Aš sitja ķ sśpunni

Ef žjóšarbśiš stendur svo vel sem af er lįtiš, hvernig stendur žį į žvķ, aš žjóšin hefur žurft aš safna svo grķšarlegum skuldum undangengin įr?

Leyfum tölunum aš tala.

Skuldir heimilanna hafa nķfaldazt mišaš viš rįšstöfunartekjur sķšan 1980. Žį skuldušu heimilin jafnvirši fimmtungs af rįšstöfunartekjum sķnum, en nś skulda žau jafnvirši 180% af rįšstöfunartekjum; skuldirnar nema žvķ nįlega tvöföldum įrstekjum heimilanna aš greiddum sköttum. Žetta hefur gerzt jafnt og žétt: sķšan 1995 hafa skuldir heimilanna viš lįnakerfiš aukizt um 150%, į mešan ķbśša- og bifreišaeign heimilanna hefur aukizt um 50%. Af žessum samanburši mį rįša, aš verulegur hluti lįnsfjįrins hefur veriš notašur til aš standa straum af neyzlu, ekki eignamyndun. Heimilin hafa safnaš žessum skuldum af fśsum og frjįlsum vilja.

Fyrirtękin hafa ekki lįtiš sitt eftir liggja. Skuldir fyrirtękja viš lįnakerfiš hafa žrefaldazt sķšan 1995, skuldir sjįvarśtvegsfyrirtękja hafa tvöfaldazt. Rķki og sveitarfélög söfnušu einnig skuldum fram til įrsins 1995, en grynnkušu sķšan lķtils hįttar į skuldunum ķ uppsveiflunni nęstu įr žar į eftir, enda fossušu skatttekjur žį inn ķ fjįrhirzlur hins opinbera. Hlutfall skulda rķkis og byggša af landsframleišslu hefur haldizt nokkurn veginn óbreytt sķšan 1999 og er nś hęrra en žaš var įriš 1991. Į sama tķma hefur skattbyrši žyngzt meira hér heima en annars stašar į OECD-svęšinu aš Grikklandi einu undanskildu skv. upplżsingum OECD.

Erlendar skuldir landsmanna hafa aukizt mun örar en erlendar eignir sķšustu įr, svo aš staša žjóšarbśsins śt į viš hefur veikzt til muna. Hlutfall erlendra langtķmaskulda žjóšarbśsins af landsframleišslu hękkaši śr 52% ķ įrslok 1995 ķ 93% ķ įrslok 2002. Žar eš gripiš var til žess rįšs aš taka skammtķmalįn til aš grynnka į langtķmaskuldum, žį er rétt aš geta einnig um žaš, aš hlutfall erlendra skammtķmaskulda žjóšarbśsins af landsframleišslu hękkaši śr 10% ķ įrslok 1995 ķ 30% ķ įrslok 2002. Žetta žżšir žaš, aš heildarskuldir žjóšarinnar erlendis (įn įhęttufjįrmagns) hafa aukizt śr 62% af landsframleišslu ķ įrslok 1995 upp ķ 123% ķ įrslok 2002. Žaš gerir tvöföldun į sjö įrum. Frjįlst fjįrstreymi milli landa hefur żtt undir žessa žróun.

Af žessu leišir, aš skuldabyršin, sem žjóšin žarf aš bera, hefur žyngzt verulega. Įriš 2002 žurftum viš aš greiša nįlega helminginn (48%!) af öllum śtflutningstekjum žjóšarinnar ķ afborganir og vexti af erlendum langtķmalįnum. Skuldabyršin er enn žyngri en žetta, ef vextir af skammtķmaskuldum eru taldir meš. Skuldabyršin mun žyngjast verulega, žegar vextir hękka aftur į heimsmarkaši, svo sem lķklegt mį telja ķ ljósi žess, aš Bush Bandarķkjaforseti er bśinn aš kalla grķšarlegan hallarekstur yfir rķkisbśskapinn žar vestra.

Žetta er sem sagt skuldastašan nś – um žaš leyti sem mesta skuldasöfnunarhrina Ķslandssögunnar er ķ žann veginn aš hefjast vegna ašstešjandi virkjunarframkvęmda.

Uppsveiflan ķ efnahagslķfinu įrin 1996-2000 viršist hafa veriš knśin įfram af erlendu lįnsfé fyrst og fremst. Innstreymi alls žessa fjįr inn ķ landiš hlaut aš örva efnahagslķfiš, óhįš žvķ hvort lįnsféš var notaš til aršbęrrar fjįrfestingar eša ekki, enda kemur aršsemin ekki ķ ljós fyrr en aš nokkrum tķma lišnum. Menn ęttu žvķ aš varast žaš aš žakka uppsveifluna 1996-2000 góšri hagstjórn, enda hefur hagstjórnin aš minni hyggju einkennzt öšrum žręši af hiršuleysi, svo sem skuldasśpan vitnar um, enda žótt veršbólgu hafi veriš haldiš ķ skefjum, og einnig af ónógum skilningi stjórnvalda į żmsum žrįlįtum skipulagsbrestum ķ innvišum atvinnulķfsins. Hiršuleysiš mį rįša af žvķ, aš rķkisstjórnin lofar nś stórfelldri skattalękkun og skuldasöfnun, enda žótt hagkerfinu stafi veruleg ofhitunarhętta af stórišjuframkvęmdum.

Fólkiš og fyrirtękin um landiš hafa ekki getaš nįš endum saman undangengin įr öšruvķsi en meš žvķ aš safna skuldum. Landsframleišsla į vinnustund er minni į Ķslandi en vķšast hvar annars stašar į OECD-svęšinu, enda žótt landsframleišsla į mann hér heima sé fyrir ofan mešallag. Munurinn stafar af žvķ, aš Ķslendingar žurfa aš vinna meira en margar ašrar žjóšir til aš bęta sér upp óhagręšiš, sem hiršulaus hagstjórn og skakkir innvišir leggja į žjóšina enn sem fyrr, enda žótt żmislegt hafi fęrzt ķ betra horf hin sķšustu įr, skįrra vęri žaš nś.

Fréttablašiš, 20. marz 2003.


Til baka