Tv÷f÷ld slagsÝ­a

Ůa­ hefur veri­ slagsÝ­a ß skipan Al■ingis frß fyrstu tÝ­, nema hva­. Ůessi bj÷gun hefur veri­ Ýb˙um dreif­ra bygg­a landsins Ý hag og bitna­ ß ■Úttbřli. Ůetta var me­ rß­um gert, og menn hafa ekki reynt a­ brei­a yfir ßsetninginn, enda hef­i ■a­ ekki veri­ hŠgt. Ůa­ ß ekki heldur a­ ■urfa a­ vefjast fyrir neinum, hver h÷fu­uppspretta ■essar slagsÝ­u hefur veri­: kosningal÷gin eru hlutdrŠg. Ůau hafa markvisst og frß fyrstu tÝ­ sent hlutfallslega fleiri fulltr˙a ß Al■ingi ˙r dreifbřli en ■Úttbřli, enda rÚ­u bŠndur l÷gum og lofum lengi framan af ÷ldinni sem lei­. Ůa­ var ekki fyrr en 2003, a­ su­vesturhorn landsins, ■ar sem rÝflegur og sÝvaxandi meiri hluti ■jˇ­arinnar hefur b˙i­ um langt skei­, nß­i einnig meiri hluta ß Al■ingi Ý krafti nřrra kosningalaga. ١ vantar enn ß ■a­, a­ atkvŠ­amagn ß hvern ■ingmann sÚ n˙ or­i­ jafnt Ý ˇlÝkum kj÷rdŠmum, jafnvel ■ˇtt kosningal÷gin hafi veri­ endursko­u­ me­ reglulegu millibili einmitt til ■ess a­ draga ˙r misvŠgi atkvŠ­isrÚttar eftir b˙setu. Me­alatkvŠ­afj÷ldi ß bak vi­ hvern n˙verandi al■ingismann er 2.907. AtkvŠ­amagni­ er n˙ mest ß bak vi­ hvern ■ingmann Ý su­vesturkj÷rdŠmi (3.894) og minnst Ý nor­vesturkj÷rdŠmi (1.871). Munurinn ß atkvŠ­avŠgi ■essara tveggja landshluta er m.÷.o. meira en tv÷faldur. Ůetta er alkunna og ■arfnast ekki frekari ˙tlistunar. Ůessi grein fjallar um anna­.

HÚr er Štlunin a­ breg­a birtu ß a­ra uppsprettu slagsÝ­unnar ß skipan Al■ingis fyrr og n˙. Af ■eim tveim meginreglum, sem almennt eru nota­ar Ý ÷­rum l÷ndum til a­ skipta ■ingsŠtum milli frambo­slista a­ loknum kosningum, h÷fum vi­ ═slendingar kosi­ ■ß a­fer­ina, sem hneigist til a­ hygla stˇrum flokkum ß kostna­ minni flokka. Svo hßttar til hÚr heima, a­ ßrum saman voru stˇru flokkarnir – n˙verandi rÝkisstjˇrnarflokkar –dreifbřlisflokkar Ý ■eim skilningi, a­ ■eir h÷f­u tilt÷lulega meira fylgi til sveita en minni flokkarnir, sem sˇttu fylgi sitt einkum Ý ■Úttbřli­. Af ■essu lei­ir, a­ ˙thlutunarreglan, sem hÚr hefur veri­ notu­, hefur Ý ofanßlag veri­ dreif­um bygg­um Ý hag ß kostna­ ■Úttbřlisins. Ůessu atri­i hefur ekki veri­ gefinn nŠgur gaumur Ý umrŠ­um um kosningar og kosningal÷g. Reglurnar tvŠr geta haft mikil ßhrif, ■egar menn telja upp ˙r kj÷rk÷ssunum, eins og dŠmi ver­ur raki­ um hÚr ß eftir.

