Sustu forv: Bkin

g birti fjra ritgerasafni mitt Sustu forv 1995. ar er endurprentu ritger mn um fjrhagshrun Freyja fr rinu ur. Kveikjan a ritgerinni var sknandi g bk Evars T. Jnssonar frttamanns, Hlutskipti Freyja (1994), ar sem hann lsir Freyjum eins og skrpamynd af slandi. Ritgerin mn hefst essum orum: „Hrun freysks efnahagslfs er trlega einn mesti harmleikur Vestur-Evrpu sari helmingi essarar aldar. Sjlfst j me eigin menningu, sgu og tungu hefur fari svo herfilega a ri snu, a vi henni virist n blasa annahvort sjlfstissvipting ellegar mun meiri flksfltti r eyjunum en orinn er og skuldabasl langt fram nstu ld, jafnvel almenn ftkt. ess eru engin dmi r Evrpusgu sustu ratuga, a frjls og nstum fullvalda ja hafi kalla vlka niurlgingu yfir sjlfa sig. Landsframleisla Freyinga hefur falli um meira en rijung san 1989. ennan kvara er efnahagshrun Freyja svipa umfangs og hrun Sovtrkjanna slugu sama tma.“ essum upphafsorum fylgir san lng lsing, innblsin af bk Evars T. Jnssonar og rum heimildum, eim fnu innvium, sem felldu Freyjar. g segi: „Efnahagshrun Freyja arf a skoa ekki aeins sgulegu samhengi, heldur einnig samhengi vi eli og innvii jflagsins. Evar T. Jnsson segir msar sgur af undirferli, spillingu og grgi missa helztu „mttarstlpa“ jflagsins, manna, sem virtust hega sr samrmi vi leikreglur samflagsins, tt lg vru bersnilega brotin, en fir virtust gera sr rellu t af v. Allir vissu allt um alla svo litlu landi. Enginn getur tzt ekki hafa vita, hvernig standi var raun og veru.“ San er brestunum lst einum af rum: kjrdmaskipan, sem var grrarsta hreppargs hsta stigi; ofurvaldi tvegsmanna, sem mru frjlsa samkeppni og nrust styrkjum; byrgarleysi stjrnmlum, sem lsti sr meal annars v, a ekki var heil br efnahags- ea sjvartvegsstefnu nokkurs af stjrnmlaflokkunum. g spyr ritgerinni: „Er eintmri ffri um a kenna? Um a segir Evar T. Jnsson: „Efnahagskerfi var frsjkt, en sjklingurinn l slli vmu og vissi ekki a neitt alvarlegt amai a sr fyrr en hann var nnast andarslitrunum.““ ... g held fram: „En lknarnir ? Hvar voru eir? – a er a segja hagfringarnir. a er skemmst fr v a segja, a a munu vera tlf hagfringar Freyjum, ar af nu flokksbundnir. Hinir rr reyndu a vara almenning og stjrnvld vi efnahagsruninni, en eir voru ptir niur.“ essari fjrtn ra gmlu ritger minni standa einnig essi or: „Freyingar mega akka snum sla fyrir a eiga ekki fullbura selabankastofnun, eina me llu, v a tli Atli Dam hefi ekki veri skipaur selabankastjri?“ Atli Dam lgmaur var einmitt hfuarkitektinn a hruni Freyja. Ritgerinni lkur svo: „Freyingum hefur ekki tekizt a ba svo um hntana snu samflagi, a venjulegt flk njti verndar gagnvart afglpum og ofrki stjrnvalda og srhagsmunahpa. Saga Freyja er eins og saga slands langt aftur aldir rum ri saga harsvrara hagsmunhpa, sem mkuu krkinn kostna almennings, fyrst skjli almenns sinnuleysis, hjtrar og frfri og san krafti fullngjandi lggjafar, leikreglna og stjrnskipanar. Siferisroska jflags m a miklu leyta ra af v, hversu vel egnarnir eru verndair hver fyrir rum lgum og leikreglum samflagsins. Efnahagurinn hltur a draga dm af siferisroskanum, egar llu er botninn hvolft.“ Hremmingum Freyja lyktai svo, a Danir lnuu freysku landsstjrninni einn milljar Bandarkjadala. a gerir 3,7 milljnir slenzkra krna hvert mannsbarn Freyjum verlagi dagsins dag. Freyingar greiddu Dnum skuldina me vxtum innan vi tu rum. Kreppan st skemur en tu r einnig eim skilningi, a 2001 ni landsframleisla mann Freyjum fyrra hmarki fr 1993. Aeins um helmingur flksins, sem fli eyjarnar, sneri aftur. Freyingar ttu n a vera 54 sund mia vi flksfjlgun fyrri ra, en eir eru n 49 sund.

Frttablai, 30. oktber 2008.


Til baka