wpe8.jpg (33497 bytes)
 

Mynd 45. Hvernig er hgt a lsa nverandi efnahagsstandi hr heima fyrir hagfrinemum me eim tkjum og tlum, sem eim eru tmust? — standi, ar sem krnan er undir rstingi og talsver vissa rkir um nnustu framt gjaldeyrismarkai og efnahagslfinu almennt. Sagan hefst punktinum A myndinni, ar sem efnahagslfi er jafnvgi vi fulla atvinnu og vextir eru hinir smu heima og erlendis (i*). IS-krfan lsir jafnvgi vrumarkai og sker LM-krfuna, sem lsir jafnvgi peningamarkai, punktinum A. Verblgan er hin sama innan lands og utan (p = p*), egar sagan hefst, gengi er fast, og vextir eru einnig hinir smu heima og erlendis. Nst gerist a, a bjartsnisalda rur yfir hagkerfi, svo a einkaneyzla og fjrfesting taka fjrkipp. Bla rin snir, hvernig aukin eftirspurn flytur IS-krfuna til hgri. Vaxtahkkun af vldum aukinnar efirspurnar kallar auki innstreymi lnsfjr erlendis fr, v a vaxtakjrin ar eru n orin hagstari en hr heima. Innstreymi erlends lnsfjr eykur peningamagn umfer, svo a LM-krfan flyzt til hgri (gula rin), anga til IS-krfan og LM-krfan skerast a nju punktinum B. En n er hagkerfi ofhita: landsframleislan getur ekki haldizt ofan vi fulla framleislugetu (YF) eins og upphafspunktinum A nema skamma hr. enslan veldur v, a verblga byrjar a aukast, svo a traust manna v, a gengi krnunnar geti haldizt breytt, byrjar a dvna. Til a laa enn meira erlent f til landsins og styrkja gengi me v mti hkkar Selabankinn vexti hr heima upp fyrir vexti tlndum. Lrtta krfan, sem lsir vaxtastiginu, flyzt v upp vi sem nemur muninum verblgunni hr heima og erlendis, eins og svarta rin mefram lrtta snum snir. essi vaxta- og verblgumunur endurspeglar a gengisfall, sem vnta m, ef anna gerist ekki. egar fleiri og fleiri byrja a eiga von v, a gengi falli, snst fjrstreymi vi: menn flytja n f sitt r landi til a fora v undan vntanlegu gengisfalli. LM-krfan flyzt v til vinstri, eins og raua rin snir. Hkkun verlags hr heima fltir essari run. Ef gengi fellur endanum, flyzt IS-krfan til lengra til hgri (grna rin), af v a gengislkkun rvar tflutning og eftirspurn og dregur r innflutningi, og nju jafnvgi er n punktinum C. ar eru vextir og verblga meiri hr heima en erlendis, og landsframleislan er komin niur fyrir fulla atvinnu. annig getur uppsveifla eftirspurn, sem kom skriunni af sta, leitt til niursveiflu efnahagslfinu, tt undarlegt megi virast. Lykillinn a essari atburars felst frjlsum fjrmagnsflutningum milli landa. Vru fjrmagnsflutningar ekki frjlsir, hefi atburarsin ori nnur: hefi uppsveiflan einkageiranum leitt til aukinnar verblgu, eins og dminu a ofan, og raungengishkkunin af eim skum hefi dregi r tflutningi, svo a IS-krfan hefi sni aftur upphafsstu og landsframleislan hefi sni aftur upphafspunktinn A. Landsframleislan vri v breytt, en samsetning hennar vri nnur (meiri neyzla og fjrfesting, minni tflutningur) og verblgan meiri. Vi frjlsa fjrmagnsflutninga eru einstaklingar og fyrirtki frjls a v a reyna a skjta sr undan gengistapi, sem vndum er me rttu ea rngu vegna aukinnar verblgu. ess vegna er hagkerfi miklu nmara en ella fyrir sveiflum eftirspurn. Og ess vegna getur uppsveifla eftirspurn kalla vibrg, sem leia til ,,harrar lendingar", svo a hagkerfi hgir sr skyndingu og lendir lg me auknu atvinnuleysi samfara aukinni verblgu. egar essi ferill er kominn af sta, getur veri mjg erfitt a ra vi hann. ess vegna var brnt a haga hagstjrninni svo, a essi viburars fri ekki af sta. a urfti a bregast vi tgjaldaglei og mefylgjandi skuldasfnun heimila og fyrirtkja strax upphafi. a brst. Stjrnvld geru lti r llum vivrunum innlendra hagfringa og aljastofnana vegna ensluhttunnar. au hldu v statt og stugt fram, a allt vri himnalagi, og gera a enn. v hlaut a fara sem fr: a gengi krnunnar lkkai og Selabankinn yrfti a stofna til nrra skammtmaskulda tlndum til a verja krnuna frekara falli. Gjaldeyrisforinn er n svo rr, a Selabankinn vill helzt ekki snerta hann og tekur v ln tlndum til a verja krnuna. essi skammtmaln munu a miklum lkindum btast vi langtmaln jarbsins, egar fr lur, v a ltil von virist vera til ess, a gengi krnunnar styrkist, svo a hgt s a endurgreia lnin. a verur bezta falli hgt a halda horfinu enn um sinn me enn auknum lntkum erlendis. Hitt virist lklegast, r v sem komi er, a gengi krnunnar falli fyrr ea sar talsvert umfram a gengisfall, sem ori er.

 

(essi texti er fr v snemma sumars 2000, ur en gengi krnunnar hrapai.)

 


FirstPreviousIndex

Nsta sa

Aftur heim