 

L÷g og stŠr­frŠ­i

Hverjar eru ■essar tvŠr meginreglur? Ínnur ˙thlutunarreglan dregur nafn sitt af belgÝska l÷gfrŠ­ingnum Victor d’Hondt (1841-1901), og h˙n er ■eirrar ger­ar, a­ h˙n hneigist til a­ mismuna kjˇsendum me­ ■vÝ a­ hygla stˇrum flokkum ß kostna­ minni flokka. Stˇrir flokkar bera ■vÝ jafnan nokkru hŠrra hlutfall fulltr˙a ˙r břtum skv. reglu d’Hondts en atkvŠ­amagn ■eirra gefur tilefni til, og litlir flokkar fß a­ ■vÝ skapi fŠrri sŠti Ý sinn hlut. Ůessi tilhneiging er einkum tilfinnanleg, ef fß sŠti koma til skiptanna. Regla d’Hondts er notu­ vi­ ˙thlutun ■ingsŠta m.a. Ý AusturrÝki, BelgÝu, Finnlandi, Hollandi og einnig hÚr heima. Hin a­fer­in er kennd vi­ franska stŠr­frŠ­inginn AndrÚ Sainte-LaguŰ (1882-1950), og h˙n hefur ■ann kost, a­ h˙n tryggir j÷fnu­ milli kjˇsenda frŠ­ilega sÚ­ til langs tÝma liti­. Me­ ■essu or­alagi er ßtt vi­ ■a­, a­ regla Sainte-LaguŰs tryggir fullt samrŠmi milli hlutfallskiptingar atkvŠ­a og ■ingsŠta, ■egar til lengdar lŠtur: ef haldnar vŠru ■˙sund kosningar me­ ßmˇta skiptingu atkvŠ­a og tiltekinn flokkur fengi fjˇr­ung atkvŠ­a a­ me­altali Ý ■eim ÷llum, ■ß fengi hann ■vÝ sem nŠst nßkvŠmlega fjˇr­ung ■ingsŠta a­ me­altali Ý kosningunum. Regla d’Hondts hefur ekki ■ennan t÷lfrŠ­ilega eiginleika: henni gŠti fylgt bj÷gun til hagsbˇta fyrir stˇra flokka, jafnvel ■ˇtt kosning vŠri endurtekin ■˙sund sinnum. Bj÷gunin af v÷ldum reglu d’Hondts er jafnan ekki mikil Ý reynd, en h˙n getur samt veri­ talsver­, eins og sřnt er hÚr a­ ne­an me­ nřju dŠmi hÚ­an a­ heiman. A­fer­ Sainte-LaguŰs er notu­ a­ hluta vi­ ˙tbřtingu ■ingsŠta m.a. Ý Danm÷rku, Noregi og SvÝ■jˇ­.

Bß­ar ˙thlutunarreglurnar hafa a­ s÷nnu bŠ­i kosti og galla hvor um sig, svo sem vi­ er a­ b˙ast, ˙r ■vÝ a­ sum samfÚl÷g kjˇsa vitandi vits a­ fylgja annarri reglunni og ÷nnur fylgja hinni. J÷fnu­ur Ý ˙thlutun ■ingsŠta er Šskilegur a­ flestra dˇmi, ■a­ sjˇnarmi­ nřtur almennrar vi­urkenningar n˙ or­i­, skßrra vŠri ■a­, en ÷nnur sjˇnarmi­ koma ■ˇ einnig til ßlita svo sem ■a­, a­ margir smßflokkar kunna a­ sumra dˇmi a­ auka lÝkur ß sundrungu. Ekki ver­ur ■ˇ sÚ­, a.m.k. ekki Ý fljˇtu brag­i, a­ minna kve­i a­ sundrungu og smßkˇngaveldi Ý stˇrum flokkum en litlum. Hva­ sem ■vÝ lÝ­ur, hafa menn yfirleitt reynt a­ koma til mˇts vi­ sundrungarsjˇnarmi­i­ me­ ■vÝ a­ reisa ■r÷skulda, ■.e. me­ ■vÝ a­ ˙thluta ■ingsŠtum einungis til flokka, sem nß tilteknu lßgmarksfylgi ß landsvÝsu. Ůr÷skuldarnir eru mishßir eftir l÷ndum: ■annig ■arf t.d. 4% fylgi ß landsvÝsu til a­ koma manni ß ■ing Ý SvÝ■jˇ­, 5% Ý Ůřzkalandi (og ß ■ar raunar a­eins vi­ um ■ann helming ■ingsŠta, sem eru j÷fnunarsŠti) og einnig hÚr heima og 10% Ý Tyrklandi. Af ■essu lei­ir, a­ atkvŠ­i greidd flokkum, sem nß ekki upp ß ■r÷skuldinn, detta ni­ur dau­ og skapa me­ ■vÝ mˇti misrŠmi milli ■ingstyrks og raunverulegs atkvŠ­amagns ■eirra flokka, sem komast yfir ■r÷skuldinn.

