Samkeppni fyrst, takk

Żmis rök hnķga enn sem fyrr til einkarekstrar, einkaframtaks žar sem viš į og heilbrigšs markašsbśskapar. Samt hafa grįšugir kapķtalistar sķšustu įr sennilega gert meira til aš grafa undan trś almennings į kapķtalismanum en kommśnistum tókst į hundraš įrum. Vandinn er ekki bundinn viš Ķsland en samt kvešur rammt aš honum hér, aš sumu leyti enn frekar en vķša erlendis. Ķ Bandarķkjunum var žaš višurkennt vafningalaust aš misskipting hefši aukizt enda sżndu opinberar tölur žaš ótvķrętt. Hér heima var annaš um aš vera. Hér žrętti jafnvel Hagstofa Ķslands fyrir aukna misskiptingu fram aš hruni og lét sér ekki segjast fyrr en eftir hrun. Nżlega fékk ég įsamt öšrum tölvubréf frį einum helzta viršingarmanni Sjįlfstęšisflokksins ķ efnahagsmįlum. Žar segir: „Aš mķnu įliti hefur mjög margt óskynsamlegt veriš sagt um žetta svokallaša hrun …“ Tveim lķnum nešar ķ sama bréfi var „hruniš“ haft innan gęsalappa.

Einkavęšing rķkisbanka į jafnan žvķ ašeins rétt į sér aš žrem skilyršum sé fullnęgt.

Fyrsta skilyršiš er aš hafi žeir sem aš einkavęšingunni standa įšur komiš aš einkavęšingu sem mistókst, žį žurfa žeir aš sżna ķ orši og verki aš žeir skilji hvaš fór śrskeišis og lofa bót og betrun. Žetta skilyrši į skżrt viš ekki ašeins um Sjįlfstęšisflokkinn nś heldur einnig Višreisn žar eš hśn er skilgetiš afkvęmi Sjįlfstęšisflokksins og hefur ekki gert neinn įgreining viš hann um önnur mįl en Evrópumįliš. Alžingi samžykkti 2012 aš lįta rannsaka į einkavęšingu bankanna, en rannsóknin er ekki enn hafin. Alžingi samžykkti 2016 sérstaka rannsókn į aškomu žżzka bankans Hauck & Aufhäuser aš einkavęšingu Bśnašarbankans og įtti henni aš ljśka fyrir įrslok 2016, en ekki hefur heldur spurzt til žeirrar rannsóknar.

Nęsta skilyrši er aš erlend samkeppni sé tryggš annašhvort įšur en til einkavęšingar kemur eša a.m.k. meš einkavęšingunni. Sé žaš ekki gert og séu fįkeppnisbankar seldir einkaašilum, žį er rķkiš ķ reyndinni aš selja fįkeppnisašstöšu, ž.e. ašstöšu handa einkabanka til aš hlunnfara varnarlausa višskiptavini og gera upp į milli žeirra. Einmitt žetta geršist 1998-2003. Žess vegna sóttu forustumenn og einkavinir žv. rķkisstjórnarflokka, Sjįlfstęšisflokks og Framsóknar, svo fast aš komast yfir Landsbankann og Bśnašarbankann meš afleišingum sem lķša seint śr minni žótt Alžingi reyni aš gleyma.

Sś stašreynd aš Skandinaviska Enskilda Banken ķ Svķžjóš var kominn į fremsta hlunn meš aš kaupa rįšandi hlut ķ Landsbankanum sżnir aš hęgt er aš vekja įhuga śtlendinga į ķslenzkum bankarekstri. Reynsla Noršmanna bendir til sömu nišurstöšu. Danskir og sęnskir bankar reka śtibś ķ dreifšum byggšum Noregs og veita norskum bönkum ašhald. Erlend samkeppni er lykillinn aš lękkun vaxta į Ķslandi. 

Žrišja skilyršiš er aš tryggt sé meš lögum aš einkavęšingin nįi tilgangi sķnum og rétt verš fįist fyrir eignirnar og varnir séu tiltękar til aš girša fyrir mistök eša bęta fyrir žau ķ tęka tķš. Lögbundin endurskošunarįkvęši žurfa aš vera til taks komi t.d. į daginn aš almannahagur hafi veriš borinn fyrir borš. Hér hafa engin slķk įkvęši enn veriš leidd ķ lög.

Hvernig į mašur annars aš tala um einkavęšingu banka viš žekkta óreišumenn meš langan gjaldžrotaslóša ķ farangrinum? – menn sem hlupu frį milljaršaskuldum viš föllnu bankana.

Į mašur aš lįta eins og ekkert hafi ķ skorizt? Reyna bara aš fį žį til aš opna augun og sjį ljósiš? – eins og ég geri af veikum mętti hér aš framan.

Eša į mašur aš lįta žį fį žaš óžvegiš? – enda sé lķtil von til žess aš žeir sjįi nokkra įstęšu til aš bęta rįš sitt svo lengi sem žeir hafa eins atkvęšis meiri hluta Alžingi og žaš ķ krafti stolinna kosninga.

Margir žykjast žess fullvissir aš Sjįlfstęšisflokkurinn og Višreisn ętli sér aš „selja“ vinum sķnum réttinn til aš hegša sér įfram eins og rķki ķ rķkinu, hlķta dómum Hęstaréttar bara eftir hentugleikum, afskrifa skuldir vel tengdra óreišumanna eins og žeirra sjįlfa, rįšast eins og óargadżr gegn žeim višskiptavinum sem minna mega sķn og halda erlendri samkeppni sem allra lengst ķ burtu. Žeir eru stašrįšnir ķ aš byrja į öfugum enda, segja menn. Žeir vita žó fullvel aš hefšu žeir almannahag aš leišarljósi ęttu žeir fyrst aš greiša götu erlendra banka hingaš heim til aš tryggja samkeppni og hyggja aš žvķ loknu aš einkavęšingu enda yrši leyfi til aš rżja almenning žį ekki partur af pakkanum. Žeir vita žetta allt og lįta sér fįtt um finnast. Hvaš er žį til rįša?

Fréttablašiš, 23. febrśar 2017.


Til baka