Margar vddir mannshugans

Tru mr, lesandi minn gur: g fr til slfrings, ur en g gekk fr essari grein til birtingar. g reyni a vkja helzt aldrei fr eirri reglu a rfra mig vi , sem gerst ekkja til hverju sinni, einkum og ekki szt egar g fjalla um ml, sem liggja langt utan alfaraleiar. N tla g a leyfa mr ann lxus a hugsa upphtt um hagnta slarfri og segja r fr vntri uppgtvun – ef a er uppgtvun – eim vettvangi. Byrjum Mozart. Honum tkst, ea svo er a.m.k. sagt Vn, a sannfra Jsef II Austurrkiskeisara um yfirburi perunnar umfram nnur leikhsverk me eim rkum, a egar einn byrjar a syngja, urfa hinir ekki endilega a htta eins og leikritum. Menn geta sungi saman, sagi Mozart vi keisarann ur og uppvgur og tti vi a, a mannshugurinn getur auveldlega greint margar sngraddir samtmis. etta skilja allir, sem ekkja muninn einsng og fjlradda krsng. Leiklistin gegnum aldirnar hefur hinn bginn hvlt m.a. eirri meginforsendu, a egar einn byrjar a tala, urfa hinir helzt a agna. Krarnir grsku harmleikjunum eru einrma: allir krnum ylja sama texta. Leikhsin ganga enn sem fyrr t fr v sem sjlfsgum hlut, a mannshugurinn geti ekki a nokkru gagni numi nema eina rdd einu, n sngs. g man ekki eftir nokkurri undantekningu fr essari almennu reglu. a ykir vst ekki heldur g latna leikhsinu a lta persnur talast vi rum megin sviinu og arar persnur ssla eitthva – dansa, mjlka, spinna, teja – hlji hinum megin svis, v a a er tali dreifa athygli horfenda, ea svo mun a.m.k. flestum leikstjrum finnast. N ber samt svo vi, a n tkni bregur vonglari birtu etta ml. g frum mnum nokkrar kvikmyndir DVD-diskum, sem veita horfandanum kost a hlusta lran fyrirlestur um myndina um lei og horft er hana. Mig rak rogastanz, egar g ttist komast a v, a perurk Mozarts virast einnig eiga vi um kvikmyndir og hugsanlega me lku lagi um leikhsverk. a er m..o. hgt a fylgjast me samtlum kvikmynd og hla samt um lei fyrirlestur um myndina og hafa gagn og gaman af hvoru tveggja senn. Fullt gagn? a veit g ekki; ar er efinn. Kannski textinn hjlpi. Hva um a, hugurinn virist nema texta tveim rsum einu, ndvert v sem g hafi vinlega gengi t fr sem gefnum hlut. Slfringarnir vinir mnir Hsklanum segja mr, a mli hafi veri kanna fyrir hlfri ld og menn hafi ekki geta greint nema eina rs einu a nokkru gagni. Mr snist, a mli kunni a arfnast frekari skounar. Hugsum okkur svo fellda tilraun. Fyrst er lesinn texti fyrir hp manna, og san er prfa, hversu vel eir skildu textann. rslit prfsins sna vntanlega, a sumir skildu allt og arir skildu nstum allt eins og gengur. San er tilraunin endurtekin me eirri breytingu, a tveir skyldir – ea skyldir – textar eru lesnir samtmis fyrir sama hp, og tilraunadrin eru prfu aftur til a athuga, hvort og hversu vel au skildu textann bum rsum. Kannski skildu au textann annarri rsinni, kannski hvorugri, kannski bum, kannski bara hrafl. Tilgangurinn tilraunarinnar vri einmitt a f r essu skori. annig tti a vera hgt a leggja raunhft mat a me mlingum, a hversu miklu leyti skilningur hlustandans efninu dvn vi a, a mannshugurinn reynir a nema texta tveim vddum senn frekar en einni. San er hgt a athuga riju vddina og annig fram, ef menn vilja, en ngu frlegt fyndist mr – tmstundaslfringnum! – a bera fyrstunni saman niursturnar um eina vdd og tvr. Hva fyndist r? Menn sj margt senn eins og allir vita af eigin raun. Gangi maur inn hs, ar sem hann hefur aldrei komi ur, getur hann eigi a sur augabragi lst einstkum atrium msu af v, sem fyrir augu hans ber: blmi glugga, mynd vegg o.m.fl. Margir lesa einmitt me essu lagi: eir lesa me v a gleypa sig blasurnar svo a segja heilu lagi frekar en a lesa textann fr ori til ors, og eir lesa hratt fyrir viki og fljga gegnum bkur og bl eins og ekkert s. Eru augun okkur a essu leyti frbrugin eyrunum? Er munurinn kannski minni en menn hafa haldi? Hvaa skoun tli Jsef II hefi haft mlinu? Meira nst? Nei, varla. Kannski seinna. Vi sjum til.

Frttablai, 22. september 2005.


Til baka