 

Einf÷ld lagabreyting nŠgir

LÝtum n˙ ß reikningsa­fer­irnar tvŠr. Reglu d’Hondts er lřst svo Ý 107. gr. kosningalaga nr. 24 frß 2000: ,,Til ■ess a­ finna hve margir frambjˇ­endur hafa nß­ kosningu Ý kj÷rdŠmi af hverjum lista skal fara ■annig a­:

1.    Deila skal Ý atkvŠ­at÷lur listanna me­ t÷lunum 1, 2, 3, 4 o.s.frv. ┌tkomut÷lur eru skrß­ar fyrir hvern lista.

2.    Fyrsta kj÷rdŠmissŠti fŠr sß listi sem hŠsta ˙tkomut÷lu hefur. S˙ tala er sÝ­an felld ni­ur. Anna­ kj÷rdŠmissŠti fŠr sß listi sem n˙ hefur hŠsta ˙tkomut÷lu. Ůessu skal fram haldi­ uns ˙thluta­ hefur veri­ jafnm÷rgum kj÷rdŠmissŠtum og kjˇsa ß, sbr. 2. mgr. 8. gr.

3.    N˙ eru tvŠr e­a fleiri ˙tkomut÷lur jafnhßar ■egar a­ ■eim kemur skv. 2. t÷lul. og skal ■ß hluta um r÷­ ■eirra.”

Um ˙thlutun j÷fnunarsŠta segir sÝ­an Ý 108. gr.: ,,Deila skal Ý atkvŠ­at÷lur samtakanna me­ t÷lu kj÷rdŠmissŠta ■eirra, fyrst a­ vi­bŠttum 1, sÝ­an 2, ■ß 3 o.s.frv. ┌tkomut÷lurnar nefnast landst÷lur samtakanna.” Ůannig birtist regla d’Hondts Ý lagatextanum.

VŠri regla Sainte-LaguŰs tekin upp Ý sta­inn fyrir reglu d’Hondts, myndi duga a­ umskrifa lagatextann me­ ■vÝ mˇti einu, a­ Ý sta­ talnarununnar Ý 107. gr. ,,1, 2, 3, 4 o.s.frv.” kŠmi ,,1, 3, 5, 7 o.s.frv.”, og Ý sta­ fyrri setningarinnar Ý 108. gr. kŠmi: ,,Deila skal Ý atkvŠ­at÷lur samtakanna me­ tv÷faldri t÷lu kj÷rdŠmissŠta ■eirra, fyrst a­ vi­bŠttum 1, sÝ­an 3, ■ß 5 o.s.frv.” Sem sagt: oddat÷lur alls sta­ar. (Ů÷rfin ß a­ tv÷falda t÷lu kj÷rdŠmissŠtanna Ý deilit÷lunum vi­ ˙thlutun j÷fnunarsŠta ß sÚr e­lilega skřringu. VŠri talan ekki tv÷f÷ldu­, myndi textinn ■urfa a­ hljˇ­a svo: ,,Deila skal Ý atkvŠ­at÷lur samtakanna me­ t÷lu kj÷rdŠmissŠta ■eirra, fyrst a­ vi­bŠttum 0,5, sÝ­an 1,5, ■ß 2,5 o.s.frv.” Merkingin er alveg hin sama. ┴stŠ­a ■ess, a­ fyrst er bŠtt vi­ hßlfum skv. reglu Sainte-LaguŰs, er s˙, a­ ■a­ er lŠgsta talan, sem hŠgt er a­ hŠkka upp Ý heilan og ■annig koll af kolli.)

