Lausbeizla­ lßnsfÚ

Hjˇl atvinnulÝfsins sn˙ast n˙ hratt og vel, og samt lŠtur ver­bˇlgan – gˇ­kunningi Ýslenzks efnahagslÝfs frß gamalli tÝ­ – ekki enn ß sÚr krŠla, ekki verulega. GrÝ­arlegar lßnt÷kur erlendis voru hÚr ß­ur fyrr nŠsta ˇskeikul ßvÝsun ß ■enslu og ver­bˇlgu, en svo er ■ˇ ekki lengur. Svo er einkum fyrir a­ ■akka frÝvŠ­ingu efnahagslÝfsins undangengin ßr, gerbreytingu, sem hefur m.a. li­ka­ til um innflutning vinnuafls frß ˙tl÷ndum. FramkvŠmdirnar vi­ Kßrahnj˙ka lei­a ■vÝ ekki til ■ess n˙, a­ h˙sbyggjendur ■urfi a­ bÝ­a vikum saman e­a mßnu­um eftir ˇstundvÝsum i­na­arm÷nnum, ■a­ er li­in tÝ­.

T÷lurnar segja s÷guna: sÝ­an 1986 hafa r÷sklega 25 ■˙sund erlendir rÝkisborgarar flutzt til ═slands skv. upplřsingum Hagstofu ═slands, ß me­an r÷sklega 15 ■˙sund erlendir ■egnar hafa flutzt ß brott hÚ­an. Fj÷ldi a­fluttra ˙tlendinga umfram brottflutta hefur ■vÝ veri­ um tÝu ■˙sund ■essi ßr. ┴ sama tÝma hafa 48 ■˙sund Ýslenzkir rÝkisborgarar flutzt ˙r landi, og 41 ■˙sund hafa flutzt heim, svo a­ fj÷ldi brottfluttra ═slendinga umfram a­flutta hefur veri­ um sj÷ ■˙sund. Hlutdeild innflutts vinnuafls Ý mannaflanum hefur ■vÝ aukizt hr÷­um skrefum a­ undanf÷rnu. Ůessi ■rˇun hefur breytt ßsjˇnu landsins me­ ■vÝ a­ fj÷lga ■jˇ­unum, sem byggja landi­, og h˙n hefur um lei­ lÚtt ■rřstingi af vinnumarka­i og hamla­ ver­bˇlgu me­ ■vÝ mˇti. Hlutfall ˙tlendinga (■.e. Ýb˙a fŠddra erlendis) Ý mannfj÷ldanum hÚr heima hŠkka­i ˙r 3% 1986 Ý tŠp 7% 2003. Ůetta hlutfall hŠkka­i s÷mu ßr ˙r 2% Ý 5% Ý Danm÷rku til samanbur­ar og stˇ­ Ý sta­ Ý SvÝ■jˇ­ (5% bŠ­i ßrin). Sviss er annar handleggur: ■ar standa allar gßttir opnar, svo a­ ˙tlendingum fj÷lga­i ˙r 14% af mannfj÷ldanum 1986 Ý 20% 2003.

HÚr h÷fum vi­ hluta skřringarinnar ß ■vÝ, hvers vegna gamla l÷gmßli­ um lausbeizla­ innstreymi lßnsfjßr og aukna ver­bˇlgu er dotti­ ˙r sambandi. En hva­a aflei­ingar hefur skuldas÷fnun ═slendinga erlendis a­ ÷­ru leyti? LÝtum sem sn÷ggvast yfir landslagi­. Mikill vi­skiptahalli hefur einkennt efnahagslÝf landsins nŠr allan lř­veldistÝmann. Ůetta var e­lilegt framan af. Grˇandi ■jˇ­arb˙skapur ■arf ß miklum innflutningi a­ halda til řmissa ■arfa, jafnvel umfram ˙tflutning, og ■ß ■arf a­ br˙a bili­ me­ erlendum lßnt÷kum e­a me­ ■vÝ a­ bjˇ­a ˙tlendingum innlend fyrirtŠki til kaups. Vi­ tˇkum fyrri kostinn – ˇlÝkt Eistum, til dŠmis – og h÷fum gengi­ miklu lengra Ý lßnt÷kum en gˇ­u hˇfi gegnir. Skuldir ═slendinga vi­ ˙tl÷nd eru n˙ or­nar of miklar og skuldabyr­in of ■ung, enda ■ˇtt vextir sÚu n˙ lßgir Ý ˙tl÷ndum. Ůar a­ auki h÷fum vi­ ekki fari­ alls kostar vel me­ allt lßnsfÚ­, nema hva­, heldur vari­ ■vÝ til neyzlu og ˇar­bŠrrar fjßrfestingar Ý stˇrum stÝl a­ undirlagi fj÷lskiptinna stjˇrnmßlamanna. Erlendar skuldir ■jˇ­arinnar hafa roki­ upp ˙r ÷llu valdi sÝ­ustu ßr: skuldirnar jukust ˙r 60%-70% af landsframlei­slu 1993-1999 upp Ý 200% Ý ßrslok 2004 (■etta er ekki prentvilla). Ůa­ er ■vÝ engin fur­a, a­ kaupmßttur almennings hafi teki­ kipp. Erlendar eignir hafa a­ vÝsu aukizt nokku­ ß mˇti skuldunum, en ekki nˇg: hrein sta­a ■jˇ­arb˙sins hefur veikzt til muna. N˙ rÝ­ur ß ■vÝ sem aldrei fyrr, a­ fjßrfestingin, sem lßnsfÚ­ er nota­ til, beri ar­, ■.e. ar­ umfram vexti.

Vextir ß erlendum fjßrmßlam÷rku­um hafa veri­ lßgir undangengin ßr og hafa n˙ teki­ a­ hŠkka aftur, ekki sÝzt vegna ˇtŠpilegs rÝkishallarekstrar Ý BandarÝkjunum. NŠstum 90% af erlendum skuldum ═slendinga eru skrß­ar Ý erlendri mynt, og vaxtagrei­slur af ■eim munu hŠkka um nßlega 1% af landsframlei­slu fyrir hvert prˇsentustig ■eirrar vaxtahŠkkunar, sem hafin er. HŠkkun heimsvaxta um eitt prˇsentustig eykur m.÷.o. vi­skiptahallann hÚr heima um 1% af landsframlei­slu a­ ÷­ru j÷fnu, eins og ┴sgeir Jˇnsson lektor hefur bent ß. Gengi krˇnunnar myndi ■ß tr˙lega falla, kannski me­ brauki og bramli, og skuldabyr­in myndi ■yngjast enn frekar. ┴ mˇti kŠmu meiri ˙tflutningur og minni innflutningur, ■ar e­ gengisfall řtir undir ˙tflutning og hamlar innflutningi me­ ■vÝ a­ hŠkka ver­ ß erlendri v÷ru og ■jˇnustu. Heildarßhrif vaxtahŠkkunar erlendis og me­fylgjandi gengisfalls krˇnunnar ß erlenda st÷­u ■jˇ­arb˙sins munu fara eftir ■vÝ, hversu miki­ gengi­ lŠkkar, ■egar vextirnir hŠkka; vandi er um slÝkt a­ spß.

FrÚttabla­i­, 31. marz 2005.


Til baka