Blˇ­i­ ■řtur um ■jˇ­arp˙lsinn

Ůa­ er vÝst ˇhŠtt a­ segja, a­ okkur hefur vegna­ břsna vel, ═slendingum, sÝ­an vi­ fengum heimastjˇrn fyrir 99 ßrum. Vi­ h÷fum hafi­ okkur upp ˙r ÷rbirg­ til allsnŠgta af eigin rammleik. Okkur hefur a­ vÝsu tekizt ■etta me­ rykkjum og skrykkjum og sumpart me­ ■vÝ a­ ganga ß e­a vanrŠkja řmsar eignir, svo sem fiskistofna, sumar fasteignir, grˇ­urlendi og mannau­, og einnig me­ ■vÝ a­ safna skuldum Ý ˙tl÷ndum og vinna myrkranna ß milli, en lßtum ■a­ kyrrt liggja Ý ■etta sinn. ┴v÷xtunum ß allsnŠgtabor­inu er misskipt, ekki vil Úg gera lÝti­ ˙r ■vÝ, en misskiptingin hÚr heima er ■ˇ enn a­ řmsu leyti minni en vÝ­ast hvar Ý nßlŠgum l÷ndum.

A­ řmsu leyti, segi Úg, en ekki a­ ÷llu leyti. Hvers vegna? ═sland er einstakt me­al Evrˇpulanda fyrir ■ß s÷k, a­ vŠgi atkvŠ­a Ý al■ingiskosningum hÚr heima er enn sem endranŠr gerˇlÝkt eftir b˙setu. Strax ß fyrstu ßrum heimastjˇrnar vara­i Hannes Hafstein rß­herra vi­ aflei­ingum ranglßtrar kj÷rdŠmaskipanar Ý rŠ­um ß al■ingi, en bŠndaveldi­ Ý ■inginu ■rßskalla­ist vi­ ßbendingum hans. Svo fˇr, a­ okkur hefur ekki enzt heil ÷ld til a­ koma kj÷rdŠmaskipan landsins Ý heilbrigt horf. Nřju kosningal÷gin, sem kosi­ ver­ur eftir n˙ Ý maÝ, duga hvergi nŠrri til a­ jafna metin, ekki frekar en fyrri breytingar ß kj÷rdŠmaskipaninni. Vandinn er ÷­rum ■rŠ­i sß, a­ stjˇrnmßlaflokkarnir hafa haldi­ utan um mßli­ me­ eigin hagsmuni a­ lei­arljˇsi. Ůeir hafa lagt h÷fu­kapp ß a­ jafna metin milli ■ingflokkanna Ý sta­ ■ess a­ reyna a­ jafna metin milli ■egnanna. Eftir stendur, a­ kjˇsendur Ý ■Úttbřli hafa hlutfallslega miklu minni ßhrif ß landsstjˇrnina en kjˇsendur Ý dreifbřli, og mannval flokkanna ß al■ingi hlřtur enn sem fyrr a­ draga dßm af ■essari slagsÝ­u. SjßlfstŠ­ur stjˇrnlagadˇmstˇll hef­i veri­ betur Ý stakk b˙inn til a­ leysa mßli­.

Af ■essum lř­rŠ­ishalla lei­ir, a­ minni hluti kjˇsenda hefur fengi­ a­ rß­a fer­inni Ý řmsum mikilvŠgum mßlum. T÷kum dŠmi. Meiri hluti ReykvÝkinga er andvÝgur ■vÝ, a­ dřrmŠtt flŠmi Ý hjarta borgarinnar sÚ lagt undir fßfarinn flugv÷ll, af ■vÝ a­ flugv÷llurinn stendur borginni fyrir ■rifum og leggur ■ungar byr­ar ß borgarb˙a. Borgarstjˇrn ReykjavÝkur vill fyrir sÝna parta lßta flugv÷llinn vÝkja, en h˙n fŠr ■vÝ ekki rß­i­ vegna andst÷­u samg÷nguyfirvalda. Samg÷ngurß­herrann er jafnframt dreifbřlis■ingma­ur og kŠrir sig a­ ■vÝ er vir­ist kollˇttan um hagsmuni ReykvÝkinga. Ůarna takast ß tv÷ ˇlÝk sjˇnarmi­: borgarstjˇrnin vill, a­ h÷fu­borgin sÚ ■Úttbřl eins og borgir eiga a­ vera, enda skßrra vŠri ■a­ n˙, en rÝkisstjˇrnin vir­ist vilja, a­ h÷fu­borgin ver­i helzt ßfram um ˇkomna tÝ­ eins og hin ■orpin hringinn Ý kringum landi­. Hef­i kj÷rdŠmaskipanin veri­ lagfŠr­ Ý tŠka tÝ­, ■ß vŠri flugv÷llurinn tr˙lega l÷ngu farinn og svŠ­i­ byggt. Og vi­ vŠrum ■ß l÷ngu b˙in a­ sŠkja um a­ild a­ Evrˇpusambandinu og sennilega komin ■anga­ inn og b˙in a­ lagfŠra fiskvei­istjˇrnina Ý samrŠmi vi­ vilja fˇlksins Ý landinu, og ■annig ßfram. 

