Meš nęrri tóman tank

Rķkissjóšur tók um daginn nżtt 90 milljarša króna lįn ķ śtlöndum. Žetta er mikiš fé. Fjįrhęšin jafngildir įtta prósentum af landsframleišslu, og žaš gerir 1,2 milljónir króna į hverja fjögurra manna fjölskyldu ķ landinu. Lįntakan sętir tķšindum ķ ljósi žess, aš rķkissjóšur hefur frį įrinu 1995 endurgreitt žrjį fjóršu hluta erlendra skulda rķkisins  mišaš viš landsframleišslu. Hlutfall erlendra skulda rķkisins af landsframleišslu lękkaši śr 28 prósentum 1995 ķ įtta prósent 2005. Žaš var vel af sér vikiš aš nota langvarandi góšęri til aš vinda ofan af gömlum skuldum. Skuldir rķkisins hafa žvķ minnkaš, žótt erlendar skuldir žjóšarbśsins ķ heild aš einkageiranum meštöldum hafi rokiš upp ķ įšur óžekktar hęšir, einkum skuldir bankanna og višskiptavina žeirra og einnig skuldir Landsvirkjunar, sem eru ekki taldar meš skuldum rķkisins. En nś hefur rķkissjóšur vent kvęši sķnu ķ kross meš žvķ aš tvöfalda erlendar skuldir rķkisins aftur į einu bretti mišaš viš landsframleišslu. Til hvers? Svariš er: til aš styrkja gjaldeyrisforšann. Sešlabankinn geymir gjaldeyrisforša til žess aš tryggja, aš Ķslendingar geti stašiš tķmanleg skil į fjįrskuldbindingum sķnum viš śtlendinga. Hvar fęr bankinn foršann? Sešlabankinn byggir foršann upp meš žvķ aš kaupa gjaldeyri į innlendum markaši eša meš erlendri lįntöku eins og nś var gert. Žegar vel gengur ķ efnahagslķfinu, streymir erlendur gjaldeyrir inn ķ landiš, og foršinn vex aš svo miklu leyti sem innflutningur į vörum og žjónustu og fjįrfestingar Ķslendinga ķ śtlöndum rżra ekki foršann į móti. Góš og gętileg hagstjórn śtheimtir, aš gjaldeyrisforši sešlabankans aukist ķ góšęri, svo aš stjórnvöld hafi žį svigrśm til aš ganga į foršann ķ hallęri. Žannig fer hagsżnt fólk aš viš heimilisreksturinn og rekstur fyrirtękja: žaš leggur fé til hlišar ķ feitum įrum til aš létta sér lķfiš, žegar haršnar į dalnum. Sešlabanki meš of nauman gjaldeyrisforša er eins og bķll meš nęrri tóman tank og sprungiš varadekk: bķlstjórinn og faržegar hans eiga žį žaš į hęttu aš komast ekki į leišarenda. Hvaš žarf gjaldeyrisforšinn aš vera mikill? Yfirleitt er viš žaš mišaš, aš foršinn dugi fyrir innflutningi į vörum og žjónustu ķ žrjį mįnuši aš minnsta kosti, helzt fjóra, fimm eša sex. Jafnframt mį gjaldeyrisforšinn helzt ekki vera minni aš vöxtum en erlendar skammtķmaskuldir žjóšarbśsins. Sķšari višmišunin helgast af žvķ, aš ķ sešlabankanum žarf aš vera til nęgur gjaldeyrir til aš endurgreiša allar erlendar skammtķmaskuldir ķ einu vetfangi, ef svo illa fęri og ólķklega, aš erlendir lįnardrottnar kipptu aš sér hendinni og krefšust allir sem einn endurgreišslu į śtistandandi skammtķmaskuldum ķ staš žess aš velta žeim įfram. Ef gjaldeyrisforšinn hrekkur ekki fyrir skyndilegri endurgreišslu skammtķmaskulda, ef į žyrfti aš halda, lenda lįnin ķ vanskilum. Skuldunautarnir neyšast žį sumir til aš setja eignir sķnar į śtsölu, gengi gjaldmišilsins fellur og einnig gengi hlutabréfa. Einmitt žetta geršist ķ nokkrum Asķulöndum 1997, žótt fįir sęju žaš fyrir. Fram aš žeim tķma var fyrri kvaršinn einn yfirleitt lįtinn duga, žaš er višmišunin viš žriggja mįnaša innflutning, en nś žykjast menn vera reynslunni rķkari og horfa einnig til erlendra skammtķmaskulda. Lįntaka rķkissjóšs um daginn dugir til aš lyfta gjaldeyrisforša sešlabankans upp fyrir vištekiš lįgmark į fyrri kvaršann, sem lżst var aš framan, žaš er upp fyrir andvirši innflutnings į vörum og žjónustu ķ žrjį mįnuši. Lįntakan dugir į hinn bóginn hvergi nęrri til aš koma gjaldeyrisforšanum upp fyrir vištekiš lįgmark į sķšari kvaršann, žvķ aš erlendar skammtķmaskuldir žjóšarbśsins hafa vaxiš ört aš undanförnu. Žęr nįmu um mitt žetta įr 85 prósentum af landsframleišslunni. Rķkissjóšur žyrfti aš taka mörg risalįn til višbótar til aš koma gjaldeyrisforšanum upp fyrir erlendar skammtķmaskuldir, og til žess hefur rķkisstjórnin ekki svigrśm. Hśn hefur ekki bolmagn til aš bęgja frį hęttunni į žvķ, aš spįkaupmenn geri įhlaup į krónuna og felli gengi hennar. Žetta atriši vegur žungt ķ hugum margra žeirra, sem telja, aš žaš sé of dżrt og kosti of mikiš umstang aš verja smįmynt eins og krónuna fyrir sviptivindum gjaldeyrisvišskiptanna śti ķ heimi og dagar hennar hljóti žvķ aš vera taldir. Fari svo, hlżtur evran aš leysa krónuna af hólmi.

Fréttablašiš, 7. desember 2006.


Til baka