 

DŠmi um hreppsnefnd

Muninn ß reglunum tveim Ý reynd er au­veldast a­ sjß fyrir sÚr me­ ■vÝ a­ taka dŠmi. Hugsum okkur hreppsnefndarkosningar, ■ar sem ■rÝr listar bjˇ­a fram og fß 60 atkvŠ­i (A-listi), 28 atkvŠ­i (B-listi) og 12 atkvŠ­i (C-listi). Ef hreppsnefndarsŠtin eru fimm og regla d’Hondts er notu­, ■ß fŠr A-listinn fyrsta sŠti­ og einnig anna­ sŠti­, af ■vÝ a­ 60/2 = 30 er meira en 28 atkvŠ­i B-listans. B-listinn fŠr ■ri­ja sŠti­ ˙t ß sÝn 28 atkvŠ­i, og A-listinn fŠr fjˇr­a sŠti­, af ■vÝ a­ 60/3 = 20 er meira en hvort heldur 12, sem er atkvŠ­afj÷ldi C-listans, e­a 28/2 = 14 hjß B-listanum. A-listinn fŠr loks fimmta sŠti­, af ■vÝ a­ 60/4 = 15 er meira en 14 hjß B-listanum og 12 hjß C-listanum. ┌rslitin eru ■vÝ ■au, a­ A-listinn fŠr 80% sŠtanna Ý hreppsnefndinni me­ 60% atkvŠ­a. Minnihlutalistarnir frß 20% sŠtanna me­ 40% atkvŠ­a. Ůannig vinnur regla d’Hondts: h˙n tryggir meirihlutaflokki meiri hluta sŠta, og vel ■a­ Ý ■essu dŠmi.

Hvernig fŠri, ef sŠtunum Ý hreppsnefndinni vŠri heldur ˙thluta­ eftir reglu Sainte-LaguŰs? Ůß fengi A-listinn eftir sem ß­ur fyrsta sŠti­, og B-listinn fengi anna­ sŠti­, ■ar e­ 28 atkvŠ­i B-listans eru fleiri en 60/3 = 20 hjß A-listanum. Ůri­ja sŠti­ fengi A-listinn me­ 60/3 = 20 atkvŠ­i ß bak vi­ sig, og fjˇr­a sŠti­ og fimmta sŠti­ fengju A-listinn og C-listinn me­ 60/5 = 12 atkvŠ­i a­ baki sÝnum manni hvor um sig. HÚr eru ■vÝ ˙rslitin ■au, a­ A-listinn fŠr 60% sŠtanna Ý samrŠmi vi­ 60% kj÷rfylgi, og minnihlutaflokkarnir fß 40% sŠtanna Ý samrŠmi vi­ sitt kj÷rfylgi. Ůannig vinnur regla Sainte-LaguŰs Ý ■essu dŠmi. Taki­ eftir ■vÝ, a­ C-listinn me­ 12% atkvŠ­a fŠr 20% sŠtanna. Ůa­ er ■ˇ minni mismunun Ý prˇsentustigum tali­ en A-listinn nřtur skv. reglu d’Hondts Ý dŠminu Ý nŠstu efnisgrein ß undan.

T÷kum n˙ anna­ dŠmi, ■ar sem atkvŠ­i skiptast ■annig, a­ A-listinn fŠr 48 atkvŠ­i og hinir listarnir skipta me­ sÚr hinum atkvŠ­unum 52 Ý hreppnum. Eftir reglu d’Hondts fŠr A-listinn ■ß meiri hluta Ý hreppsnefndinni, 3 sŠti af 5, svo lengi sem annar hvor hinna listanna tveggja nŠr ekki 33% atkvŠ­a. Ůetta stafar af ■vÝ, a­ A-listinn er me­ 48/3 = 16 atkvŠ­i ß bak vi­ sinn ■ri­ja mann skv. reglu d’Hondts, svo a­ anna­hvort B-listinn e­a C-listinn ■arf ■ß 33 atkvŠ­i til a­ hafa 33/2 = 16,5 atkvŠ­i ß bak vi­ sinn annan mann. Ef hvorki B-lista nÚ C-lista tekst a­ nß 33% fylgi, ■ß fŠr A-listinn 60% sŠtanna me­ 48% atkvŠ­a ß bak vi­ sig. Regla Sainte-LaguŰs dregur ˙r lÝkum ■ess, a­ minni hluti atkvŠ­a tryggi A-listanum meiri hluta sŠta Ý ■essu dŠmi. Skv. reglu Sainte-LaguŰs dugir, a­ anna­hvort B-listinn e­a C-listinn fßi 10 atkvŠ­i (hinn listinn fengi ■ß 42 atkvŠ­i) til a­ tryggja ■eim Ý sameiningu meiri hluta sŠtanna, ■vÝ a­ n˙ eru 48/5 = 9,6 atkvŠ­i ß bak vi­ ■ri­ja mann A-listans Ý sta­ 48/3 = 16 skv. reglu d’Hondts.