Sag­i Úg Evrˇpusambandi­? Gallup hefur kanna­ vi­horf almennings til a­ildar a­ Evrˇpusambandinu me­ reglulegu millibili m÷rg undangengin ßr. ┴ri­ 1994 voru 56% ■jˇ­arinnar fylgjandi umsˇkn um a­ild, 44% voru andvÝg. ┴ri­ 1997 voru hlutf÷llin 55% ß mˇti 45%. SÝ­an hefur bili­ haldi­ ßfram a­ breikka: 1998 voru 60% ■jˇ­arinnar fylgjandi a­ildarumsˇkn, 40% voru andvÝg, og 1999 voru hlutf÷llin 66% ß mˇti 34% (sjß gallup.is). ═ febr˙ar 2002 voru hlutf÷llin 68% gegn 32%, og ■egar Gallup spur­i ■jˇ­ina, hvort h˙n teldi rÚtt a­ taka upp a­ildarvi­rŠ­ur vi­ ESB til a­ ganga ˙r skugga um, hva­ ═slandi stendur til bo­a vi­ a­ild, ■ß var­ ni­ursta­an 95% gegn 5% (sjß si.is). A­eins tvŠr Gallupkannanir sÝ­an 1994 (Ý jan˙ar 1995 og j˙lÝ 2002) vÝkja frß ■essari leitni, sem hÚr hefur veri­ lřst; Ý bŠ­i skiptin reyndist helmingur ■jˇ­arinnar vera hlynntur a­ild og hinn helmingurinn andvÝgur, hnÝfjafnt sem sagt. Og hver eru vi­br÷g­ forsŠtisrß­herra? Hann vill n˙ allt Ý einu setja nefnd allra flokka Ý mßli­ ľ sama verklag og Ý kj÷rdŠmamßlinu: geri­ svo vel, gˇ­ir hßlsar. Eitthva­ ■essu lÝkt hef­i Einar Olgeirsson sennilega reynt, hef­i hann veri­ forsŠtisrß­herra ßri­ 1949, ■egar ═slendingum bau­st a­ ganga Ý Atlantshafsbandalagi­. Gallup hefur einnig kanna­ afst÷­u ■jˇ­arinnar til kvˇtakerfisins. SÝ­ast voru 86% ■jˇ­arinnar ˇßnŠg­ me­ kvˇtakerfi­, 14% voru ßnŠg­, og 75% ■jˇ­arinnar vildu taka upp vei­igjald, 25% vildu ■a­ ekki. En allt hefur komi­ fyrir ekki: rÝkisstjˇrnin hefur reynt a­ drepa mßlinu ß dreif me­ ■vÝ a­ setja fyrst nefnd allra flokka Ý mßli­ ľ nema hva­? ľ og lei­a sÝ­an mßlamyndagjald Ý l÷g og lřsa ■vÝ loks yfir einhli­a, a­ mßli­ sÚ ˙tkljß­. HŠstirÚttur ˙rskur­a­i ß sÝnum tÝma, a­ ˇkeypis ˙thlutun vei­iheimilda samkvŠmt kvˇtakerfinu bryti Ý bßga vi­ jafnrÚttisßkvŠ­i stjˇrnarskrßrinnar, en rÚtturinn sneri vi­ bla­inu nokkru sÝ­ar, enda h÷f­u forsŠtisrß­herra og fleiri rß­herrar Ý millitÝ­inni fundi­ a­ fyrri ˙rskur­inum.

Svo vill til, a­ Gallup kannar einnig hug fˇlksins Ý landinu til řmissa stofnana ■jˇ­fÚlagsins me­ ■vÝ a­ spyrja, hversu miki­ traust menn beri til ■eirra. Ůa­ er skemmst frß ■vÝ a­ segja, a­ al■ingi og dˇmskerfi­ skrapa botninn Ý ■essum sko­anak÷nnunum ßr eftir ßr, svo langt sem auga­ eygir aftur Ý tÝmann. SÝ­ast, ■egar spurt var, ■a­ var vori­ 2002, ■ß s÷g­ust 36% ■jˇ­arinnar treysta al■ingi, og 46% s÷g­ust treysta dˇmskerfinu. Til samanbur­ar s÷g­ust 87% treysta Hßskˇla ═slands. Ůessar ni­urst÷­ur ■urfa ekki a­ koma neinum ß ˇvart, ˙r ■vÝ a­ al■ingi vir­ir a­ vettugi meirihlutavilja ■jˇ­arinnar Ý mikilvŠgum mßlum eins og Evrˇpumßlinu og vei­igjaldsmßlinu og ˙r ■vÝ a­ dˇmsvaldinu er stundum beitt a­ ■vÝ er vir­ast mß nßnast eins og ■a­ sÚ framlengdur armur framkvŠmdavaldsins.

