Dżrt bensķn er blessun

Žaš er freistandi fyrir žjóšir, sem bśa aš gjöfulum olķulindum, aš śtvega sjįlfum sér ašgang aš ódżru eldsneyti. Og žaš gera žęr flestar. En žetta er samt ósišur, žvķ aš olķu, sem seld er į kostnašarverši heima fyrir, vęri aš öšrum kosti hęgt aš selja erlendis viš hęrra verši, ž.e. heimsmarkašsverši. Orkusala viš kostnašarverši heima fyrir frekar en viš heimsmarkašsverši jafngildir žvķ nišurgreišslu eldsneytis. Ef karlarnir, sem róa til fiskjar snemma į morgnana frį Ęgisķšunni ķ Reykjavķk, seldu fiskinn į kostnašarverši, vęru žeir aš fleygja veršmętum. Žeir taka heldur heimsmarkašsverš fyrir fiskinn.

Nišurgreišsla eldsneytis ķ olķulöndum er hvorki réttlįt né hagkvęm. Hśn mismunar mönnum af handahófi og sólundar veršmętum. Mismununin felst ķ žvķ, aš nišurgreišsla eldsneytis bitnar į žeim, sem hefšu kosiš aš verja ašstošinni öšruvķsi, hefši hśn t.d. veriš reidd fram ķ reišufé frekar en ķ frķšu. Sóunin felst ķ žvķ, aš nišurgreišslan freistar manna til aš brenna of miklu eldsneyti, žyngir umferš og mengar andrśmsloftiš. Ķ Moskvu aka menn langar leišir til žess eins aš kaupa sér eldspżtur, svo aš andrśmsloftiš angar af ódżru bensķni: žeir lįta eldavélarnar ganga į nóttunni, žaš tekur žvķ ekki aš slökkva, og annaš er eftir žvķ. Rśssar eru samt aš reyna aš taka sig į: žeir eru aš reyna aš žoka innanlandsverši į olķu og bensķni upp į viš til móts viš heimsmarkašsverš. Sįdi-Arabar standa ķ svipušum sporum og einnig Nķgerķumenn. En bensķn er eldfimt: lķtils hįttar hękkun bensķnveršs ķ Nķgerķu olli allsherjarverkfalli og uppžotum fyrir fįeinum įrum, svo aš rķkisstjórnin dró hękkunina til baka. Umferšin ķ Lagos, höfušborg Nķgerķu, er grķšarlega žung. Bķlalestir į breišum brautum haggast varla um hįannatķmann, enda žótt akreinarnar séu žrjįr til hvorrar įttar (eša fjórar, žeir aka einnig į gangstéttunum).

Ašlögun bensķnveršs heima fyrir aš heimsmarkašsverši felur ķ sér afnįm óbeinnar nišurgreišslu į eldsneyti. Afnįm nišurgreišslunnar kallar ķ reynd į bensķngjald til aš fęra veršiš viš dęluna nęr heimsmarkašsverši. Ef tekjunum af bensķngjaldinu er skilaš til almennings, t.d. meš lękkun viršisaukaskatts, žį vķkur nišurgreišsla eldsneytis fyrir almennri nišurgreišslu į neyzluvörum. Žessi lausn hefur žann kost, aš hśn mismunar mönnum ekki eftir žvķ, hvort žeir brenna miklu bensķni eša ekki. Sé tekjunum af gjaldinu heldur variš til aš efla menntakerfiš, žį vķkur nišurgreišsla eldsneytis fyrir auknum framlögum til menntamįla. Sé tekjunum variš til heilbrigšismįla, žį vķkur nišurgreišsla eldsneytis fyrir meiri og betri heilbrigšisžjónustu og žannig įfram. Hyggileg mįlamišlun myndi blanda saman ólķkum leišum til aš sętta ólķk sjónarmiš. Flestir kysu helzt, aš bensķn kostaši lķtiš, en menn vilja einnig meiri og betri almannažjónustu, hreint loft og greišar ökuleišir. Heimsmarkašsverš į eldsneyti dugir žó ekki til aš eyša öllu krašaki ķ umferšinni, enda er umferš stjórnaš meš gjaldheimtu t.d. ķ London og Singapśr.

Nišurgreišsla einstakra vörutegunda er ekki hagfelld ašferš til aš hjįlpa fįtęku fólki. Žaš er alltaf hęgt aš finna greišari – ódżrari! – leiš aš settu marki, einkum ķ gegnum almannatryggingar og skattkerfiš. Dulbśnar nišurgreišslur eru jafnan dżru verši keyptar vegna žess, aš žęr koma hvergi fram ķ reikningum rķkisins. Skortur į gagnsęi elur į óhagkvęmni. Rķkisvaldiš į ekki aš skipta sér af veršlagningu einstakra vörutegunda, žvķ aš žar er frjįls markašur į heimavelli. Žarna liggja yfirburšir markašsbśskapar umfram ašra bśskaparhętti. Bensķnmarkašur ķ olķulöndum er ekki undanžeginn žessari reglu.

Kostnašurinn, sem lįgt bensķnverš ķ Lagos leggur į fólkiš ķ borginni, er firnamikill, žegar umferšartafir og tķminn, sem žęr taka frį öšru gagnlegra athęfi, eru teknar meš ķ reikninginn. Žessu er hęgt aš breyta. Ķ Accra, höfušborg Gönu, er bensķn dżrara en ķ Lagos og umferšin mun greišari. Aušvitaš myndi hękkun bensķnveršs ķ Lagos leggja auknar byršar į suma. En žegar til lengdar lętur, myndi hęrra bensķnverš laša fólk til žess aš vinna nęr heimilum sķnum eša bśa nęr vinnustöšunum. Minna öngžveiti ķ umferšinni žżšir minni sóun, meiri hagkvęmni, meiri višskipti og meiri grósku ķ efnahagslķfinu til langs tķma litiš. Dżrt bensķn er blessun, en žį žarf afraksturinn helzt aš lenda hjį fólkinu sjįlfu og ekki t.d. hjį óprśttnum olķufélögum.

Fréttablašiš, 18. nóvember 2004.


Til baka