Kvˇtinn var­a­i veginn

Kreppan ß ═slandi er dřpri en Ý ÷­rum l÷ndum, enda hafa ═slendingar einir ■jˇ­a Ý Vestur-Evrˇpu ˇska­ eftir og fengi­ ney­arhjßlp ß vegum Al■jˇ­agjaldeyrissjˇ­sins. Sta­hŠfingar stjˇrnvalda um, a­ ═sland sÚ saklaust fˇrnarlamb erlendra fjßrmßlasviptinga, eru villandi og duga ekki til a­ firra stjˇrnarv÷ldin ßbyrg­ ß Ýtreku­um afgl÷pum og yfirsjˇnum. Yfirv÷ldunum vir­ist fyrirmuna­ a­ axla ßbyrg­ ß eigin misger­um og bi­jast afs÷kunar, hva­ ■ß draga sig Ý hlÚ. Ůa­ mßttu komm˙nistar Ý Austur-Evrˇpu eiga, a­ ■eir kunnu sumir a­ skammast sÝn og bß­ust afs÷kunar, eftir a­ ■eir h÷f­u keyrt l÷nd sÝn Ý kaf, og ßttu ■ß sumir ■eirra afturkvŠmt Ý stjˇrnmßlastarf. Hvers vegna er kreppan hÚr dřpri en annars sta­ar? H÷fu­skřringin liggur a­ minni hyggju Ý rˇtgrˇnu vir­ingarleysi stjˇrnmßlastÚttarinnar gagnvart hagkvŠmum og rÚttlßtum b˙skaparhßttum. Stjˇrnv÷ldum tˇkst lengi vel a­ brei­a yfir landlŠgt hir­uleysi Ý hagstjˇrn og hagskipulagi me­ erlendri skuldas÷fnun, ver­bˇlgu og ofvei­i. Ůessar lei­ir loku­ust ein af annarri. Lßnstraust ═slands Ý ˙tl÷ndum er ekkert eins og sakir standa, svo a­ eigi­ sparifÚ ■jˇ­arinnar, stˇrlega skert eftir gerey­ingu undangenginna vikna, ver­ur a­ duga til framkvŠmda nŠstu ßr. Ver­bˇlga var lengi notu­ til a­ rřra lÝfeyri almennings og annan sparna­ til a­ brei­a yfir ˇhagkvŠmni Ý atvinnurekstri, en n˙ er s˙ lei­ ekki lengur fŠr vegna ver­tryggingar. Nřlegar reglur gegn ofvei­i leggja bann vi­ auknum vei­um umfram rß­gj÷f fiskifrŠ­inga Hafrannsˇknastofnunar. Stjˇrnv÷ld ney­ast n˙ til a­ grÝpa til harkalegra a­ger­a, sem munu sker­a lÝfskj÷r almennings. Ska­inn er ske­ur: n˙ er komi­ a­ skuldaskilum. Vert er a­ rifja upp sjßvar˙tvegspartinn af s÷gunni. Ůegar ■orskstofninn ramba­i ß barmi ˙trřmingar ßrin eftir 1980, ßkva­ Al■ingi a­ hefta vei­arnar me­ ˙tgßfu aflakvˇta. ═ sta­ ■ess a­ selja kvˇtann ß marka­i, svo a­ allir sŠtu vi­ sama bor­ og rÝki­ e­a bygg­irnar ÷flu­u tekna ß hagkvŠman hßtt, ßkva­ Al■ingi a­ afhenda ˙tvegsm÷nnum kvˇtann ßn endurgjalds Ý samrŠmi vi­ l÷g, sem ˙tvegsmenn h÷f­u sjßlfir sami­ skv. frßs÷gn sjˇnarvotta. Ůannig var b˙in til nř stÚtt au­manna, sem ruddu sÚr Ý krafti kvˇtans braut til enn frekari ßhrifa og neyttu ■eirra m.a. til a­ halda ═slandi utan Evrˇpusambandsins