Mynd 29. Gjaldeyrisforši Sešlabanka Ķslands var hęttulega lķtill žar til nżlega: hann dugši ašeins fyrir innflutningi ķ sex vikur, sem er langt undir alžjóšlega višurkenndum öryggismörkum (sjį myndir 4 og 16). Annar męlikvarši į žaš, hvort gjaldeyrisforšinn er nęgur eša ekki, felst ķ samanburši viš erlendar skammtķmaskuldir žjóšarbśsins. Žessar skuldir eru aš mestu leyti til komnar vegna lįntöku banka og annarra fjįrmįlastofnana ķ śtlöndum til aš standa straum af śtlįnaženslunni hér innan lands (krķtarkortaskuldir einstaklinga eru žó ekki taldar meš). Myndin aš ofan sżnir, aš erlendar skammtķmaskuldir žjóšarbśsins eru nś miklu meiri en gjaldeyrisforšinn og hafa veriš žaš sķšan 1995, en žaš er algeng višmišun śti ķ heimi, aš žęr megi helzt ekki — sumir myndu segja alls ekki! — fara upp fyrir gjaldeyrisforšann. Hugsunin er sś, aš gjaldeyrisforšinn verši į hverjum tķma aš duga fyrir skyndilegri endurgreišslu skammtķmaskulda, ef į žyrfti aš halda. Žaš var einmitt žetta, sem brįst ķ Taķlandi sumariš 1997, žegar erlendir bankar veigrušu sér viš žvķ aš halda įfram aš dęla skammtķmalįnsfé inn ķ landiš, svo aš Taķlendingar neyddust fyrst til aš ganga mjög į gjaldeyrisforša sinn til aš brśa biliš og sķšan aš fella gengi bahtsins meš illum afleišingum (sjį mynd 48). Žaš er meš hlišsjón af žessum samanburši, aš żmsir hafa aš undanförnu lżst įhyggjum af yfirvofandi hęttu į fjįrmįlakreppu į Ķslandi. Um slķkt er žó aš sjįlfsögšu aldrei hęgt aš spį meš nokkurri vissu. En žaš vęri ekki sķšur óhyggilegt viš nśverandi ašstęšur aš lįta slķkar višvaranir sem vind um eyru žjóta. Hlutfall skammtķmaskulda og gjaldeyrisforšans hękkaši śr 1,5 ķ įrslok 1999 ķ 3,7 ķ įrslok 2002 og fór sķšan upp fyrir 4,5 ķ įrslok 2005 og 2006. Hlutfalliš rauk reyndar upp fyrir 9 2006, en žį tók rķkissjóšur nżtt risalįn ķ śtlöndum til aš tvöfalda gjaldeyrisforša Sešlabankans eša žar um bil, en žaš hrökk žó ekki lengra en svo, aš ķ įrslok 2007 er hlutfalliš komiš upp ķ 15. Aukningin 2002 stafaši af žvķ, aš bankarnir tóku skammtķmalįn til aš endurgreiša langtķmalįn til aš fęra sér ķ nyt lįga vexti af skammtķmalįnum. Žannig uxu erlendar skammtķmaskuldir śr 10% af landsframleišslu 1995 ķ 34% 2003, ķ 86% 2006 og 193% 2007. Žetta er hęttuspil, žvķ aš skammtķmalįnsfé er ekki jafnįreišanlegt og lįn til lengri tķma, eins og Taķland og ašrar Austur-Asķužjóšir fengu aš kenna į 1997-1998. Žetta lķtur ekki vel śt: žetta er žaš, sem Englendingar kalla ,,an accident waiting to happen." Žaš er engin furša, aš erlendir bankar og ašrir hafi sent frį sér ķtrekašar višvaranir um horfur ķslenzks efnahagslķfs nęstu misserin. Undarlegt var žó aš sjį matsfyrirtękiš Moodys hękka lįnshęfismat ķslenzku bankanna į žeirri forsendu, aš rķkiš — ž.e. ķslenzkir skattgreišendur — standi į bak viš bankana, žvķ aš engin slķk rķkisįbyrgš liggur fyrir skv. lögum, enda eru bankarnir nś einkabankar. Nś hefur lįnshęfismat bankanna lękkaš aftur og skuldatryggingarįlag žeirra erlendis er komiš upp śr öllu  valdi. Ķslenzku višskiptabankarnir lentu ķ svolitlum vandręšum meš aš endurfjįrmagna skammtķmaskuldir sķnar 2006 og žurftu aš taka į sig aukinn vaxtakostnaš vegna minnkandi lįnstrausts. Endurfjįrmögnunarvandi žeirra veršur miklu meiri 2009. Vonandi kljśfa žeir vandann; viš sjįum til. Sjį greinina Vandamįl hvers?

 


FirstPreviousIndex

Nęsta sķša

Aftur heim