Ola og hagvxtur Austurlndum nr

Samtk olutflutningsrkja (OPEC) telja ellefu lnd, sem n fr Venesela noranverri Suur-Amerku til Indnesu Austurlndum fjr, en hin lndin nu liggja Afrku, Austurlndum nr og Vestur-Asu. essi lnd eiga a eitt sameiginlegt, a au framleia olu til tflutnings, miki af olu. Menn kynnu a tla a reyndu, a hinn grarlegi oluauur essara rkja hefi frt eim fri og farsld, en v er ekki a heilsa, ru nr.

Alsr hefur rum saman geisa blugt borgarastr, og sr ekki fyrir endann v. Indnesa er stugust allra rkja Suaustur-Asu, enda er landi langj af einri og spillingu, tt n s a vsu bi a koma lri. rakar rust inn ran 1980, og hu jirnar grimmilega styrjld, sem kostai miki mannfall ba bga og lauk me rtefli 1990. rakar rust san inn Kveit 1990, en voru hraktir til baka undir forustu Bandarkjamanna ri eftir. Lba er eins og rak tlagi aljavettvangi vegna hryjuverka. Ngera hefur veri annla jfabli lengst af sgu sinnar sjlfstistmanum: herforingjarnir, sem hafa stjrna landinu me hlum san 1960, hafa stoli llu steini lttara. Persaflarkin rj hpnum (Katar, Sdi-Araba og Sameinuu furstadmin) eiga a vsu ekki frii vi ngranna sna, en au eiga vk a verjast fyrir heittrarmnnum heima fyrir og verja 11%, 15% og 7% jartekna sinna smu r til hermla bori saman vi 3% Bandarkjunum, Bretlandi og Frakklandi og 1% zkalandi (tlurnar eru fr 1999). Venesela er eitt spilltasta land heims samkvmt upplsingum fr Transparency International, og er spillingin ar talin vera aeins vi minni en Indnesu og Ngeru.

Ltum n feril OPEC-landanna efnahagsmlum san 1965. Ef vi horfum fram hj Indnesu, sem bj rtt fyrir einri og spillingu vi myndarlegan hagvxt eins og mrg nnur Asulnd fr 1965 til 1997, og horfum einnig fram hj Alsr, hvaa OPEC-land skyldi hafa n mestum hagvexti fr 1965 til 1999? a er gizkau n! Ngera. Hversu mikill var vxturinn ar ennan tma? Samkvmt hagskrslum Aljabankans var vxtur jarframleislu mann Ngeru enginn fr 1965 til 1999 0.0% ri a jafnai allan ennan tma nnar tilteki. Framleisla landsins hefur annig rtt n a halda vi flksfjlgun. Lfskjrin hafa v stai sta. a er a vsu rtt, a jartekjur mann jukust verulega um skei ttunda ratugnum, egar olutekjurnar flddu inn rkiskassann, en n er Ngera aftur komin upphafsreit, og jflagsstandi ar er afleitt.

tt undarlegt megi virast, hafa hin tta OPEC-lndin bi vi minni en engan hagvxt san 1965, ar meal Sdi-Araba (og einnig Alsr san 1990, svo a lesandinn haldi n ekki, a efnahagsmlin ar su himnalagi). Neikvur hagvxtur bitnar lfskjrum almennings me tmanum. jarframleisla mann hefur minnka um 1% ri a jafnai san 1965 ran og Venesela, um nstum 4% ri rak, Kveit, Lbu og Sameinuu furstadmunum og um 6% ri Katar; sasta talan vi aeins skemmra tmabil, 1970-1995. egar hagvxtur er neikvur um 4% ri 34 r, minnkar jarframleisla mann landinu, sem fyrir essu verur, um rj fjru. etta hefur veri a gerast OPEC-lndunum sama tma og heimsbskapurinn heild hefur vaxi og dafna sem aldrei fyrr.

En etta er einmitt a, sem olugng og annarra nttruaulinda hneigist til a fra eim jum, sem kunna ekki a umgangast aulindirnar. Svo virist sem nttrugnttin fylli eigendurna falskri ryggiskennd og freisti eirra til a vanrkja mislegt af v, sem mestu skiptir fyrir hagvxt rum lndum, svo sem fjrfestingu (ef ekki magni, gin), menntun, erlend viskipti, lri og frjlst framtak. Auskpun vkur fyrir auskn til lands og sjvar. Rkir foreldrar eiga a til a spilla brnum snum. Mir Nttra er alveg eins.

OPEC-lndin eru ekki ein bti. Njasta dmi er Asulandi Brnei, ar sem  valdsmennirnir me brur tvo broddi fylkingar virast hafa eytt umtalsverum hluta oluausins vitleysu. Jafnvel Normenn, sem hafa n langmestum rangri allra olutflutningsja, sna n mis merki ess, a eir su farnir a reytast skynsamlegri aulindastjrn. eir hafa haft ann httinn san 1990 a leggja mikinn hluta olutekna sinna til hliar og geyma r tlndum til a hlfa norsku efnahagslfi vi ofhitun og hagkvmni. etta stjrnkerfi eirra hefur reynzt vel. En n virast norskir stjrnmlamenn, sumir a minnsta kosti, vera farnir a ljast svolti og hneigjast til a lta mis skipulagsvandaml, til dmis heilbrigis- og menntamlum, sem fjrhagsvandaml, a v er virast m eirri von, a hgt s kaupa sig fr erfium kvrunum um skipulagsumbtur me v a ganga heldur olusjinn. Ef essi tilhneiging eftir a gerast, veit hn ekki ran hagvxt Noregi, egar fram la stundir.

Hva geta OPEC-lndin gert til a sna vrn skn? au ttu a leita leia til a auka fjlbreytni efnahagslfi snu me v a rva fjrfestingu, menntun, viskipti, lri, einkarekstur, jafnrtti kynjanna og annig fram v a allt etta eykur hagkvmni og hagvxt til langs tma liti.

Morgunblai, 4. oktber 2001.  

essi grein birtist einnig spnsku nokkrum dagblum og vefritum Suur- og Mi-Amerku og Spni. Sj ritaskr.

Sj meira um mli Ola: Eykur hn hagvxt? Eflir hn fri?


Til baka