Ma­urinn e­a flokkurinn?

Jimmy Carter, forseti BandarÝkjanna 1977-80, var gˇ­ur og gegn forseti. Hann taldi kjark Ý bandarÝsku ■jˇ­ina eftir ni­urlŠgingu Nixons forseta, sem haf­i hr÷kklazt ˙r embŠtti 1974. ╔g mun aldrei segja ykkur ˇsatt, sag­i Carter vi­ kjˇsendur, ■vÝ a­ Richard Nixon og menn hans h÷f­u lifa­ og nŠrzt ß lygum. Nixon haf­i or­i­ uppvÝs a­ ■vÝ a­ eiga a­ild a­ innbroti Ý h÷fu­st÷­var demˇkrata Ý Watergate-byggingunni Ý Washington og hindra framgang rÚttvÝsinnar. Eftirma­ur Nixons Ý embŠtti, Gerald Ford, forseti 1974-77, nß­a­i Nixon. Ella hef­i Nixon nŠstum ÷rugglega fengi­ fangelsisdˇm. ŮrÝr af nßnustu samverkam÷nnum Nixons fengu dˇma, ■ar ß me­al dˇmsmßlarß­herrann, allt a­ ßtta ßra fangavist. Ůa­ var ■ˇ ekki dˇmskerfi­, sem sneri Nixon ni­ur eftir langt ■ˇf, heldur ■rautseigir bla­amenn. Tveir ungir bla­amenn ß Washington Post, Robert Woodward og Carl Bernstein, ÷flu­u ■eirra vitnisbur­a, sem ■urfti til a­ sannfŠra BandarÝkja■ing um nau­syn ■ess a­ knřja Nixon til afsagnar. Ůessi saga er s÷g­ Ý bˇk ■eirra og samnefndri bݡmynd All the President‘s Men (1976) me­ Dustin Hoffman og Robert Redford Ý hlutverkum bla­amannanna. Nixon sag­ist vera saklaus. Margir fÚlagar hans me­al rep˙blÝkana tˇku Ý sama streng og kunnu demˇkr÷tum litlar ■akkir fyrir a­ hafa kn˙i­ ß um afs÷gn Nixons og au­mřkingu. Ůar var lag­ur grunnurinn a­ ■eirri ˙lf˙­, sem hefur marka­ samskipti flokkanna tveggja Š sÝ­an og birtist me­al annars Ý ofsˇknum rep˙blikana ß hendur Bill Clinton forseta 1993-2001. Annar bla­ama­ur gekk Ý ■a­ nokkru sÝ­ar a­ svipta hulunni af sekt Nixons og innsigla ni­urlŠgingu hans. Ůa­ var enski sjˇnvarpsma­urinn David Frost. Hann fÚkk Nixon til a­ tala vi­ sig fjˇrum sinnum Ý sjˇnvarpi 1977 gegn rÝflegri grei­slu; Frost lag­i allt undir, jafnvel h˙si­ sitt. ┴ ■essi vi­t÷l horf­i fleira fˇlk en ß­ur haf­i horft ß slÝkt sjˇnvarpsefni. Nixon lÚk sÚr a­ Frost Ý fyrstu ■rj˙ skiptin og hleypti honum varla a­ me­ ˇ■Šgilegar spurningar. Fyrir fjˇr­a og sÝ­asta einvÝgi­ tˇkst Frost a­ grafa upp nřtt skjal, sem kippti fˇtunum undan frambur­i Nixons. Frost tˇkst ■annig Ý lokalotunni a­ sn˙a Nixon ni­ur og fß hann til a­ jßta ß sig l÷gbrot frammi fyrir tugum milljˇna ßhorfenda, ˇvart a­ ■vÝ er virtist. Eftir ■a­ gat engum dotti­ Ý hug a­ leggja tr˙na­ ß frambur­ forsetans fyrrverandi. Hann var gersigra­ur. Ůessa s÷gu rekur enska leikskßldi­ Peter Morgan Ý nřju leikriti, Frost/Nixon, sem var frumsřnt Ý London Ý haust og er ß fj÷lunum Ý New York sem stendur, miki­ drama. Jimmy Carter kallar George W. Bush, n˙verandi ßb˙anda Ý HvÝta h˙sinu, versta forseta landsins fyrr og sÝ­ar. Ůegar ma­urinn, sem hreinsa­i til eftir Nixon og fÚkk fri­arver­laun Nˇbels 2002, fellir slÝkan dˇm um eftirmann sinn Ý embŠtti, er vert a­ leggja vi­ hlustir. Carter reisir sko­un sÝna me­al annars ß ■vÝ, a­ Bush fyrirskipa­i innrßsina Ý ═rak ß upplognum forsendum og sameina­i ■annig svo a­ segja alla heimsbygg­ina Ý megnri and˙­ ß utanrÝkisstefnu BandarÝkjanna. Vandinn er ■ˇ meiri a­ v÷xtum en svo. Stjˇrn Bush hefur innleitt pyntingar ß strÝ­sf÷ngum, h˙n hefur reki­ saksˇknara, sem ■ˇttu ekki nˇgu hallir undir rep˙blikana, ˙r embŠtti og ra­a­ ˇhŠfum flokksm÷nnum Ý mikilvŠg st÷rf ß vegum rÝkisins. Bush forseti lÝkist Nixon a­ ■vÝ leyti, a­ hann er ˇsanns÷gull, illskeyttur og ˇvandur a­ me­ulum. Hann hefur sagt ˇsatt um margt anna­ en strÝ­i­ Ý ═rak, ■ar ß me­al um ßhrif skattalŠkkana ß afkomu rÝkissjˇ­s og skiptingu tekna. Hann er ˇjafna­arma­ur og hŠlist um af ■vÝ. Hvert er vandamßli­: ma­urinn e­a flokkurinn? Ef vandinn vŠri bundinn vi­ Bush sem einstakling, myndi flokkur hans sn˙a vi­ honum bakinu og gera upp sakirnar vi­ hann. Ůß gŠtu gagnrřnendur Bush og stjˇrnar hans au­veldlega teki­ Rep˙blikanaflokkinn Ý sßtt. Ůß myndi stjˇrnmßlalÝf landsins fŠrast Ý betra horf. Margt bendir til ■ess, a­ slÝkt uppgj÷r sÚ ekki Ý vŠndum, a­ minnsta kosti ekki Ý brß­. Ůß berast b÷ndin a­ flokknum, sem fylkir sÚr um svo vondan forseta. Fyrir nokkru kom ß daginn Ý kapprŠ­um ■eirra rep˙blikana, sem keppa n˙ um ˙tnefningu flokksins til forsetaframbo­s 2008, a­ flestir ■eirra sjß ekkert athugavert vi­ Bush forseta og embŠttisfŠrslu hans. Ůeir eru flestir hlynntir pyntingum og lřsa ■eim me­ sřnilegri vel■ˇknun fyrir sjˇnvarpsßhorfendum. Vandi BandarÝkjanna n˙ vir­ist ■vÝ ekki vera bundinn vi­ Bush forseta og nßhir­ina kringum hann. Flokkur hans ■arf a­ gera upp sakirnar vi­ hann og stjˇrnartÝ­ hans. Fullar sŠttir ˙theimta i­run og yfirbˇt.

FrÚttabla­i­, 24. maÝ 2007.


Til baka