Ůa­ hefur ■vÝ halla­ ß lř­rŠ­i­ ß ═slandi m÷rg undangengin ßr. Ůa­ Štti ■ˇ a­ segja sig sjßlft, a­ fˇlki­ Ý landinu mun ekki lßta bjˇ­a sÚr ˇbreytt ßstand um eilÝfan aldur. Stjˇrnmßlaflokkarnir og einstakir forustumenn ■eirra hafa sumir ßtta­ sig ß ■essu og teki­ sÚr tak. Samfylkingin hefur marka­ sÚr ˇtvÝrŠ­a sÚrst÷­u me­al flokkanna: h˙n ein fylgir n˙ s÷mu stefnu og meiri hluti ■jˇ­arinnar bŠ­i Ý Evrˇpumßlinu og vei­igjaldsmßlinu. Og h˙n ein hefur ß a­ skipa oddvitum, sem bera skynbrag­ ß nau­syn ■ess a­ flytja flugv÷llinn burt ˙r Vatnsmřrinni til a­ rřma fyrir ■Úttri bygg­: fyrir fˇlki. Samfylkingin gŠti ■vÝ hŠglega or­i­ stŠrsti flokkurinn ß ■ingi eftir kosningar og nß­ a­ mynda nřja rÝkisstjˇrn. SjßlfstŠ­isflokkurinn hefur ß hinn bˇginn teki­ sÚr st÷­u gegn meiri hluta ■jˇ­arinnar bŠ­i Ý Evrˇpumßlinu og Ý vei­igjaldsmßlinu og gegn meiri hluta ReykvÝkinga Ý flugvallarmßlinu. Vinstrihreyfingin ľ grŠnt frambo­ og Frjßlslyndi flokkurinn eru hlynnt vei­igjaldi Ý einhverri mynd, en andvÝg a­ild a­ Evrˇpusambandinu. Framsˇknarflokkurinn vir­ist vera ß bß­um ßttum, a­ minnsta kosti Ý Evrˇpumßlinu, en forma­ur hans og einstakir ■ingmenn hafa a­ undanf÷rnu sřnt řmis merki ■ess, a­ ■eir sÚu smßm saman a­ nßlgast sjˇnarmi­ meiri hluta ■jˇ­arinnar Ý ■vÝ mßli. Ůß eru ■eir Ý gˇ­um fÚlagsskap, ■vÝ a­ ■a­ var einmitt Mi­flokkurinn Ý Finnlandi, flokkur bŠnda, sem leiddi Finna inn Ý Evrˇpusambandi­ um mi­jan sÝ­asta ßratug me­ miklum brag.

Ůegar stjˇrnmßlasaga landsins er sko­u­ aftur Ý tÝmann, ■arf ekkert af ■essu a­ koma ß ˇvart ľ nema kannski eitt: SjßlfstŠ­isflokkurinn er staddur ß flŠ­iskeri. Flokkurinn, sem leiddi ═sland inn Ý Atlantshafsbandalagi­ ß sÝnum tÝma, sÚr n˙ ÷ll tormerki ß a­ild ═slands a­ Evrˇpusambandinu, einn stˇrra borgaraflokka Ý allri ßlfunni. Forma­ur flokksins hefur sagzt fyrr mundu ganga af vitinu (,,╔g gŠti or­i­ galinn!ö, sag­i hann Ý sjˇnvarpsvi­tali) en fallast ß r÷k ■eirra, sem mŠla fyrir a­ild ═slands a­ Evrˇpusambandinu. Flokkurinn, sem ßtti einnig lofs- og ■akkarver­an ■ßtt Ý ■vÝ a­ hefja marka­sb˙skap ß ═slandi Ý andst÷­u vi­ t.a.m. Samband Ýslenzkra samvinnufÚlaga, vir­ist n˙ sitja og standa eins og har­drŠgir sÚrrÚttindahˇpar bjˇ­a ľ og har­neitar jafnframt a­ upplřsa, hvernig hann aflar ˇmŠlds fjßr til starfsemi sinnar. Ůau ÷fl, sem vir­ast n˙ hafa flest rß­ Ý hendi sÚr Ý SjßlfstŠ­isflokknum, eru ■r÷ngsřn og sÚrdrŠg og ■ar af lei­andi ˇholl ÷fl. Ëheflu­ og har­svÝru­ Ýhalds÷fl af ■essu tagi hafa r˙i­ nokkra nßskylda stjˇrnmßlaflokka trausti almennings nokkur undangengin ßr, ■ar ß me­al brezka ═haldsflokkinn, flokk Winstons Churchill og MargrÚtar Thatcher.

Skyldi SjßlfstŠ­isflokkurinn fara s÷mu lei­?

Lesbˇk Morgunbla­sins, 18. jan˙ar 2003.


Til baka