Losun hafta: Mßli­ leyst?

RÝkisstjˇrnin hefur n˙ loksins lagt fram ߊtlun um losun gjaldeyrishafta nŠstum sj÷ ßrum eftir hrun. Ůa­ er lÚttir Ý ljˇsi fors÷gunnar ■ar e­ oddvitar rÝkisstjˇrnarinnar og Se­labankans hafa undangengin misseri tala­ ˙t og su­ur um h÷ftin.

Greinarger­ir rÝkisstjˇrnarinnar vir­ast bera h÷fundareinkenni erlendra sÚrfrŠ­inga. MÚr og řmsum ÷­rum var kynnt mßli­ Ý brÚfi frß brezkum l÷gmanni. BrÚfi­ hefst ß or­unum (■ř­ing mÝn): „Fyrir h÷nd rÝkisstjˇrnar ═slands er mÚr ßnŠgja a­ kynna tv÷ lagafrumv÷rp efnahags- og fjßrmßlarß­herra …“

═ ensku fylgiskj÷lunum kemur řmislegt fram sem oddvitum rÝkisstjˇrnarinnar hefur ekki veri­ tamt a­ tala um. Ůar segir m.a. (■ř­ing mÝn): „Bankahruni­ ß ═slandi er hi­ mesta sem nokkurt land hefur sta­i­ frammi fyrir mi­a­ vi­ stŠr­ hagkerfisins. … EmbŠtti SÚrstaks saksˇknara hefur ßkŠrt bankamenn vegna hrunsins Ý opnu og gagnsŠju ferli og … stu­la­ a­ ■vÝ a­ breyta vi­skiptamenningunni og endurreisa traust almennings me­ ■vÝ a­ tryggja a­ fjßrmßlageirinn sÚ lßtinn sŠta ßbyrg­ ß ger­um sÝnum.“ Umfj÷llun um ßkŠrur SÚrstaks saksˇknara ß hendur bankam÷nnum er hvergi a­ finna Ý athugasemdum vi­ frumvarpi­ ß Al■ingi, enda vŠri ■a­ eins og a­ nefna sn÷ru Ý hengds manns h˙si.

 

Vandinn sem vi­ er a­ glÝma er vel ■ekktur. Ůa­ er ekki til gjaldeyrir Ý landinu til a­ leysa ˙t krˇnueignir kr÷fuhafa ■rotab˙a g÷mlu bankanna svo a­ kr÷fuhafarnir geti flutt fÚ sitt ˙r landi. Um ■etta segir Ý greinarger­ rÝkisstjˇrnarinnar (■ř­ing mÝn): „Aflei­ingar losunar hafta ßn vi­eigandi undirb˙nings yr­u gengishrun krˇnunnar, nŠr fordŠmalaus ver­bˇlgugusa, flˇ­bylgja gjald■rota og efnahagslegur ˇst÷­ugleiki. ... Hreinn gjaldeyrisfor­i Se­labankans er a­eins dropi Ý hafi­ bori­ saman vi­ gjaldeyris˙tflŠ­i­ sem vŠnta mŠtti vŠri h÷ftunum aflÚtt ßn undirb˙nings.“

Ůetta er snjˇhengjan svo nefnd sem n˙ er talin nema um 60% af landsframlei­slu. Til samanbur­ar nemur gjaldeyrisfor­i Se­labankans um 25% af landsframlei­slu. ═ ■essu ljˇsi er vert a­ rifja ■a­ upp a­ a­alefnahagsrß­gjafi fjßrmßlarß­herra hefur ß prenti mŠlt me­ afnßmi gjaldeyrishafta ßn fyrirvaranna a­ framan. Hva­ sem ■vÝ lÝ­ur felst fyrirhuga­ur undirb˙ningur a­ losun haftanna Ý a­ tilkynna kr÷fuh÷fum a­ ■eir ■urfi a­ skiljast vi­ r÷sklega helming snjˇhengjunnar fyrir ßrslok 2015 ella ver­i eignir ■eirra skattlag­ar a­ sama skapi til a­ aftra ˙tstreymi gjaldeyris og gengisfalli krˇnunnar. Ůetta er stundum kalla­ klipping. LÝklegt hefur sřnzt frß upphafi a­ einhverjir kr÷fuhafar myndu leita rÚttar sÝns fyrir dˇmstˇlum innan lands e­a utan teldu ■eir skattlagningu eigna ■eirra vera sÚrtŠka frekar en almenna og fela Ý sÚr mismunun. Um ■etta lykilatri­i er fjalla­ Ý athugasemdum vi­ frumvarpi­ ß Al■ingi, en ekki Ý ensku greinarger­unum. Hafi rÝkisstjˇrnin gengi­ ˙r skugga um a­ ■essi hŠtta sÚ ˙r s÷gunni sem vir­ist ˇlÝklegt kemur ■a­ hvergi fram.

Ef kr÷fuhafar sŠtta sig vi­ sinn hlut og snjˇhengjan brß­nar, stendur samt sem ß­ur eftir ˇleystur vandi. Vandinn er a­ krˇnan nřtur ekki almenns trausts heima fyrir eftir allt sem ß undan er gengi­ og getur ekki heldur frekar en ß­ur Ý ljˇsi smŠ­ar hagkerfisins or­i­ gjaldgeng Ý al■jˇ­avi­skiptum. ŮvÝ vir­ist lÝklegt a­ losun hafta lei­i a­ ÷­ru j÷fnu til gjaldeyris˙tstreymis ˙r landi ˇhß­ snjˇhengjunni. ┴ mˇti ■essu kunna a­ koma endurvakin vaxtamunarvi­skipti me­ ■vÝ a­ erlendum sparifjßreigendum ver­ur aftur frjßlst eins og fyrir hrun a­ leggja fÚ sitt inn ß Ýslenzka hßvaxtareikninga. Hvorki rÝkisstjˇrnin nÚ Se­labankinn vir­ast af g÷gnum mßlsins rß­gera nau­synlegar hra­ahindranir e­a annan vi­b˙na­ til a­ aftra nřju hruni, t.d. me­ skattlagningu vaxtamunarvi­skipta (t.a.m. me­ Tobin-skatti sem kenndur er vi­ Nˇbelsver­launahafann James Tobin). Vi­ bŠtist a­ framtÝ­arskipan peningamßla og bankamßla er ˇrß­in enn.

 

═ ljˇsi alls ■essa og fyrri reynslu vir­ast digurbarkalegar yfirlřsingar stjˇrnvalda og rß­gjafa ■eirra („Vi­ hittum tvisvar Ý mark me­ s÷mu byssuk˙lunni“ og „Efnahagsleg endurreisn ═slands ver­ur kennd vi­ Harvard Ý framtÝ­inni“) ekki eiga vel vi­ a­ svo st÷ddu. Spyrjum heldur a­ leikslokum.

FrÚttabla­i­, 18. j˙nÝ 2015.


Til baka