Einn ma­ur, eitt atkvŠ­i

Jafnt vŠgi atkvŠ­a er eitt brřnasta hagsmunamßl ═slendinga, og hefur svo veri­ Ý meira en 160 ßr. Brynjˇlfur PÚtursson, einn Fj÷lnismanna, mŠlti fyrstur fyrir j÷fnu vŠgi atkvŠ­a 1849. Ůa­ ßr tˇk fyrsta stjˇrnarskrß landsins gildi, uppista­an Ý brß­abirg­astjˇrnarskrßnni, sem var sam■ykkt vi­ lř­veldisstofnunina 1944 og gildir enn. Hannes Hafstein, fyrsti rß­herrann 1904-1909, vara­i ß Al■ingi vi­ aflei­ingum ˇjafns atkvŠ­isrÚttar.

Alla tuttugustu ÷ldina voru uppi hßvŠrar raddir um nau­syn ■ess a­ jafna atkvŠ­isrÚttinn, bŠ­i af hagkvŠmnisßstŠ­um og rÚttlŠtisßstŠ­um. Al■ingi brßst vi­ kr÷fuger­inni me­ ■vÝ a­ lagfŠra kosningal÷ggj÷fina smßm saman, en ■ˇ aldrei til fulls. Enn Ý dag er tv÷faldur munur ß vŠgi atkvŠ­a sunnan og nor­an Hvalfjar­arganga.

Me­ ÷­rum or­um: Enn Ý dag duga innan vi­ helmingi fŠrri atkvŠ­i til a­ koma manni ß ■ing Ý nor­vesturkj÷rdŠmi en Ý su­vesturkj÷rdŠmi. Ůetta misvŠgi hefur kalla­ ˇheilbrig­a slagsÝ­u yfir l÷gin og landsstjˇrnina.

Jafnt vŠgi atkvŠ­a er hagkvŠmt vegna ■ess, a­ lř­rŠ­i er hagkvŠmasta stjˇrnskipulag, sem v÷l er ß. MisvŠgi atkvŠ­isrÚttar felur Ý sÚr frßvik frß lř­rŠ­i og dregur ˙r hagkvŠmni og sker­ir lÝfskj÷r almennings ß heildina liti­. MisvŠgi atkvŠ­a mylur undir ■ß, sem sitja a­ v÷ldum me­ fß atkvŠ­i a­ baki sÚr, i­ulega Ý ˇ■÷kk fj÷ldans. ═ ■essu ljˇsi ■arf a­ sko­a ■ß sta­reynd, a­ innan vi­ tÝundi hver kjˇsandi segist bera miki­ traust til Al■ingis, mun lŠgra hlutfall en Ý nßlŠgum l÷ndum.

Jafnt vŠgi atkvŠ­a er rÚttlßtt vegna ■ess, a­ vi­ eigum ÷ll a­ sitja vi­ sama bor­, einnig Ý al■ingiskosningum. Jafnt vŠgi atkvŠ­a er mannrÚttindakrafa. Erlendir kosningaeftirlitsmenn hafa m÷rg undangengin ßr mŠlt me­ l÷ngu tÝmabŠrum lei­rÚttingum ß kj÷rdŠmaskipaninni me­ skÝrskotun til algildra mannrÚttinda.

Umtalsver­ frßvik frß j÷fnum atkvŠ­isrÚtti tÝ­kast hvergi Ý lř­rŠ­is■jˇ­rÝkjum. Stundum eru BandarÝkin tilfŠr­ sem dŠmi um land me­ misjafnt vŠgi atkvŠ­a me­ stu­ningi stjˇrnarskrßr. HÚr er ■ˇ ˇlÝku saman a­ jafna, ■ar e­ BandarÝkin eru sambandsrÝki, sem er gerˇlÝkt litlu samstŠ­u ■jˇ­rÝki eins og ═slandi. Ůar vestra kve­ur ■ˇ ekki nŠrri eins rammt a­ misvŠginu og hÚr heima, ■ar e­ misvŠgi atkvŠ­isrÚttarins ■ar er bundi­ vi­ ÷ldungadeild BandarÝkja■ings. Vi­ kosningar til fulltr˙adeildar ■ingsins gildir reglan „Einn ma­ur, eitt atkvŠ­i“. Íll l÷ggj÷f ■arf a­ komast Ý gegn um bß­ar deildir ■ingsins. Fulltr˙adeildin getur st÷­va­ ■ingmßl ekki sÝ­ur en ÷ldungadeildin. Engum slÝkum ÷ryggisb˙na­i er til a­ dreifa hÚr heima. ═ fylkiskosningum Ý BandarÝkjunum, sem kalla mß sambŠrilegar vi­ al■ingiskosningar, gildir reglan „Einn ma­ur, eitt atkvŠ­i“.

Ůjˇ­fundurinn 2010 lřsti eftir j÷fnu vŠgi atkvŠ­a. Ůjˇ­fundurinn spegla­i ■jˇ­arviljann Ý t÷lfrŠ­ilega marktŠkum skilningi, enda voru fulltr˙arnir, um eitt ■˙sund talsins, valdir af handahˇfi ˙r ■jˇ­skrß. Til ■ess var leikurinn ger­ur. Slembi˙rtaki­ var miklu stŠrra en ■urft hef­i til a­ fullnŠgja kr÷fum t÷lfrŠ­innar um marktŠkar ni­urst÷­ur.

 

═ ljˇsi alls ■essa ■ˇtti Stjˇrnlagarß­i rÚtt, a­ Ý frumvarpi til nřrrar stjˇrnarskrßr vŠri svofellt ßkvŠ­i: „AtkvŠ­i kjˇsenda alls sta­ar ß landinu vega jafnt.“ A­ ■essu gefnu lŠtur frumvarpi­ Al■ingi eftir a­ ßkve­a, hvort landi­ allt ver­ur eitt kj÷rdŠmi, eins og ■jˇ­fundurinn lřsti eftir, e­a fleiri, allt a­ ßtta.

N˙ er hafin utankj÷rfundaratkvŠ­agrei­sla fyrir ■jˇ­aratkvŠ­agrei­sluna um frumvarp Stjˇrnlagarß­s 20. oktˇber. Ein spurningin, sem l÷g­ er fyrir kjˇsendur ß kj÷rse­linum, hljˇ­ar svo: „Vilt ■˙ a­ Ý nřrri stjˇrnarskrß ver­i ßkvŠ­i um a­ atkvŠ­i kjˇsenda alls sta­ar a­ af landinu vegi jafnt?“

Aldrei fyrr hefur kjˇsendum gefizt fŠri ß a­ svara ■essari spurningu og ÷­rum skyldum spurningum Ý ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu, ■ar sem vi­ sitjum ÷ll vi­ sama bor­ undir einkunnaror­unum: „Einn ma­ur, eitt atkvŠ­i.“ N˙ er lag. Lßtum fŠri­ okkur ekki ˙r greipum ganga.

DV, 31. ßg˙st 2012.


Til baka