Ůa­ er hŠgt a­ hugsa sÚr ÷nnur dŠmi, ■ar sem reglurnar tvŠr lei­a til nßkvŠmlega s÷mu ni­urst÷­u. Ef A-listinn fŠr 60 atkvŠ­i og hinir listarnir tveir fß 20 atkvŠ­i hvor, ■ß nŠst fullur j÷fnu­ur eftir bß­um ˙thlutunarreglum: A-listinn fŠr 3 atkvŠ­i og hinir tveir 1 hvor.

 

Al■ingiskosningarnar 2003

Hva­ hef­i komi­ upp ˙r k÷ssunum eftir al■ingiskosningarnar 2003, ef reglu Sainte-LaguŰs hef­i veri­ fylgt frekar en reglu d’Hondts? Tafla 1 sřnir fj÷lda kj÷rdŠmakj÷rinna ■ingmanna og fj÷lda j÷fnunarsŠta eftir flokkum skv. bß­um reglum. Regla d’Hondts vinstra megin Ý t÷flunni lřsir n˙verandi skiptingu ■ingsŠta milli flokka. HÚr fß ■rÝr stŠrstu flokkarnir 48 kj÷rdŠmakj÷rna ■ingmenn af 54, og tveir minnstu flokkarnir fß 3 j÷fnunarsŠti af 9. Regla Sainte-LaguŰs hŠgra megin Ý t÷flunni sřnir, a­ stˇru flokkarnir hef­u skv. henni fengi­ fŠrri menn kj÷rna Ý kj÷rdŠmum, e­a 43 Ý sta­ 48, svo a­ ÷ll j÷fnunarsŠtin hef­u ■ß falli­ ■eim Ý skaut. Munurinn ß reglunum tveim lřsir sÚr m.÷.o. ■annig vi­ okkar Ýslenzku a­stŠ­ur: skv. reglu d’Hondts sitja stˇru flokkarnir Ý fyrirr˙mi vi­ ˙thlutun kj÷rdŠmasŠta, og j÷fnunarsŠtin bŠta litlu flokkunum muninn a­ nokkru leyti, en regla Sainte-LaguŰs snřr dŠminu vi­ og ˙thlutar kj÷rdŠmasŠtum fyrr til litlu flokkanna en regla d’Hondts og bŠtir stˇru flokkunum muninn me­ j÷fnunarsŠtum, a­ hluta e­a til fulls eftir atvikum. Munurinn ß reglunum tveim getur reynzt mikill, ■egar fß sŠti koma til ˙thlutunar Ý hverju kj÷rdŠmi, og einmitt ■annig hßttar til hÚr heima. Frjßlslyndi flokkurinn hef­i t.d. fengi­ mann kj÷rinn Ý ÷llum kj÷rdŠmum 2003 skv. reglu Sainte-LaguŰs, svo a­ ■ingstyrkur hans hef­i ■ß reyndar or­i­ talsvert umfram kj÷rfylgi. Meiri hluti n˙verandi rÝkisstjˇrnar ß Al■ingi vŠri ■ß 32 ■ingsŠti gegn 31, og s˙ ni­ursta­a vŠri Ý nßnara samrŠmi vi­ atkvŠ­amagn beggja fylkinga en n˙verandi ■ingstyrkur ■eirra, 34 sŠti gegn 29. ËvÝst mß telja, hvort n˙verandi rÝkisstjˇrn hef­i veri­ myndu­ vi­ ■Šr a­stŠ­ur. Munurinn ß reglunum tveim yr­i tr˙lega hverfandi Ý reynd, ef landi­ allt vŠri eitt stˇrt kj÷rdŠmi.

