Milli steins og sleggju

Eftir bankahruni­ Ý oktˇber 2008 leit Al■jˇ­agjaldeyrissjˇ­urinn svo ß, a­ ■a­ ■yrfti ekki a­ taka efnahagslÝfi­ Ý landinu nema tv÷ ßr a­ komast aftur ß rÚttan kj÷l. Ůessi ßlyktun var a­ vÝsu Ý bjartsřnna lagi, ■ˇtti mÚr ■ß, en h˙n var reist ß vandlegri sko­un sÚrfrŠ­inga sjˇ­sins ß tiltŠkum g÷gnum. Ein lykilforsendan, sem Se­labanki ═slands bjˇ sjˇ­num Ý hendur, var, a­ erlendar skuldir ■jˇ­arb˙sins Ý ßrslok 2009 myndu nema 160 prˇsentum af landsframlei­slu a­ loknum grÝ­arlegum afskriftum ß skuldum g÷mlu bankanna vi­ erlenda lßnardrottna. Afskriftirnar voru taldar nema um fimmfaldri landsframlei­slu. Sjˇ­urinn taldi, a­ landsframlei­sla myndi standa Ý sta­ 2010 og taka sÝ­an a­ vaxa aftur 2011 og eftirlei­is um 4 prˇsent ß ßri, sem er mikill v÷xtur Ý s÷gulegu samhengi.

Ůessar vonir brug­ust. Til ■ess liggja řmsar ßstŠ­ur, ■ˇtt hÚr ver­i lßti­ duga a­ tilgreina ■rjßr.

═ fyrsta lagi reyndust t÷lur Se­labankans um erlendar skuldir ■jˇ­arb˙sins alvarlega vanmetnar. N˙ eru skuldirnar taldar hafa numi­ 307 prˇsentum af landsframlei­slu Ý ßrslok 2009, ekki 160 prˇsentum. Se­labankinn vanmat me­ ÷­rum or­um skuldirnar um nŠstum helming. Ůetta vanmat ß skuldunum Ý upphafi hefur sett strik Ý reikninginn me­ ■vÝ a­ auka til muna ßhyggjur manna af skulda■oli ■jˇ­arb˙sins, svo sem skiljanlegt er, og tefja ■annig fyrir lausn IceSave-mßlsins.

═ annan sta­ hÚtu stjˇrnv÷ld ■vÝ vi­ ger­ efnahagsߊtlunarinnar me­ fulltingi AGS Ý nˇvember 2008, a­ ■au myndu leysa ßgreininginn vi­ Breta og Hollendinga um IceSave-skuldbindingarnar. Ůetta fyrirheit var hluti af skriflegri viljayfirlřsingu rÝkisstjˇrnarinnar og Se­labankans. Ljˇst mßtti vera, a­ stu­ningur AGS og Nor­urlanda vi­ ߊtlunina gŠti reynzt vera hß­ur ■vÝ, a­ ■etta heit yr­i efnt, enda hafa stjˇrnv÷ld statt og st÷­ugt sagt, a­ ■au myndu standa vi­ skuldbindingar rÝkisins erlendis. SlÝkar yfirlřsingar stjˇrnvalda eru bindandi a­ ■jˇ­arÚtti eins og Ragnhildur Helgadˇttir prˇfessor hefur bent ß. RÝkisstjˇrnin stˇ­ fyrir sitt leyti vi­ heiti­, en h˙n reyndist ekki hafa meiri hluta Al■ingis a­ baki sÚr fyrr en fimmtßn mßnu­um eftir hrun. Og ■ß kaus forseti ═slands a­ grÝpa fram fyrir hendurnar ß Al■ingi lÝkt og Al■ingi haf­i gripi­ fram fyrir hendurnar ß rÝkisstjˇrninni sumari­ 2009. N˙ stefnir mßli­ Ý strand Ý ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu. ═ ■ri­ja lagi ■ykir m÷rgum ■a­ ekki bo­legt a­ ■urfa sem skattgrei­endur a­ axla ■ungar kva­ir fram Ý tÝmann af v÷ldum afglapa og hugsanlegra l÷gbrota Ý einkabankarekstri, ß me­an s÷kudˇlgarnir hafa ekki enn veri­ dregnir til ßbyrg­ar a­ l÷gum og stjˇrnv÷ld sřna ■vÝ mßli nŠsta lÝtinn ßhuga. ┴hugaleysi­ kann a­ helgast af ■vÝ, a­ bankarnir og skyld fyrirtŠki dŠldu fÚ Ý ■rjß af fjˇrum stŠrstu stjˇrnmßlaflokkunum, svo sem RÝkisendursko­un hefur n˙ upplřst. Eitt er a­ fella sig ˙r fjarlŠg­ vi­ sta­festingu Al■ingis ß erlendum skuldbindingum. Anna­ mßl, finnst m÷rgum, er a­ lßta bjˇ­a sÚr inn Ý kj÷rklefa til a­ sta­festa gerninginn me­ atkvŠ­i sÝnu. Auk ■ess henta hvorki skuldamßl nÚ samningar vi­ erlend rÝki til ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu, og IceSave-mßli­ er hvort tveggja Ý senn.

Strandi IceSave-mßli­ Ý ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slunni Ý febr˙ar e­a marz, munu Nor­url÷ndin nŠstum ÷rugglega hŠtta fjßrstu­ningi sÝnum vi­ ═sland, enda ver­a ˙rslitin t˙lku­ ■ar sem svo, a­ v÷flur sÚu ß ═slendingum frammi fyrir bindandi skuldbindingum ═slands vi­ ÷nnur l÷nd. Fari svo, mun AGS ■ß anna­hvort einnig ■urfa a­ draga sig Ý hlÚ og skilja landi­ eftir ß berangri, ■ar e­ sjˇ­urinn mß ekki samkvŠmt reglum rei­a fram meira fÚ en hann hefur ■egar bo­i­, e­a bjˇ­a fram stu­ning vi­ nřja ߊtlun me­ sřnu harkalegri a­ger­um Ý fjßrmßlum rÝkisins en n˙ standa fyrir dyrum. Ůß har­nar ß dalnum. Hafni stjˇrnv÷ld slÝku bo­i, munu ■au lÝklega telja sig nau­beyg­ a­ grÝpa til g÷mlu rß­anna, hleypa ver­bˇlgunni ß skri­ me­ hjßlp Se­labankans ßn ver­tryggingar og leggja til atl÷gu vi­ lÝfeyrissjˇ­ina, ■ˇtt ■eir eigi a­ heita eign lÝfeyris■ega. HŠtti rÝkisstjˇrnin vi­ a­ halda ■jˇ­aratkvŠ­agrei­sluna, ver­ur h˙n s÷ku­ um a­ brjˇta stjˇrnarskrßna lÝkt og 2004.

StjˇrnmßlastÚttin hefur stefnt endurreisn efnahagslÝfsins Ý vo­a. Fyrir hßlfu ÷­ru ßri virtist sem kreppan yr­i skammvinn, en n˙ er hŠtta ß ■ungum afturkipp og upplausn. RÝkisstjˇrnin, Al■ingi og forseti ═slands bera ■unga ßbyrg­ ß ■eirri st÷­u, sem n˙ er komin upp. Ůetta ■urfti ekki a­ fara svona. Ůjˇ­in getur gripi­ Ý taumana, nema h˙n kjˇsi heldur a­ steypa sÚr fram af hengifluginu.

 

 

FrÚttabla­i­, 21. jan˙ar 2010.

Til baka