Vištal ķ Morgunblašinu 21. febrśar 1999.

 

Gjaldeyrisforšinn ķ sögulegu lįgmarki

Žorvaldur Gylfason, prófessor viš Hįskóla Ķslands, segir ljóst aš mikil žensla sé ķ žjóšarbśskapnum. Hana megi m.a. marka af žvķ, aš śtlįn bankakerfisins hafi aukist mjög hratt sķšustu mįnuši.

,,Ašrar peningastęršir, eins og t.d. peningamagn ķ umferš, hafa einnig aukist mjög hratt. Vaxtarhraši helstu peningastęrša er frį 15% og allt upp ķ 30% sķšustu 12 mįnuši. Žaš er hętt viš žvķ aš svo mikil peningažensla geti kynt undir veršbólgu žegar frį lķšur.”

Žorvaldur segir aš hafa žurfi ķ huga, aš samkeppni hafi haršnaš talsvert į Ķslandi eins og ķ öšrum löndum og svigrśm kaupmanna og annarra til veršhękkana sé aš sama skapi minna en įšur. ,,Fyrir nokkrum įrum hefši žaš veriš nokkurn veginn sjįlfgefiš aš svo mikil peningažensla leiddi til aukinnar veršbólgu innan nokkurra mįnaša eša missera, en žaš hefur ekki gerst enn,“ segir hann. ,,Samt skyldu menn ekki ganga śt frį žvķ sem gefnum hlut aš samkeppnin sé oršin svo hörš aš žeim stafi engin hętta af peningaženslunni, heldur er hęttan žvert į móti umtalsverš aš minni hyggju.”

Andvaraleysi stjórnvalda

Žorvaldur segir hęttuna ekki ašeins bundna viš peningažróunina, heldur einnig andvaraleysi stjórnvalda. ,,Ženslumerki af žessu tagi eru sérstaklega hęttuleg žegar kosningar eru ķ nįnd, žvķ aš žį er vilji stjórnvalda til aš višurkenna veikleika ķ hagstjórninni meš allra minnsta móti. Góšęriš nś, eins og önnur sem viš höfum gengiš ķ gegnum allan lżšveldistķmann, byrgir mönnum sżn. Žeir ofmetnast og taka žvķ ekki fullt mark į višvörunum Sešlabanka, annarra innlendra ašila, eša erlendra efnahagsstofnana, sem fjalla um ķslensk mįl.”

Žorvaldur segir aš gjaldeyrisforši Ķslendinga sé ķ sögulegu lįgmarki. ,,Undanfarin įr hefur veriš tališ ešlilegt aš gjaldeyrisforši Sešlabankans dygši til aš standa straum af innflutningi til landsins ķ žrjį eša fjóra mįnuši. Ķ OECD-löndum er višmišunin yfirleitt sś, ašgjaldeyrisforšinn žurfi aš duga fyrir a.m.k. žriggja mįnaša innflutningi. Žessi žriggja mįnaša višmišun hefur veriš eins konar gólf undir gjaldeyrisforšann, einnig hér heima. Nś er svo komiš, aš gjaldeyrisforši okkar dugir ašeins fyrir tveggja mįnaša innflutningi. Hann er kominn nišur fyrir vištekin öryggismörk. Ķ góšęri ętti gjaldeyrisforšinn aš vera meiri en ķ hallęri. Rżrnun foršans mišaš viš innflutning er til marks um žaš andvaraleysi, sem mér finnst einkenna afstöšu stjórnvalda um žessar mundir. Žau berja sér į brjóst og segja aš allt sé ķ himnalagi, en svo er žó ekki aš minni hyggju. Žegar foršinn er oršinn svo naumur geta spįkaupmenn séš sér hag ķ žvķ aš kaupa gjaldeyri ķ stórum stķl til žess eins aš geta selt hann aftur ef gengiš fellur. Einn höfuštilgangurinn meš žvķ aš eiga myndarlegan gjaldeyrisforša ķ Sešlabankanum er einmitt aš draga śr freistingu spįkaupmanna til aš reyna slķk įhlaup.”

 Of lķtil fyrirhyggja ķ fjįrlagagerš

Žorvaldur segir of mikiš sagt aš efnahagslķfiš žoli engin įföll, en višnįmsžrótturinn sé žó minni en hann ętti aš vera aš réttu lagi. ,,Auk žess er enn viš żmsa veikleika aš etja ķ rķkisfjįrmįlum žvķ aš naušsynlegur uppskuršur og skipulagsbreytingar hafa lįtiš į sér standa į žeim vettvangi. Žar hef ég ašallega ķ huga mįl mįlanna, veišigjald af einhverju tagi, sem myndi skapa svigrśm til aš bśa svo um hnśtana ķ rķkisbśskapnum aš okkur stęši miklu minni ógn af ženslu og veršbólgu – og nęstu nišursveiflu – en ella.”

Fyrirhyggja ķ fjįrlagagerš er of lķtil, aš mati prófessorsins. ,,Viš nśverandi kringumstęšur ętti rķkissjóšur aš sżna myndarlegan afgang. En žvķ er ekki aš heilsa. Žaš į einnig viš um sveitarfélögin, sem halda įfram aš safna skuldum. Góšęriš hefur fyllt menn falskri öryggiskennd. Žetta hefur gerst hvaš eftir annaš undangengna įratugi, og įstandiš vęri tryggara nś ef viš hefšum lęrt meira af mistökum fyrri įra.”

Į sķšasta įri og įriš 1977 spįšu żmsir sérfręšingar ofženslu, en sś spį ręttist ekki. ,,Hśn ręttist aš vķsu til hįlfs, žvķ aš višskiptahallinn hefur veriš svo mikill, aš skuldasöfnun žjóšarinnar ķ śtlöndum er aftur komin į fulla ferš. Žaš er į hinn bóginn alveg rétt, aš veršbólga hefur ekki aukist. Skżringin į žvķ er sumpart aukin samkeppni. Ég hef hins vegar veriš žeirrar skošunar og er enn, aš viš séum ekki bśin aš snśa veršbólguna endanlega nišur. Feysknir innvišir gamla veršbólgužjóšfélagsins eru flestir enn į sķnum staš. Žar į ég t.d. viš śrelt skipulag į vinnumarkaši og einnig ķ bankamįlum. Enn sem fyrr hafa fįeinir menn ķ forystusveit verklżšsfélaganna og vinnuveitenda žaš ķ hendi sinni aš knżja kauplag upp į viš meš gamla laginu, ef žį lystir.Og enn sem fyrr rįša stjórnmįlamenn lögum og lofum ķ bönkum. Žessu śrelta fyrirkomulagi fylgir m.a. hętta į žvķ aš veršbólgan taki sig upp aftur. Žaš hefši žurft aš nota uppsveifluna ķ efnahagslķfinu aš undanförnu til aš rįšast ķ löngu tķmabęrar skipulagsbreytingar, gera Sešlabankann sjįlfstęšari innan stjórnkerfisins eins og gert hefur veriš ķ nįlęgum löndum, bęta bankakerfiš til muna og gefa markašsöflunum lausari taum į vinnumarkaši fyrir nś utan žį knżjandi naušsyn sem ber til žess aš taka landbśnašinn og sjįvarśtveginn af beinu og óbeinu rķkisframfęri įn frekari tafar. Žaš er erfišara aš gera róttękar breytingar af žessu tagi ķ hallęri en góšęri. Lélegt tķmaskyn er einn versti óvinur Ķslands.”

Ragnhildur Sverrisdóttir tók vištališ.


Til baka