 

Tafla 1. ┌rslit al■ingiskosninganna 2003

 

Regla d┤Hondts

Regla Sainte-LaguŰs

Kj÷rdŠmasŠti

J÷fnunarsŠti

ŮingsŠti alls

Kj÷rdŠmasŠti

J÷fnunarsŠti

ŮingsŠti alls

Framsˇknarflokkurinn (B)

SjßlfstŠ­isflokkurinn (D)

Frjßlslyndi flokkurinn (F)

Samfylkingin (S)

Vinstri hreyfingin – grŠnt frambo­ (U)

Stjˇrnarflokkar (B + D)

Stjˇrnarandsta­a (S + F + U)

Stˇrir flokkar (B + D + S)

Litlir flokkar (F + U)

Alls

11

19

2

18

4

 

30

24

48

6

54

1

3

2

2

1

 

4

5

6

3

9

12

22

4

20

5

 

34

29

54

9

63

10

17

6

16

5

 

27

27

43

11

54

1

4

0

3

1

 

5

4

8

1

9

11

21

6

19

6

 

32

31

51

12

63

 

═ reynd er regla Sainte-LaguŰs yfirleitt sveig­ a­ hagsmunum stˇrra flokka me­ ■vÝ a­ nota deilitalnar÷­ina 1,4, 3, 5, 7 o.s.frv. Ý sta­ 1, 3, 5, 7 o.s.frv. Ůetta er gert til ■ess eins a­ til a­ draga ˙r m÷guleikum lÝtilla flokka. Hef­i regla Sainte-LaguŰs me­ ■essari breytingu veri­ notu­ hÚr heima 2003, hef­i ˙thlutun ■ingsŠta or­i­ hin sama og h˙n var­ skv. reglu d’Hondts. E­lilegra er ■ˇ a­ nota reglu Sainte-LaguŰs ˇbreytta, sÚu menn ß anna­ bor­ hlynntir j÷fnum atkvŠ­isrÚtti, ■vÝ a­ me­ ˇbreyttri reglu Sainte-LaguŰs ver­ur ˙thlutun sŠta Ý fyllstu samrŠmi vi­ skiptingu atkvŠ­a Ý hlutfallskosningum. Ůa­ er einmitt h÷fu­kostur hennar umfram reglu d’Hondts (sjß t.d. Arend Lijphart, Electoral Systems and Party Systems: A Study of Twenty-Seven Democracies, 1945-1990, Oxford University Press, 1994).

N˙ geta menn e.t.v. sagt sem svo, a­ n˙verandi skipan skv. reglu d’Hondts dragi ˙r lÝkunum ß eiginlegri pattst÷­u ß Al■ingi me­ ■vÝ a­ skerpa muninn milli fylkinga vi­ ˙thlutun ■ingsŠta. En ■ß ■urfa menn einnig a­ huga a­ ■vÝ, a­ fylkingar og fylgi flokka kynnu a­ skipast ÷­ruvÝsi til langs tÝma liti­, ef reglu Sainte-LaguŰs vŠri fylgt frekar en reglu d’Hondts.

 

Al■ingiskosningarnar 1971-1999

═ ljˇsi ni­urst÷­unnar fyrir 2003 Ý t÷flu 1 er vert a­ reikna ˙thlutun ■ingsŠta eftir reglunum tveim aftur Ý tÝmann til a­ fß sem gleggsta mynd af allri slagsÝ­unni – af v÷ldum kj÷rdŠmaskipanarinnar annars vegar og ˙thlutunarreglunnar hins vegar – ß skipan Al■ingis gegnum tÝ­ina. Ni­urst÷­urnar eru dregnar saman Ý t÷flu 2. Ůar sÚst, a­ regla d’Hondts hefur jafnan sveigt ˙thlutun ■ingsŠta Ý ■ßgu Framsˇknarflokksins og SjßlfstŠ­isflokksins. A­ ÷llu ÷­ru j÷fnu hafa ■essir tveir flokkar a­ jafna­i fengi­ 1,2 ■ingsŠtum meira Ý sinn hlut Ý hverjum kosningum sÝ­an 1970 en ■eir hef­u fengi­ skv. reglu Sainte-LaguŰs, og a­rir flokkar hafa ■ß haft minni ■ingstyrk sem ■vÝ nemur. ŮrÝr fjˇr­u hlutar bj÷gunarinnar eru Framsˇknarflokknum Ý vil og afgangurinn SjßlfstŠ­isflokknum. T÷lurnar benda til ■ess, a­ Al■ř­ubandalagi­ og řmis nř frambo­ jafna­armanna og annarra hafi einkum goldi­ ■essarar bj÷gunar og einnig Al■ř­uflokkurinn nema Ý kosningunum 1978. Ekki ver­ur ■ˇ sÚ­, a­ nokkur stjˇrnarmyndun ß tÝmabilinu hef­i veri­ ˇkleif, hef­i reglu Sainte-LaguŰs veri­ fylgt, en um ■a­ er ■ˇ ekkert hŠgt a­ fullyr­a, ■vÝ a­ bj÷gun kosningareglna hle­ur utan ß sig me­ tÝmanum: ■a­ er ˇm÷gulegt a­ vita, hva­a ßhrif ÷nnur styrkleikahlutf÷ll ß Al■ingi – hlutf÷ll Ý nßnara samhengi vi­ kj÷rfylgi flokkanna skv. reglu Sainte-LaguŰs – hef­u haft ß kj÷rfylgi­ til langs tÝma liti­.

