S÷gulegar hli­stŠ­ur

Sta­a stjˇrnarskrßrmßlsins n˙ er břsna lÝk st÷­u sama mßls Ý BandarÝkjum 1787-1788. Hli­stŠ­urnar Šttu ekki a­ ■urfa a­ koma neinum ß ˇvart, ■ar e­ ■Šr liggja ÷­rum ■rŠ­i Ý hlutarins e­li.

   Ůa­ tˇk stjˇrnlaga■ingi­ Ý FÝladelfÝu fjˇra mßnu­i a­ semja frumvarp til nřrrar stjˇrnarskrßr, sama tÝma og Stjˇrnlagarß­i var skammta­ur til a­ semja frumvarp sitt til nřrrar stjˇrnarskrßr Ý fyrra. HÚr er ■ˇ ˇlÝku saman a­ jafna a­ ■vÝ leyti, a­ Stjˇrnlagarß­ stˇ­ ß ÷xlum stjˇrnarskrßrnefnda Al■ingis frß fyrri tÝ­ og gat nřtt sÚr vinnu ■eirra og einnig vinnu stjˇrnlaganefndar, sem lag­i vanda­a skřrslu fyrir Stjˇrnlagarß­ me­ řmsum gˇ­um og nřtilegum hugmyndum. Fulltr˙arnir ß stjˇrnlaga■inginu Ý FÝladelfÝu 1787 (55 fulltr˙ar frß ■eim tˇlf fylkjum, sem tilnefndu fulltr˙a til setu ß ■inginu) ■urftu a­ semja sitt frumvarp frß grunni. En ■eir ger■ekktu margir helztu frŠ­irit Evrˇpumanna um stjˇrnl÷g og skrifu­u sumir miki­ um mßli­ handa almenningi. Me­al frŠ­irita muna­i mest um rit Montesquieus Andi laganna (1748), en ■ar var lag­ur grunnurinn a­ ■eirri skipan, sem stjˇrnarskrß BandarÝkjanna hvÝlir ß me­ ■rÝgreiningu valds Ý fyrirr˙mi.

Frumvarp stjˇrnlaga■ingsins Ý FÝladelfÝu var sett Ý atkvŠ­agrei­slur Ý fylkjunum ■rettßn innan ßrs e­a svo frß ■vÝ a­ stjˇrnlaga■ingi­ afhenti BandarÝkja■ingi fullb˙i­ frumvarp til nřrrar stjˇrnarskrßr hausti­ 1787. Miklar umrŠ­ur ßttu sÚr sta­ Ý landinu um stjˇrnmßl og stjˇrnskipun eftir lok stjˇrnlaga■ingsins 1787 fram a­ atkvŠ­agrei­slunum 1788-1790. Einkum var deilt um verkaskiptingu alrÝkisstjˇrnarinnar og fylkjanna ■rettßn. AndstŠ­ingar frumvarpsins (fylkissinnar) t÷ldu, a­ alrÝkisstjˇrninni vŠru fŠr­ of mikil v÷ld ß kostna­ fylkjanna. Stu­ningsmenn frumvarpsins (sambandssinnar) t÷ldu, a­ alrÝkisstjˇrnin ■yrfti a­ hafa nŠg v÷ld til a­ tryggja, a­ BandarÝkin hÚldu velli sem ein heild. Ůetta var landamŠradeila: Hvar ßtti a­ draga m÷rkin milli ■essara tveggja sjˇnarmi­a? Mßli­ er ekki enn a­ fullu ˙tkljß­. Deilur um verkaskiptingu alrÝkisstjˇrnarinnar og fylkjanna koma i­ulega til kasta bandarÝskra dˇmstˇla enn um okkar daga.

