Ëttaslegnir ˇjafna­armenn

Upplřsingar fjßrmßlarß­uneytisins og rÝkisskattstjˇra um aukinn ˇj÷fnu­ ß ═slandi vir­ast hafa skoti­ sumum mßlsv÷rum rÝkisstjˇrnarinnar skelk Ý bringu, enda er skammt til kosninga 12. maÝ. Ëtta ■eirra skil Úg vel. Einn lykillinn a­ veldi SjßlfstŠ­isflokksins allan lř­veldistÝmann var mann˙­leg jafna­arstefna flokksins, sem birtist m.a. Ý kj÷ror­inu stÚtt me­ stÚtt. Ůetta vÝgor­ haf­i lengi sannfŠrandi hljˇm. TiltŠkar sta­t÷lur um tekjuskiptingu ß ═slandi sřndu, a­ h˙n var l÷ngum svipu­ hÚr og annars sta­ar um Nor­url÷nd. Ůar ßtti ═sland heima. ═slendingar t÷ldu sig ekki ■urfa ß stˇrum jafna­arflokki a­ halda eins og Danir, Finnar, Nor­menn og SvÝar. SjßlfstŠ­isflokkurinn ger­i Ý grˇfum drßttum svipa­ gagn. Hann var ekki a­eins flokkur ˙tger­arau­valds og annarra atvinnurekenda, heldur einnig flokkur laun■ega og bŠnda. Ůetta var sÚrsta­a og styrkur SjßlfstŠ­isflokksins umfram a­ra flokka, sem h÷f­u ■rengri skÝrskotun. SjßlfstŠ­isflokkurinn neytti ekki aflsmunar Ý samsteypustjˇrnum til a­ knřja ß um aukinn ˇj÷fnu­, svo sem honum hef­i veri­ Ý lˇfa lagi­ og řmsir au­menn Ý flokknum – heildsalar, ˙tvegsmenn og a­rir – hef­u ugglaust kosi­. Au­valdi­ var­ a­ beygja sig fyrir jafna­arkr÷fum fj÷ldans. RÚttsřnir formenn flokksins – Ëlafur Thors, Bjarni Benediktsson, Jˇhann Hafstein, Geir HallgrÝmsson – hef­u ekki li­i­ stˇraukinn ˇj÷fnu­, og var Ëlafur Thors ■ˇ ˙tvegsma­ur og Geir HallgrÝmsson heildsalasonur. N˙ er ÷ldin ÷nnur. ═ stjˇrnartÝ­ SjßlfstŠ­isflokksins sÝ­an l÷ngu fyrir aldamˇt hefur ˇj÷fnu­ur Ý tekjuskiptingu hÚr innan lands aukizt meira og hra­ar en nokkur ■ekkt dŠmi eru um frß ÷­rum l÷ndum. Ůjˇ­hagsstofnun birti um sÝna daga vanda­ar skřrslur um tekjuskiptingu, en stofnuninni var loka­ a­ kr÷fu SjßlfstŠ­isflokksins, ■ar e­ h˙n ■ˇtti of treg Ý taumi. Eftir ■a­ birtu yfirv÷ld engar tekjuskiptingart÷lur Ý nokkur ßr. Vi­ svo b˙i­ mßtti ekki standa. Sigurjˇn ١r­arson al■ingisma­ur spur­ist fyrir um mßli­ 2004. Ůßverandi fjßrmßlarß­herra, Geir Haarde, lag­i ■ß fram ß Al■ingi nřjar upplřsingar, sem sta­festu grun fyrirspyrjandans um stˇraukinn ˇj÷fnu­. T÷lur rß­herrans sp÷nnu­u ßrin 1995-2003 og nß­u yfir bŠ­i launatekjur og fjßrmagnstekjur a­ greiddum skatti og ■egnum bˇtum, svo sem tÝ­kast, ■egar ■rˇun tekjuskiptingar er lřst gegnum tÝmann. ŮŠr sřndu, a­ Gini-stu­ullinn, sem svo er nefndur, haf­i hŠkka­ um nÝu stig ■essi nÝu ßr, eitt stig ß ßri a­ jafna­i. Gini-stu­ullinn er algengur mŠlikvar­i ß misskiptingu tekna. Hann er