Nįttśruaušur Noregs

Norskum börnum er kennt, aš Noregur hafi veriš fįtękastur Evrópulanda 1905, žegar Noršmenn slitu konungssambandinu viš Svķžjóš og tóku sér fullt sjįlfstęši. Žaš er žó ekki alveg rétt, žvķ aš til dęmis Finnar og Ķslendingar bjuggu žį viš krappari kjör en Noršmenn. Nś, hundraš įrum sķšar, standa Noršurlöndin fimm ķ einum hnapp, en Noršmenn žó fremstir. Žjóšartekjur į mann 2005 nįmu 32.000 til 35.000 dollurum į mann ķ Danmörku, Finnlandi, Ķslandi og Svķžjóš og 42.000 dollurum ķ Noregi; hér er stušzt viš kaupmįttarkvarša, sem tekur miš af žvķ, aš veršlag er mishįtt ķ ólķkum löndum. Noršmenn lķta margir svo į, aš nįttśruaušlindir žeirra – fyrst timbur, sķšan orka fossanna, loks olķa og jaršgas – hafi į einni öld breytt Noregi śr fįtęktarbęli ķ allsnęgtareit. Er žaš rétt? Ég dreg žaš ķ efa. Finnar og Ķslendingar voru hįlfdręttingar į viš Dani og Svķa ķ efnahagslegu tilliti um aldamótin 1900, og nś standa žessar fjórir grannžjóšir svo aš segja jafnfętis, įn žess aš sżnt sé, aš Finnar og Ķslendingar geti žakkaš gjöfum nįttśrunnar sérstaklega žennan góša įrangur. Enn skżrara er dęmi Ķrlands og Bretlands. Ķrar voru mun fįtękari en Bretar um 1900, og nś hafa Ķrar skotiš Bretum aftur fyrir sig og eiga samt engar umtalsveršar nįttśruaušlindir ašrar en ręktarland fįtękra bęnda. Bretar eiga olķulindir. Mannaušurinn er mikilvęgasta undirstaša allra framfara. Noršmenn įttu alla tķš timbriš, fallvötnin og olķuna, en žeir žurftu vel menntaš vinnuafl til aš gera sér mat śr aušlindunum. Nįttśruaušlindir, sem liggja ónżttar vegna menntunarskorts, eru minna en einskis virši (aršręningjar lįta stundum greipar sópa, Kongó ber vitni). Mannaušur įn nįttśruaušlinda er į hinn bóginn mikils virši eins og įrangur Ķra vitnar um og margara annarra žjóša, til dęmis Japana. Ķslandsmiš voru full af spriklandi fiski frį fyrstu tķš, en žaš var ekki fyrr en žjóšin kastaši af sér oki fįkunnįttunnar, aš forfešur okkar og męšur nįšu aš gera sér mat śr mišunum. Śr žvķ aš Noršmenn meš alla sķna olķu og allt sitt gas standa ekki nema feti framar en Danir, Ķslendingar, Finnar og Svķar, hefur Noršmönnum žį mistekizt aš įvaxta sitt pund? Ęttu Noršmenn aš réttu lagi aš vera miklu rķkari en viš hin? Um žetta er tvennt aš segja. Ķ fyrsta lagi er forskot Noršmanna meira en tölurnar um tekjur į mann vitna um, žvķ aš Noršmenn komast af meš minni vinnu en viš hin. Noršmenn vinna aš jafnaši 1400 stundir į įri į móti 1600 stundum ķ Danmörku og Svķžjóš, 1750 ķ Finnlandi og 1800 hér heima. Munurinn į žjóšartekjum į hverja vinnustund ķ Noregi og annars stašar um Noršurlönd er žvķ meiri en munurinn į žjóšartekjum į mann, Noršmönnum ķ vil. Noršmenn hafa tekiš śt aukna velsęld żmist ķ auknum vinnutekjum eša rķkulegri tómstundum. Ķ annan staš viršist lķklegt, aš Noršmenn hefšu getaš nįš svipušum įrangri meš žvķ aš beina sķfellt betur menntušum mannafla ķ ašra farvegi, hefši aušlindanna ekki notiš viš. Žį hefšu Noršmenn vķsast byggt upp hįtęknifyrirtęki į borš viš Bang&Olufsen, Volvo og Nokia lķkt og Danir, Svķar og Finnar, en olķuaušurinn og hįtt gengi norsku krónunnar af hans völdum stóšu ķ veginum. Góš stjórn Noršmanna į olķuaušinum hefur vakiš veršskuldaša athygli um allan heim. Noršmenn tóku réttar įkvaršanir: (a) žeir skilgreindu ķ öndveršu olķuna og jaršgasiš ķ norskri landhelgi sem sameignaraušlind og beindu 80 prósentum af olķurentunni ķ almannasjóši til aš tryggja eigandanum, norsku žjóšinni, réttmętan arš af eign sinni; (b) žeir settu lög og sišareglur til aš tryggja hagnżtingu aušlindanna ķ almannažįgu til frambśšar og til aš girša fyrir hęttuna į, aš sérdręgir hagsmunahópar seildust ķ sameignina; (c) žeir stilltu sig um aš veita miklu fé śr olķusjóšnum til daglegra žarfa til aš halda veršbólgu ķ skefjum; og (d) žeir fluttu stjórn olķusjóšsins, sem heitir nś eftirlaunasjóšur og er geymdur erlendis, frį fjįrmįlarįšuneytinu til sjįlfstęšs sešlabanka til aš halda stjórnmįlamönnum ķ hęfilegri fjarlęgš frį olķufénu. Žegar bśhyggindi Noršmanna ķ olķumįlum eru athuguš, vekur žaš eftirtekt, hversu miklu mišur žeim hefur gengiš aš stjórna fiskveišum sķnum. Ekkert af atrišunum fjórum aš ofan į viš um fiskveišistjórnina ķ Noregi, ekki frekar en hér heima eša sunnar ķ įlfunni. Noršmenn kusu aš hefta hagkvęmni ķ śtgerš meš rķkisstušningi og hömlum gegn stórrekstri til aš efla atvinnu og tryggja bśsetu ķ Noršur-Noregi, öšrum žręši af ótta viš Rśssa handan viš horniš.

Fréttablašiš, 8. maķ 2008.


Til baka