Menntun borgar sig - e­a hva­?

Reynslan utan ˙r heimi sřnir, a­ laun standa jafnan Ý beinu sambandi vi­ menntun. Og ■annig ß ■a­ a­ vera a­ ÷­ru j÷fnu, ■vÝ a­ menntun eykur afk÷st. HÚr heima eru ■vÝ mi­ur engar haldbŠrar t÷lur til um samhengi menntunar og launa yfir l÷ng tÝmabil, en ■ˇ eru til athyglisver­ar t÷lur um eitt ßr, 1996. Ůessar t÷lur eru birtar Ý skřrslu FÚlagsvÝsindastofnunar Hßskˇla ═slands, Kj÷r ═slendinga: Efnahagur einstaklinga og fj÷lskyldna 1996 (ReykjavÝk 1997, h÷fundur: Karl Sigur­sson). ŮŠr vir­ast sta­festa ■a­, sem vi­ ■ekkjum a­ utan: a­ menntun borgar sig.


Laun og menntun

Mynd 1 sřnir, a­ starfsmenn me­ hßskˇlaprˇf h÷f­u a­ jafna­i helmingi (■.e. 50%) hŠrri laun ß vinnustund en starfsmenn me­ grunnskˇlaprˇf e­a minna. Ůessar t÷lur nß a­ vÝsu ekki yfir ■ann kostna­, einkum endurgrei­slu nßmslßna og vinnutekjutap, sem leggst ß ■ß, sem ganga menntaveginn. ŮŠr endurspegla ekki heldur tekjuj÷fnunarßhrif skatta- og tryggingakerfisins. Ůetta ■ř­ir, a­ Švitekjumunurinn ß hßskˇlam÷nnum og hinum a­ greiddum sk÷ttum og skyldum er minni en myndin sřnir, en hann hverfur ■ˇ ekki nŠstum allur nema Ý einst÷kum hˇpum. Ůeir, sem hafa loki­ hßskˇlaprˇfi, eru um sj÷ttungur af ˙rtakinu, en ■eir, sem hafa grunnskˇlamenntun e­a minna, eru nŠstum tvisvar sinnum fleiri, e­a um ■ri­jungur af ˙rtakinu. Laun fylgja menntun stig af stigi me­ a­eins einni undantekningu: i­nnßm e­a vÚlstjˇramenntun gefur Ývi­ meira Ý a­ra h÷nd en bˇklegt framhaldsnßm, ■ˇtt sÝ­ar nefnda nßmi­ sÚ yfirleitt lengra.

wpe5.jpg (34221 bytes)

Me­ ■essum t÷lum er samt ekki ÷ll sagan s÷g­. Sama skřrsla greinir frß ■vÝ, a­ sjˇmenn eru tekjuhŠsta starfsstÚttin ß ═slandi: ■eir h÷f­u hŠrra kaup (970 kr.) ß hverja vinnustund 1996 en stjˇrnendur og atvinnurekendur (963 kr.) og sÚrfrŠ­ingar (836 kr.), a­ ekki sÚ tala­ um i­na­armenn (733 kr.), skrifstofufˇlk (695 kr.), verkafˇlk (571 kr.) og bŠndur (370 kr.). Auk ■ess vinna sjˇmenn yfirleitt lengsta vinnuviku, svo a­ launaforskot ■eirra ß a­rar stÚttir ver­ur ■ß enn meira tÝmalaunamunurinn.

Ůessar t÷lur eiga vi­ um allt vinnandi fˇlk. SÚ ß hinn bˇginn a­eins teki­ mi­ af fullvinnandi fˇlki, ■.e. ■eim, sem vinna 35 stundir ß viku e­a meira, ■ß lenda sjˇmenn Ý ÷­ru sŠti ß eftir stjˇrnendum og atvinnurekendum, en sÚrfrŠ­ingar eru ■ß Ý ■ri­ja sŠti.

