Myntbandal÷g nŠr og fjŠr

Al■ingi mun brß­lega afgrei­a ■ingsßlyktunartill÷gu rÝkisstjˇrnarinnar um, a­ ═sland sŠki um a­ild a­ Evrˇpusambandinu og b˙ist til a­ taka upp evruna sem l÷geyri ß ═slandi. Margt bendir til, a­ meiri hluti Al■ingis sÚ hlynntur till÷gunni. Reynist ■a­ rÚtt, hafa mikil umskipti ßtt sÚr sta­. Allar g÷tur sÝ­an mŠlingar hˇfust fyrir um tuttugu ßrum hafa sko­anakannanir yfirleitt bent til, a­ meiri hluti ■jˇ­arinnar vŠri hlynntur a­ild ═slands a­ ESB, en Al■ingi var andvÝgt a­ild. Ůessa ■vers÷gn mßtti hafa til marks um misvŠgi atkvŠ­a eftir b˙setu. Ůjˇ­in vildi eitt og ■ingi­ anna­, enda spegla­i ■ingi­ ekki ■jˇ­arviljann til fulls. Hver kjˇsandi ß landsbygg­inni haf­i allt a­ ■vÝ fjˇrfaldan atkvŠ­isrÚtt ß vi­ ReykjavÝk og nßgrenni. Af ■essu misvŠgi helga­ist tillagan um, a­ a­ild ═slands a­ ESB yr­i ˙tkljß­ Ý ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu, ■ar sem hver kjˇsandi grei­ir eitt atkvŠ­i. SlagsÝ­an ß kj÷rdŠmaskipaninni hefur smßm saman minnka­, svo a­ n˙ er munurinn ß atkvŠ­avŠgi eftir landshlutum ekki nema tv÷faldur Ý mesta lagi. Ůa­ kann a­ duga til a­ tryggja samhljˇm ■ings og ■jˇ­ar Ý Evrˇpumßlinu. Reynslan mun skera ˙r ■vÝ. R÷kin fyrir uppt÷ku evrunnar hafa veri­ rakin Ý ■aula. Krˇnan hefur sÝ­an 1939 veikzt um 99,95 prˇsent gagnvart d÷nsku krˇnunni. Danir hafa stjˇrna­ peningamßlum sÝnum af talsver­ri festu, ˇlÝkt ═slendingum. Danir gengu Ý ESB 1972, en ■eir hafa ekki enn kosi­ a­ taka upp evruna. ═ reynd nota Danir ■ˇ evruna me­ ■vÝ a­ halda gengi d÷nsku krˇnunnar blřf÷stu vi­ evruna me­ bakstu­ningi Se­labanka Evrˇpu. Danska krˇnan er ■vÝ formsatri­i. LÝklegt vir­ist, a­ Danir taki upp evruna fyrr en sÝ­ar. Ůegar Finnar og SvÝar gengu hli­ vi­ hli­ inn Ý ESB 1995, ßkvß­u Finnar a­ taka upp evruna, ■egar h˙n kŠmi til skjalanna, og ger­u ■a­, en SvÝar h÷fnu­u evrunni Ý ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu 2003. Efnahags■rˇun Ý Finnlandi og SvÝ■jˇ­ hefur veri­ ß■ekk frß 1995, svo a­ sumum sřndist, a­ evran gŠti varla skipt ■essi l÷nd miklu mßli. N˙ blasir nřr veruleiki vi­. Gengi sŠnsku krˇnunnar hefur a­ undanf÷rnu falli­ um fjˇr­ung. Gengisfalli­ hefur gert SvÝum kleift a­ nß til sÝn vi­skiptum af D÷num og Finnum, sem ■ykir ekki miki­ koma til samst÷­unnar af hßlfu SvÝa. Finnar lÝta ß st÷­ugt ver­lag Ý Evrˇpu sem sameiginlegt verkefni ESB-landanna og ß SvÝa sem laumufar■ega. Ătla mß, a­ gengisfall sŠnsku krˇnunnar kyndi undir ver­bˇlgu Ý SvÝ■jˇ­, og ■ß mun lÝklega koma Ý ljˇs, svo sem vŠnta mßtti, a­ ver­bˇlgan ver­ur meiri Ý SvÝ■jˇ­ en Ý Finnlandi. Er reglan ˇbrig­ul? Hafa myntbandalagsl÷nd alls sta­ar og Švinlega hemil ß ver­bˇlgu umfram l÷nd me­ eigin gjaldmi­la? Svari­ er nei. Evrulandi­ ═rland hefur til dŠmis b˙i­ vi­ nokkru meiri ver­bˇlgu sÝ­ustu ßr en Noregur og Sviss utan evrusvŠ­isins. Eigi a­ sÝ­ur eru r÷kin a­ baki reglunnar břsna sterk: l÷nd, sem leggja eigin mynt til hli­ar, afsala sÚr me­ vitund og vilja rÚttinum til a­ fella gengi­ me­ gamla laginu og hleypa ver­bˇlgu ■annig ß skri­. En ver­bˇlga ß sÚr řmsar uppsprettur a­rar en gengisfall, svo a­ reglan er ekki einhlÝt.   Hvernig hefur reglan reynzt Ý ÷­rum heimshlutum? L÷ndin Ý AfrÝku sunnan Sahara eru 47. Af ■eim tilheyra ßtjßn tveim myntbandal÷gum, hin 29 standa utan bandalaga. Af ■essum 29 skera ■rj˙ l÷nd sig ˙r vegna mikillar ver­bˇlgu: Angˇla, Kongˇ og Simbabve. Ver­bˇlgan Ý Angˇlu hefur a­ me­altali veri­ 600 prˇsent ß ßri frß 1960 og Ý Kongˇ r÷sklega 800 prˇsent, en sÝ­ustu ßr hefur ver­bˇlgan Ý bß­um l÷ndum veri­ mun minni. Simbabve er kapÝtuli ˙t af fyrir sig, ■vÝ a­ ■ar nß­i ˇ­aver­bˇlga a­ grafa um sig. Eitt egg kosta­i fyrir ßri 50 milljar­a Simbabvedollara, svo a­ n˙ hefur rÝkisstjˇrnin ■ar ßkve­i­ a­ taka upp su­ur-afrÝska randi­ vi­ hli­ dollarans. Ekkert ■essara landa hef­i komizt upp me­ svo mikla ver­bˇlgu innan myntbandalags, ■ar e­ ÷nnur a­ildarl÷nd hef­u sett ■eim stˇlinn fyrir dyrnar. SÚu ver­bˇlgul÷ndin ■rj˙, Angˇla, Kongˇ og Simbabve, tekin ˙t fyrir sviga, kemur Ý ljˇs, a­ me­alver­bˇlga Ý ■eim 26 AfrÝkul÷ndum, sem standa utan myntbandalaga, hefur a­ jafna­i veri­ ßtjßn prˇsent ß ßri frß 1960 eins og hÚr heima. Me­alver­bˇlgan Ý myntbandalagsl÷ndunum ßtjßn hefur veri­ mun minni, e­a ßtta prˇsent ß ßri. Til ■ess var leikurinn ger­ur. Ůessi ßtjßn AfrÝkul÷nd komu sÚr saman um sameiginlegar myntir til a­ beygja sig undir hinn gagnkvŠma aga, sem sameiginleg stjˇrn peningamßla felur Ý sÚr.

FrÚttabla­i­, 28. maÝ 2009.


Til baka