BandarÝkja■ing ßkva­ a­ vÝsa frumvarpi stjˇrnlaga■ingsins Ý FÝladelfÝu til fylkjanna ■rettßn til sam■ykktar e­a synjunar. Stjˇrnlaga■ingi­ haf­i kve­i­ ß um, a­ sam■ykkt frumvarpsins Ý nÝu fylkjum dyg­i til a­ frumvarpi­ tŠki gildi sem stjˇrnarskrß landsins alls. BandarÝkja■ing fÚllst ß ■ß tilh÷gun. Sumir t÷ldu, a­ ■ingi­ ■yrfti fyrst sjßlft a­ sam■ykkja frumvarpi­, en ■eirri sko­un var hafna­ Ý ■inginu. Stjˇrnlaga■ingi­ (me­ skipu­um fulltr˙m, ekki kj÷rnum) haf­i sami­ frumvarpi­, og BandarÝkja■ing taldi ekki vi­eigandi a­ fjalla efnislega um frumvarpi­, hva­ ■ß breyta ■vÝ, ■a­ gŠtu fylkin ein gert. Sumir t÷ldu, a­ me­ ■vÝ a­ taka ekki efnislega afst÷­u til frumvarpsins vŠri ■ingi­ a­ lřsa sam■ykki sÝnu, ■ar e­ ■÷gn vŠri sama og sam■ykki. A­rir litu svo ß, a­ me­ ■vÝ a­ sam■ykkja ekki frumvarpi­ vŠri ■ingi­ Ý reyndinni a­ lřsa andst÷­u sinni. Fylkin ■rettßn fˇlu řmist l÷g■ingum sÝnum a­ afgrei­a frumvarpi­ e­a sÚr■ingum, ■ar sem sÚrkj÷rnir fulltr˙ar sßtu ßsamt ■ingm÷nnum. Delaware, New Jersey og GeorgÝa sam■ykktu frumvarpi­ einrˇma fyrir ßrslok 1787, og PennsylvanÝa sam■ykkti frumvarpi­ um svipa­ leyti 46:23. ═ ßrsbyrjun 1788 sam■ykkti Connecticut frumvarpi­ 128:40 og Massachusetts 187:168. NŠst sam■ykkti Maryland frumvarpi­ 63:11 og Su­ur-KarˇlÝna 149:73. Um mitt ßr 1788 sam■ykkti New Hampshire, nÝunda fylki­ af ■rettßn, frumvarpi­ 57:47. Frumvarpi­ var Ý h÷fn nÝu mßnu­um eftir a­ stjˇrnlaga■ingi­ skila­i ■vÝ af sÚr til BandarÝkja■ings. Sk÷mmu sÝ­ar sam■ykkti VirginÝa, fj÷lmennasta fylki­, frumvarpi­ 89:79 og New York 30:27. Nor­ur-KarˇlÝna hafna­i frumvarpinu 184:83, en ■a­ breytti engu um ni­urst÷­una. Rhode Island, ■rettßnda fylki­, sam■ykkti frumvarpi­ 43:32, ■ˇtt frumvarpinu hef­i veri­ hafna­ me­ 2708 atkvŠ­um gegn 237 Ý almennri atkvŠ­agrei­slu ■ar. ═ ■essum t÷lum felst, a­ hef­u tuttugu manns Ý vi­bˇt lagzt gegn frumvarpinu (sex Ý New Hampshire, sex Ý VirgÝnu, tveir Ý New York og sex Ý Rhode Island) hef­i frumvarpi­ a­ ÷­ru j÷fnu ekki nß­ fram a­ ganga. Sam■ykkt bandarÝsku stjˇrnarskrßrinnar var enginn dans ß rˇsum, en lř­rŠ­i­ bar sigur ˙r břtum. Megi lř­rŠ­i­ einnig sigra hÚr heima. ═ fyrsta sinn bř­st kjˇsendum Ý ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slunni um frumvarp Stjˇrnlagarß­s 20. oktˇber n.k. a­ kjˇsa ß jafnrÚttisgrundvelli um stˇrpˇlitÝsk mßl, m.a. um jafnt vŠgi atkvŠ­a, beint lř­rŠ­i og au­lindir Ý ■jˇ­areigu. Ůjˇ­in fÚkk ekki a­ kjˇsa um KeflavÝkursamninginn 1946, ekki um inng÷nguna Ý Natˇ 1949 og ekki heldur t.d. um a­ild a­ ESB 1994 e­a sÝ­ar. ═ ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu er landi­ eitt kj÷rdŠmi. Ůar sitjum vi­ ÷ll vi­ sama bor­. Utankj÷rfundaratkvŠ­agrei­sla hefst ß morgun. Kjˇsum snemma. Nřtum fŠri­. Leyfum lř­rŠ­inu a­ blˇmstra.

DV, 24. ßg˙st 2012.


Til baka