Ý vestanver­ri Kongˇ, ekki langt fyrir sunnan mi­baug. ┴in sprettur upp Ý hßl÷ndum SambÝu 1.800 metra yfir sjßvarmßli og rennur rangsŠlis Ý risav÷xnum ni­urhallandi boga ˙t Ý Atlantshafi­ ß vesturstr÷nd Kongˇ. Rß­gert er, a­ virkjunin ver­i 40.000 megav÷tt a­ stŠr­ ß mˇti 690 megav÷ttum Ý Kßrahnj˙kavirkjun til vi­mi­unar. Virkjunin Ý Kongˇ ver­ur ■vÝ sextÝu sinnum aflmeiri en Kßrahnj˙kavirkjun og tvisvar til ■risvar sinnum aflmeiri en stŠrsta virkjun heimsins n˙, en h˙n er Ý Gulafljˇti Ý KÝna. Vatnsorkan Ý Kongˇfljˇti mun tr˙lega duga allri AfrÝku og vel ■a­. Ůarna ver­a engin uppist÷­ulˇn, heldur ver­a lykkjur lag­ar ß fljˇti­ og vatninu veitt Ý gegnum um t˙rbÝnur utan meginstraumsins og sÝ­an aftur ˙t Ý ßna til a­ halda umhverfisraskinu Ý lßgmarki, svo sem gert hefur veri­ Ý Kanada, Noregi og Sviss. Orka ver­ur afgangs handa Su­ur-Evrˇpu, enda ■ˇtt AfrÝka rafvŠ­ist til fulls – e­a svo segja ■eir hjß Eskom. Ătlanin er a­ samtengja orkunet ßlfunnar, svo a­ rafmagni­ flŠ­i hindrunarlaust yfir landamŠrin um alla ßlfu.

┴Štla­ur virkjunarkostna­ur Ý Kongˇ er 50 milljar­ar BandarÝkjadollara og jafngildir tveggja mßna­a landsframlei­slu allra AfrÝkulanda sunnan Saharaey­imerkurinnar. Ůa­ er miki­ fÚ. Vonir standa til, a­ Al■jˇ­abankinn og einkafjßrfestar leggi fÚ Ý p˙kki­. A­eins 5-10% AfrÝkub˙a hafa n˙ a­gang a­ rafmagni. Einmitt ■annig var ßstatt fyrir ═slandi, ■egar Einar Benediktsson skßld og a­rir reyndu a­ opna augu ■jˇ­arinnar fyrir nau­syn rafvŠ­ingar og virkjunar fallvatnanna hÚr heima Ý byrjun 20. aldar. Virkjun vatnsorkunnar drˇst von ˙t viti fyrir ■rjˇzku og ■r÷ngsřni heimamanna og er fyrst n˙ a­ nß mßli – n˙, ■egar rafvŠ­ingu ═slands er l÷ngu loki­ og menn greinir ß um ■a­, hvort stˇrvirkjanir ß bor­ vi­ Kßrahnj˙kavirkjun fullnŠgi kr÷fum n˙tÝmans til umhverfisverndar, menntunar og atvinnulÝfs Ý okkar heimshluta. AfrÝka gerir a­rar kr÷fur. Ůar er af nˇgu a­ taka: NÝl er 2.000 kÝlˇmetrum lengri en Kongˇ og er einnig a­ mestu leyti ˇbeizlu­ enn.

FrÚttabla­i­, 30. j˙nÝ 2005.


Til baka