  

Tafla 2. TilfŠrsla ■ingsŠta Ý Al■ingiskosningum 1971-2003, hef­i regla Sainte-LaguŰs veri­ notu­ vi­ ˙thlutun sŠta Ý sta­ reglu d’Hondts

 

1971

1974

1978

1979

1983

1987

1991

1995

1999

2003

Framsˇknarflokkurinn (B)

SjßlfstŠ­isflokkurinn (D)

Frjßlslyndi flokkurinn (F)

Samfylkingin (S)

Al■ř­uflokkurinn (A)

Al■ř­ubandalagi­ (G)

Vinstri hreyfingin – grŠnt frambo­ (U)

Stjˇrnarflokkar (B + D)

A­rir flokkar

 

-1

0

--

--

0

+1

--

 

-1

+1

-2

+1

--

+1[1]

0

0

--

 

-1

+1

+1

0

--

--

-1

0

--

 

+1

-1

-2

0

--

--

+1

+1

--

 

-2

+2

-2

0

--

--

+1

+1

--

 

-2

+2

-1

-1

--

+1[2]

0

+1

--

 

-2

+2

0

-1

--

--

0

+1

--

 

-1

+1

0

-1

--

+1[3]

0

0

--

 

-1

+1

-1

0

+1

0

--

--

0

 

-1

+1

-1

-1

+2

-1

--

--

+1

 

-2

+2


[1] Samt÷k frjßlslyndra og vinstri manna.

[2] Kvennalistinn.

[3] Ůjˇ­vaki.

 

A­ endingu

SlagsÝ­an ß skipan Al■ingis fyrr og n˙ stafar ekki eing÷ngu af kj÷rdŠmaskipan, sem mismunar kjˇsendum eftir b˙setu, heldur einnig af hinu, a­ ■ingsŠtum er ˙thluta­ eftir reglu, sem hyglar stˇrum flokkum ß kostna­ minni flokka. Ůeir, sem hafa hagnazt mest ß rÝkjandi skipan, eru ■eir flokkar, sem mestu hafa rß­i­ um l÷gfestingu ■essarar ˙thlutunarreglu frekar en hinnar, sem einnig hlaut a­ koma til ßlita og hefur enda veri­ notu­ t.d. Ý Danm÷rku, Noregi og SvÝ■jˇ­. Af ■essum s÷kum ver­ur ■a­ enn brřnna en ella a­ leita lei­a til a­ gir­a fyrir svo augljˇsan hagsmunaßrekstur og fela ÷­rum en Al■ingi a­ setja landinu rÚttlßt kosningal÷g, t.d. sÚrst÷ku stjˇrnlaga■ingi, enda ■arf hvort e­ er a­ kalla ■a­ saman til a­ endursko­a stjˇrnarskrß lř­veldisins, ■ar e­ Al■ingi er me­ lÝku lagi vanhŠft til ■ess verks.

 

H÷fundurinn ■akkar Indri­a Indri­asyni lektor Ý stjˇrnmßlafrŠ­i gˇ­ rß­ og Hßkoni Skjenstad stŠr­frŠ­inema a­sto­ vi­ ˙treikninga.

 

VÝsbending, 8. aprÝl 2005.


Til baka