gegn vilja meiri hluta ■jˇ­arinnar skv. sko­anak÷nnunum. RÚttmŠtar tekjur af sameign ■jˇ­arinnar fˇru forg÷r­um. ŮŠr tekjur kŠmu sÚr vel n˙, ■egar hulunni hefur veri­ svipt af fyrirhyggjulausri fjßrmßlastjˇrn undangenginna ßra. Kvˇtakerfi­ er einnig ranglßtt, eins og al■jˇ­ veit og MannrÚttindanefnd Sameinu­u ■jˇ­anna sta­festi fyrir ßri me­ ■vÝ a­ afhj˙pa mannrÚttindabrot af v÷ldum kvˇtakerfisins. HŠstirÚttur ═slands haf­i ß­ur lagt valdhlř­na blessun sÝna yfir mannrÚttindabrot Al■ingis. Sjßlftekinn au­ur fer oftast forg÷r­um. E­a hva­ skyldu ˙tvegsfyrirtŠkin hafa gert vi­ kvˇtann? Ůau ve­settu sameignina til a­ steypa sÚr Ý skuldir Ý bo­i bankanna. Skuldir ˙tvegsfyrirtŠkja eru n˙ um 500 milljar­ar krˇna skv. upplřsingum Hagstofunnar og ÷­rum opinberum heimildum. Skuldirnar nema n˙ r÷sklega ■ref÷ldu ˙tflutningsver­mŠti sjßvarafur­a 2008. Til vi­mi­unar nßmu ■Šr r÷sklega tv÷f÷ldu ˙tflutningsver­mŠtinu um mitt ßr 2007 og voru nokkurn veginn jafnar ˙tflutningsver­mŠtinu 1995. Skuldir ˙tvegsfyrirtŠkjanna hafa ■vÝ ■refaldazt mi­a­ vi­ ˙tflutningsver­mŠti sjßvarafur­a frß 1995. Ătla mß, a­ eignirnar, sem keyptar voru fyrir lßnsfÚ­, hafi sumar veri­ Ý svipu­um gŠ­aflokki og fjßrfestingar ˙trßsarvÝkinganna, enda samhentir menn a­ verki. Ekki muna­i nema hßrsbreidd, a­ borgarfulltr˙um SjßlfstŠ­isflokksins og Framsˇknarflokksins Ý ReykjavÝk tŠkist a­ tefla orkulindum ReykvÝkinga Ý hendur s÷mu manna og settu bankana ß hli­ina og sjßvar˙tveginn ß vonarv÷l. Kvˇtakerfi­ var­a­i veginn fram af bjargbr˙ninni. Ůa­ slŠv­i svo si­vitund stjˇrnmßlastÚttarinnar, a­ h˙n afhenti einnig bankana m÷nnum Ý talsambandi vi­ flokkana a­ s÷gn ■eirra sjßlfra. Nřju eigendurnir ■urftu ekki nema ÷rfß ßr til a­ keyra bankana Ý kaf og fengu grunlausa ˙tvegsmenn til a­ steypa sÚr Ý botnlausar skuldir me­ sameign ■jˇ­arinnar a­ ve­i. ┴byrg­in ß hruni bankanna liggur ekki sÝzt ß her­um ■eirra, sem v÷ldu kaupendur bankanna ˙r hˇpi vina sinna. A­ svo miklu leyti sem ˙tvegsfyrirtŠkin rÝsa ekki undir skuldum, eru ve­in – ■a­ er a­ segja kvˇtinn, ■jˇ­areignin – komin aftur Ý hendur rÝkisins, sem ß n˙ nřju bankana. N˙ er lag a­ slß tvŠr flugur Ý einu h÷ggi og taka til Ý b÷nkunum og sjßvar˙tveginum og binda g÷mlu sˇtraftana vi­ bryggju.

FrÚttabla­i­, 18. desember 2008.


Til baka