Ý minnsta lagi n˙ll, ef allir hafa s÷mu tekjur (fullur j÷fnu­ur), og Ý mesta lagi 100, ef allar tekjur falla einum manni Ý skaut (fullkominn ˇj÷fnu­ur). Ef Gini er 26 eins og Ý Noregi, hefur rÝkasti fimmtungur heimilanna grˇft reikna­ ■risvar sinnum hŠrri rß­st÷funartekjur en fßtŠkasti fimmtungurinn. Ef Gini er 36 eins og ß Bretlandi, hefur rÝkasti fimmtungur heimilanna um sex sinnum hŠrri rß­st÷funartekjur en hinn fßtŠkasti. TÝu stiga hŠkkun Gini-stu­ulsins frß einu landi e­a einum tÝma til annars vitnar ■vÝ um tv÷f÷ldun tekjugapsins, sem skilur rÝkasta fimmtung heimilanna frß hinum fßtŠkasta, e­a ■ar um bil. Engum datt Ý hug a­ rengja fjßrmßlarß­herra, ■egar hann kynnti ■essar upplřsingar ß Al■ingi. Til a­ halda mßlinu lifandi ˇska­i Úg eftir ■vÝ vi­ rÝkisskattstjˇraembŠtti­, a­ ■a­ reiddi fram nřjar upplřsingar um ■rˇun tekjuskiptingar 1993-2005. T÷lum rÝkisskattstjˇra ber saman vi­ t÷lur fjßrmßlarß­herra upp ß hßr fyrir ÷ll ßrin 1995-2003. N˙ bŠttust vi­ ■Šr upplřsingar, a­ Gini stˇ­ Ý sta­ 1993-95, en hŠkka­i um sex stig 2003-2005, ˙r 30 Ý 36. Gini-stu­ullinn hefur ■vÝ hŠkka­ um 15 stig ■essi 13 ßr, e­a r÷sklega eitt stig ß ßri a­ jafna­i. Nř skřrsla Hagstofunnar nŠr a­ vÝsu a­eins til ßranna 2003-2004 og sřnir eins stigs hŠkkun milli ßra, svo a­ allt ber a­ einum og sama brunni, einnig rannsˇknir Stefßns Ëlafssonar prˇfessors, sem ÷­rum fremur hefur athuga­ mßli­. Jˇakim Palme prˇfessor Ý Stokkhˇlmi hefur rannsaka­ ■rˇun tekjuskiptingar Ý SvÝ■jˇ­. Hann tekur allar tekjur heimilanna me­ Ý reikninginn, einnig fjßrmagnstekjur eins og vera ber. T÷lur hans sřna, a­ Gini-stu­ullinn Ý SvÝ■jˇ­ 1993 var 22 ß mˇti 21 hÚr heima. TÝu ßrum sÝ­ar var Gini 25 Ý SvÝ■jˇ­ og 30 hÚr. Misskipting tekna hefur ■vÝ ßgerzt mun frekar ß ═slandi en Ý SvÝ■jˇ­. Aukning ˇjafna­ar Ý SvÝ■jˇ­ hefur haldizt innan hˇflegra marka og vekur ekki deilur ■ar. HÚr heima tekur ˇjafna­araukningin ˙t yfir allan ■jˇfabßlk. SjßlfstŠ­isflokkurinn hefur Ý reyndinni sagt sjßlfum sÚr og s÷gu sinni strÝ­ ß hendur. Hann hefur breytzt Ý har­skeyttan ˇjafna­arflokk og sŠkir fyrirmyndir til Bush forseta og bandarÝskra rep˙blikana, svo sem hugmyndina a­ auknum ßl÷gum ß almenning og stˇrfelldri skattalŠkkun handa au­m÷nnum – og ■rŠtir Ý ■okkabˇt fyrir aukinn ˇj÷fnu­ af ■essum v÷ldum og hrˇpar: ÷fund, ÷fund. Rep˙blikanar fˇru Ý ˙trei­art˙r ß tÝgrisdřri og bi­u afhro­ Ý kosningum vestra Ý nˇvember 2006. SjßlfstŠ­isflokkurinn ver­skuldar s÷mu rß­ningu 12. maÝ.

FrÚttabla­i­, 22. febr˙ar 2007.


Til baka