Risi brauftum

Saga heimsins er saga heimsvelda, sem tkust um yfirr yfir lndum og jum. En hva er heimsveldi? Heimsveldi arf ekki a ra yfir heiminum llum, a hefur engu veldi tekizt. Skilgreiningin er rengri. Heimsveldi kllum vi lnd, sem ra me gu ea illu yfir einhverjum lndum rum ea landskikum utan eigin landamra. Bretland og Frakkland voru heimsveldi eins og nlendur eirra va um heiminn vitnuu um, og bi lndin bru nafngiftina lngum me ngju. Sovtrkin voru heimsveldi og hfu Austur-Evrpu undir hl snum nr hlfa ld. Kna er heimsveldi, enda ra Knverjar lgum og lofum Tbet og gera einnig krfur til umra yfir Tavan. Listinn er lengri. Hva um Bandarkin? Eru au heimsveldi? Bandarkjamenn sjlfir svara spurningunni margir neitandi, en a svar stenzt varla stranga skoun, eins og skozki sagnfringurinn Niall Ferguson lsir vel bk sinni Colossus (2004). Hann segir: Bandarkjamenn hafa n komi fyrir mttlausum leppstjrnum Afganistan og rak a loknum innrsum bi lndin, svo a varla arf frekari vitna vi. Ferill Bandarkjanna er auk annars markaur yfirgangi gegn rum lndum  nr og fjr langt aftur tmann. er Bandarkjamnnum mrgum meinilla vi nafngiftina heimsveldi, eim lkar ekki a vera dregnir dilk me Sovtrkjunum og Kna. Vi bum vi lri, segja eir, me rttu. Bandarkin eru samt heimsveldi, segir Niall Ferguson, hvort sem Bandarkjamnnum lkar a vel ea illa. Ferguson frir rk a v, a Bandarkin su heimsveldi fallanda fti. Ltum yfir svii. tttaka Bandarkjanna sari heimsstyrjldinni skipti skpum v stri, v er enginn vafi, og Kaninn hafi einnig sigur Kreustrinu 1950-53. San hafa Bandarkjamenn h tv str str eigin sptur. eir tpuu Vetnam og hrkkluust aan 1975, 58.000 mannslfum ftkari. Og n hafa Bandarkjamenn barizt lengur rak en eir brust sari heimsstyrjldinni, og hvorki gengur n rekur, svo a eir virast munu tapa ar eins og Vetnam og hrkklast burt. rak er litlu fjlmennara land en Texas, en hernaarsigur yfir svo litlu og vanburugu landi er Bandarkjamnnum samt um megn. Nrri m geta, hversu eim myndi vegna stri gegn ran, sem er risvar sinnum fjlmennara land en rak. Flastri Kveit 1990-91 er ekki tali me hr, enda var a h umboi Sameinuu janna (S) og naut vitks stunings. Niall Ferguson ltur ekkert af essu koma sr vart. Bandarkjamenn eru veikgeja, segir hann. skortir aga. eir eya llu snu aflaf og leggja ekkert af v til hliar, heldur taka eir endalaus ln tlndum – Kna! – og lifa langt um efni fram. eim er ekki alvara. eir heyja meira a segja str t krt og me hangandi hendi, af v a eim hrs hugur vi mannfalli. tttaka Bandarkjanna sari heimsstyrjldinni var fjrmgnu bi me skattalgum og lntkum. Roosevelt forseti rba jina a fra frnir, og hn brst vel vi skoruninni og vann me rum sigur gegn nasistum og bandamnnum eirra. Vetnamstrinu var annar httur hafur . treysti stjrnin sr ekki til a hkka skatta til a standa straum af strsrekstrinum, svo a umtalsverur halli var fjrlgum og leiddi til verblgu. j, sem treystir sr ekki til a fjrmagna strsrekstur af eigin aflaf, heldur varpar herkostnainum huglaus og duglaus komandi kynslir, hn er ekki sigurstrangleg stri, enda tpuu Bandarkjamenn Vetnam. Og enn er Kaninn vi sama heygarshorn og treystir sr ekki til a fra nausynlegar frnir og fjrmagna stri rak me aukinni skattheimtu. Ekki ng me a: Bush forseti hefur beitt sr fyrir strfelldri lkkun skatta stri til a fria almenningsliti. a urfti a mta jinni til a fara etta str. etta er ntt. Stuningur almennings vi stri rak og vi forsetann, sem leiddi jina t str upplognum forsendum, fer n rt verrandi lkt og gerist Vetnamstrinu. Bandarkin hafa afhjpa sig. Fyrir feinum rum efuust fir um mtt eirra og megin. N sr ll heimsbyggin, hvernig komi er fyrir risanum: hann stendur berstrpaur brauftum. Mesta herveldi heimsins tapar stri eftir str, nema a s h umboi S. Kannski eir hugsi sig tvisvar um, ur en eir gera nstu innrs eigin sptur. Gmlum bandamnnum og vinum blskrar.

Frttablai, 11. janar 2007.


Til baka