Af ■essu ÷llu vir­ist mega draga ■ß ßlyktun, a­ menntun borgi sig yfirleitt ß ═slandi ekki sÝ­ur en Ý ÷­rum l÷ndum, enda ■ˇtt miklar tekjur Ý sjßvar˙tvegi skekki myndina talsvert hÚr heima. Nßnari athugun mun vonandi lei­a Ý ljˇs, hvort ■essi ni­ursta­a reynist rÚtt, ■egar til lengdar lŠtur. HÚr er ■ˇ ef til vill ekki allt sem sřnist, svo sem um ver­ur fjalla­ Ý annarri grein um launamun og menntun.

 

Misskipting menntunar

Vi­ ═slendingar verjum a­eins um 5% af ■jˇ­arframlei­slu okkar til menntamßla, ß me­an frŠndur okkar annars sta­ar ß Nor­url÷ndum verja 7-8% ■jˇ­arframlei­slu sinnar Ý sama skyni (t÷lurnar eru frß 1996; sjß grein mÝna ,,Menntun, menntun, menntun” hÚr Ý VÝsbendingu 9. j˙lÝ 1999). Ůar fyrir utan er menntun okkar ═slendinga misskipt ß milli landshluta.

Mynd 2 sřnir, a­ hlutfall ■eirra, sem loki­ hafa hßskˇlaprˇfi, er langhŠst Ý ReykjavÝk, Reykjanesi og Nor­urlandi eystra, e­a um e­a yfir 20% vinnandi fˇlks. Hlutfall hßskˇlamanna er miklu lŠgra Ý ÷­rum landshlutum, e­a frß 15% ß Vestfj÷r­um ni­ur Ý 6% ß Vesturlandi og Nor­urlandi vestra. Myndin sřnir einnig, a­ hlutfall ■eirra, sem hafa grunnskˇlamenntun e­a minna, er lŠgst Ý ReykjavÝk og ß Reykjanesi og Nor­urlandi eystra, e­a um 30% af mannafla e­a tŠplega ■a­. Hlutfall ■eirra, sem minnsta menntun hafa, er ß hinn bˇginn miklu hŠrra annars sta­ar ß landinu, og fer yfir 40% af mannafla ß Nor­urlandi vestra og Austurlandi.

wpe8.jpg (41089 bytes)

Skipting mannaflans Ý starfsstÚttir endurspeglar misskiptingu menntunarinnar. BŠndur eru tilt÷lulega flestir ß Nor­urlandi vestra og Su­urlandi og sjˇmenn ß Vesturlandi og Austurlandi. ═ ■essum fjˇrum kj÷rdŠmum eru hlutfallslega fŠstir sÚrfrŠ­ingar og kennarar. ═ ReykjavÝk eru engir bŠndur, og sjˇmenn eru langt innan vi­ 1% af mannafla, og Ý Reykjanesi eru bŠndur og sjˇmenn um 3% af mannaflanum. Ůarna, ■.e. ß su­vesturhorni landsins, eru aftur ß mˇti tilt÷lulega flestir sÚrfrŠ­ingar og kennarar, e­a 15% mannaflans Ý ReykjavÝk og 13% ß Reykjanesi -- auk Nor­urlands eystra, ■ar sem sÚrfrŠ­ingar og kennarar eru 17% af mannaflanum og bŠndur og sjˇmenn 13%. Ůessar t÷lur eru einnig teknar ˙r ofan nefndri skřrslu FÚlagsvÝsindastofnunar Hßskˇlans.

 

TvŠr spurningar

Ůessar upplřsingar vekja upp tvŠr ßleitnar spurningar.

Reynslan utan ˙r heimi sřnir, a­ gˇ­ menntunartŠkifŠri heima fyrir og fj÷lbreytt atvinnulÝf eru langbezta lei­in til a­ halda unga fˇlkinu heima. Ůetta ß jafnt vi­ um ═sland Ý samfÚlagi ■jˇ­anna og um landsbygg­ina og sambřli hennar vi­ ■Úttbřliskjarnann ß su­vesturhorni landsins.

 

VÝsbending, 25. febr˙ar 2000.


Myndirnar a­ ofan er einnig a­ finna ß krÝtart÷flunni (sjß myndir 31 og 32).

Aftur heim